Ik ben steeds vaker bang

Wat heeft de culturele elite? De culturele elite heeft één krant. Dat is NRC Handelsblad. Een goede, redelijke, wat saaie krant. Er schrijven meer belangrijke namen in dan goede schrijvers; een ‘paper of record’. Behoor je tot de Intelligentsia, dan word je kundig geïnformeerd over wat zich elders al bewezen heeft. NRC Handelsblad ontdekt niets als eerste, zwengelt niets aan.

De culturele elite heeft één omroep: de VPRO. De VPRO mist op het ogenblik het gewone & het uitzonderlijke, het banale & het verhevene, het behoudende & het revolutionaire. De VPRO voelt zich verheven boven de rest, maar maakt dat niet waar. Theo van Gogh zou met De hunkering bij de VPRO moeten zitten, maar daar moeten ze niet aan denken. Het beste VPRO-programma is Sportpaleis De Jong - en dat voor een omroep die sport altijd heeft gehaat. ‘Het mooie’ van de VPRO - de stijl van filmen (Bromet, camera vanaf de schouder), de manier waarop een verhaal wordt verteld (Hans Keller), de wijze waarop de VPRO in de samenleving zat (Gat van Nederland) - het is allemaal achterhaald, modieus geworden, of overgenomen door anderen. Er heerst een schrijnend gebrek aan goede ideeën. De culturele elite van Nederland heeft één weekblad: Vrij Nederland. (De echte elite leest natuurlijk De Groene.) Vrij Nederland verandert, dus daar moeten we de kritiek even uitstellen. VN was de laatste jaren de weg kwijt. Of ze er bovenop komen, is nog maar de vraag. De culturele elite van Nederland heeft niks aan de eigen literatuur. De Nederlandse literatuur lijdt aan z'n eigen kleinheid. Omdat de culturele elite maar gebruik maakt van één krant en één omroep is de informatie tamelijk eenzijdig. Nu is Het Bureau van Voskuil een succes, maar wanneer NRC en VPRO en VN er geen aandacht aan hadden besteed, was het boek geflopt. Wie in Nederland woont raakt beperkt; het taalgebied is klein, dus daar zullen we nooit erg belangrijk in worden. In beeldende kunst - dat over de grenzen heen gaat - zijn we altijd beter; er zijn altijd wel een paar Nederlandse beeldend kunstenaars wereldberoemd. Idem dito wat betreft de wetenschap. Er is dus in wezen een schrijnend gebrek aan voedsel voor de culturele elite. En de Volkskrant dan? En de Avro of de Vara? En HP/De Tijd? Ach, niks mis mee. Maar de culturele elite wil niet bij die groepjes horen. Avro is toch Wassenaar. Vara de Jordaan. De Volkskrant is ook aan het modderen. De culturele elite wil NRC, VPRO, Vrij Nederland, Adriaan van Dis en een boek van een Zweedse schrijfster over allemaal zusters die in Jung en synchroniteit geloven. Omdat er zo weinig variëteit aan geestelijk voedsel is, is het denkende deel der natie het snel met elkaar eens. Dat is het succes van het Poldermodel. We zitten bij elkaar, we hebben allemaal NRC gelezen, per ongeluk niet naar de VPRO gekeken ('Anders wel altijd, hoor’) en in Vrij Nederland het interview van Leonard Ornstein met de staatssecretaris gelezen, we zijn allemaal ongeveer bij hoofdstuk drie van deel vier van Het Bureau en hup, we kunnen snel en effectief de polder modelleren. De culturele elite is aan het afstompen. Er valt niet meer met ze te praten; het lijkt wel of ze niet werkelijk weten wat er in de wereld gaande is, ze worden steeds conservatiever en burgerlijker. Ze hebben dan ook niet zo veel. De culturele elite - ik zie ze voortdurend om me heen; ze houden zich op in cafés waar ik ook kom en in mijn kennissenkring. Het zijn mensen die eigenlijk niks kunnen; ze schrijven nooit eens een stuk of een boek en maken nooit zelf eens een tv-programma. Ze zitten meestal op kantoor, of werken in het onderwijs. Ik ben steeds vaker bang van ze.