Ijskoud overleven toneel

Soms lijkt toneel zo simpel. Je kiest drie personen - bijvoorbeeld een vader en twee zoons. Je kiest een situatie waarin die drie personen onder zware druk staan: ze zijn gaan vissen, belanden in een verre zee, ze drijven af, komen op een ijsschots terecht. En dan begint het te regenen. De ijsschots - hun drijfijs - begint te smelten. Redding lijkt niet nabij. Ze moeten overleven. En dan barsten de ruzies los, in alle hevigheid. Alles wat altijd al speelde tussen de twee zoons en hun vader komt boven water, terwijl ze met zijn allen dreigen te zinken.

Mensen worden op hun mooist als ze onder druk staan. Als er geen uitweg meer is. Wanneer ze de dood, hún denkbare dood, recht in de ogen kijken. Alles wat nooit werd uitgesproken, komt er dan uit. Ze vertellen elkaar verhalen die tot dat moment diep verborgen geheimen waren. En ze stellen de simpelste vragen. Drijfijs van Peter de Graef begint met één van die vragen. In het kwadraat. ‘Waarom? Waarom? Waarom? Waarom?’ De ene broer, laten we hem A noemen, stelt die vraag. De andere broer, B, trekt het niet meer. Zijn voeten zijn bevroren. Hun omgeving lijkt op iets wat een toneeldichter ooit een 'kunstnatuurcatastrofe’ noemde. We zien die ramp vrij simpel maar helder verbeeld. Te midden van zwarte gordijnen ligt een woud van plexiglas, van onder en van boven belicht (ontwerp: Jan van Hoof en Henk van der Geest). We voelen meteen: ijzige kou, de noordpool, de zuidpool, what the hell: kou! Midden in de ijszee ligt een vlonder van hout, met een kist en twee jonge mensen. Ze zijn gekleed in veel te grote pakken (ontwerp: Annelies de Ridder) die lijken bestemd voor de eeuwigheid. Alsof die twee jochies al mummies zijn geworden, lang voor hun vroege dood. Ze zijn bang. Waarvoor precies is niet meteen duidelijk. Hun vlonder wordt omringd door bevroren schollen, die ze niet kunnen eten. En hun vader - als-ie niet snurkend achter de kist op de vlonder ligt - is een krankzinnige tiran met teksten die ieder weldenkend kind zijn vader nooit meer vergeeft. De druk wordt nog opgevoerd door een andere kunstnatuurcatastrofe: het regent voortdurend. De personages beginnen steeds harder tegen elkaar te schreeuwen.
Ondanks de uitzichtloze ramp waarin ze zich bevinden, worden hun dialogen gaandeweg komischer. Vader wil zoon B een mep verkopen, met de tekst: 'Zal ik je eens iets geven wat wel werkt.’ B: 'Kijk nou weer eens hoe je d'r staat.’ Vader: 'Ik ben ook zo opgevoed.’ B: 'Je bent een onprettig mens! Ik wil niet zo worden. Nooit.’ Vader: 'Word dan maar iets anders. Word maar rijk. Ga maar mensen uitbuiten.’ A: 'Hij heeft pijn aan zijn voeten pap.’ B: 'Maar ik ben al helemaal zoals jij. Zie mij hier nu zitten.’ Vader: 'Ga maar in de politiek.’ B: 'En ik heb niet eens een bult.’ Vader is namelijk een hinkepotende bultenaar in de stijl van de Hunchback van de Notre Dame.
Ik weet het, het is een drogreden: als mensen op het toneel onder extreme druk worden gezet, dan worden ze binnen de kortste keren prachtige personages. Geen film of televisieserie is daartegen bestand. Op dit ene moment, en alleen voor ons gaan ze tot op de bodem. Jules Hamel (eindelijk weer eens op het toneel te zien) als een prachtige vader, Peter van Heeringen als de dappere zoon, Matthieu Güthschmidt als de wanhopige zoon. Met name Güthschmidt doet in deze voorstelling dingen waar ik dagen mee bleef rondlopen: geluidloos schreeuwen, uitvallen van wanhoop. Anny van Hoof heeft dit trio, met diepe dank aan de tekst van Peter de Graef, gaaf geregisseerd in een thriller van hoog niveau. En de epiloog van de vader, die eerlijk bekent zijn kinderen niet meer te kunnen volgen, was van een keelsnoerende schoonheid. Mis dit niet!

  • Godzijdank een reprise van Danny & Roberta door het MUZ-theater in de regie van Allan Zipson, met Theo Fransz als Danny - een woeste rammer - en Colla Marsman als onthechte hysterica. Die twee acteurs zijn zo naakt in hun spelen, ze verbergen helemaal niks meer. Ze pakken elkaar in een confrontatie die anderhalf uur duurt (maar van die tijd merk je al snel niks meer) alle wapens af. De voorstelling is letterlijk ontwapenend. Nog tot in december overal te zien. Inlichtingen: 075-7715770.