Margriet van Weenen, ICE AGE IS COMING, Gletsjer 1, 2022. Fotoafdruk van fotobewerking met verf, C-print op aluminium dibond, 100 x 121 cm © Margriet van Weenen

‘Zuurstof’ staat in potlood geschreven bij een hoopje wier dat te midden van tientallen foto’s, tekeningen en kaarten in een vitrinekast bij ARTisBOOK, de benedenruimte van Kunstruimte Block C, in Groningen ligt. Wat eens groen, zwierig en sappig moet zijn geweest, en in ieder geval nat op het moment dat kunstenaar Margriet van Weenen het uit zee viste, is nu zwart en droog. Het materiaal vormt de perfecte metafoor voor ICE AGE IS COMING, het project waarvoor Van Weenen per zeilboot van Spitsbergen naar Harlingen voer, over de Barentszzee, langs de kust van Noorwegen en over de Noordzee naar de Wadden: een gebied waar de tijd zich zichtbaar manifesteert en waar verandering het leven langzaam uitzuigt.

Dat zowel de oorzaak als de desastreuze gevolgen van die verandering – een stijgende temperatuur en water waar eens ijs was – voor het ongeoefende oog vaak ongrijpbaar blijven, vormt een mooi gegeven voor een artistiek onderzoek. Dat onderzoek van Van Weenen reikt verder dan het in kaart brengen van klimaatverandering, maar brengt juist het gevoel dat daarbij komt kijken in beeld. Ze heeft een fascinatie voor landschappen en maakte eerder werk met bergen, vaak fotografie in combinatie met schilderkunst, gepresenteerd in een installatie of een boek. Met ICE AGE IS COMING trekt zij klimatologische, geologische en historische parallellen tussen het Noordpoolgebied en de Noord-Nederlandse kust, die in de voorlaatste ijstijd gevormd werd. De titel van het project is daarbij even bevreemdend als alarmerend, verwijzend naar de theorie dat de global warming waar we vandaag wakker van liggen, in de toekomst zou kunnen leiden tot een nieuwe ijstijd.

Imposant zijn de vier foto’s afgedrukt op losse glasplaten

De zee, die vooralsnog uit water bestaat, is wat Nederland met het Noordpoolgebied verbindt en op die zee liftte zij mee, met camera en schilderspullen, over golven die haar het tekenen vaak onmogelijk maakten. Ze maakte foto’s en film en had tevens een boek en foto’s gemaakt door Louise A. Boyd bij zich, de eerste vrouwelijke ontdekkingsreiziger die in de jaren dertig wetenschappelijke Noordpoolexpedities organiseerde.

In de vitrines in de tentoonstelling, die het archief van ICE AGE IS COMING tonen, liggen ze uitgespreid, schitterende foto’s in zwart-wit, oud als het wier, naast de recente opnamen van Van Weenen. Als vanzelf ga je vergelijken en overeenkomsten zien, alert op verandering. Is die berg dezelfde als deze, en dat contour wellicht afgesleten, is die ijstong nog intact? Tijdens de reis ging Van Weenen naar eigen zeggen ‘in gesprek’ met Boyd en hier spreken hun foto’s samen over het onzegbare. Mooi is de subtiele rol die kleur in het zeelandschap opeist, door Van Weenen op het schip ook gevangen op een aantal schilderijen, en fascinerend het antiquarische boek dat opengeslagen ligt bij een foto van een man die een harpoen gericht houdt op een spierwitte ijsberg die besmeurd is met bloedrode verf, als een aangeschoten ijsbeer. De tekst vermeldt dat de Internationale IJswacht vanaf midden jaren zestig ophield met het op deze wijze markeren van ijsbergen, omdat de verf, onder meer door dooi, te snel weer verdween. Hier is het een verborgen waarschuwingsschot, de verf even rood als de neonletters in het tekstwerk van Van Weenen aan de muur dat zegt: Ice age is coming.

Margriet van Weenen, paneel vier van het vierluik Gletsjer 6. Foto op glas, per paneel 100 x 125 cm © Margriet van Weenen

De tentoonstelling in Groningen is de eerste presentatie van het project en de locatie is goed gekozen: een voormalig ijspakhuis in de Westerhaven waar eens onder andere ijs uit Scandinavië werd bewaard. Op de bovenverdieping, in Galerie Block C, vind je de kunstwerken die Van Weenen geïnspireerd door de reis maakte. Video’s gefilmd aan boord voeren mee over rustige, dan weer hevige golven, die inktzwart kunnen zijn, en met hun deining de blik op de horizon steeds een moment wegnemen. Een glimp van een regenboog.

De spiegelende oppervlakte van een seriewerk genaamd Gletsjer wordt versterkt door tl-buizen die er hun kille kunstlicht op loslaten. Fotografie ligt aan de basis, maar daaroverheen schilderde Van Weenen een nieuw landschap dat vervolgens werd ingescand en afgedrukt. De verf ligt in deze grote werken als een laag sneeuw op een berg in het Noordpoolgebied: bevroren in het beeld, maar tegelijk afwezig.

Imposant zijn de vier foto’s afgedrukt op losse glasplaten die naast elkaar vrij in de ruimte hangen en die van beide kanten te bekijken zijn, als een panoramisch kamerscherm. Van Weenen nam de foto’s op een eerdere reis naar Noorwegen. Haarscherp is het grijze rotslandschap dat ze ons hier voor de voeten werpt, intrigerend de gedachte dat deze massa steen met grillige lijnen, breuken en putten eens gletsjers droeg, die nu gesmolten zijn. Maar loop een rondje en zie vanaf de zijkant wat het vierluik ook is: een plaatje, dun en kwetsbaar, als een herinnering.

Margriet van Weenen – ICE AGE IS COMING, _t/m 17 december bij Kunstruimte Block C in Groningen