Opheffer

Ik besef me

Mijn collega-columnist Jan Mulder maakt zich bij Barend & Van Dorp regelmatig kwaad als iemand iets verkeerds zegt. Onlangs ergerde Jan zich bijvoorbeeld aan iemand die zei: «Ik besef me dat het et cetera, et cetera.» Besef me mag niet. Waarom eigenlijk niet? Van wie niet? Wat is de autoriteit van een woordenboek of welk boek dan ook dat stelt: «Het is ‹beseffen› en niet ‹me beseffen›»? Wanneer iemand tegen mij zegt: «Ik besef me dat ik het niet goed heb gedaan», dan weet ik wat zo iemand bedoelt, en daar gaat het mij om. Wat is precies lelijk aan «me beseffen», behalve dat beseffen niet als wederkerig werkwoord in het woordenboek voorkomt?

Ik zou het niet weten.

Ik hoor ook steeds vaker mensen «me beseffen» zeggen, maar ik denk: ach, je kunt beter nadenken over wat je zegt, dan hoe je het zegt. (Van Elsschot mocht je «zich realiseren» niet gebruiken.) Is er verschil in smaak tussen «eigengemaakte» of «zelfgemaakte» worst?

Mij ergeren natuurlijk ook sommige taalkundige kwesties. Ik heb bijvoorbeeld moeite wanneer politici over zichzelf spreken met gebruikmaking van het werkwoord «zijn». (Ik geloof dat ik de enige in Nederland ben die zich hieraan ergert.) Wanneer Wim Kok of wie dan ook zegt: «Ik BEN van mening dat we de zaak goed hebben opgelost. Er ZIJN namelijk nu processen in het werk gesteld die een en ander zullen bespoedigen. Er IS nu geen reden meer voor onrust», dan denk ik steeds: man, wat rechtvaardigt dat voortdurende gebruik van het werkwoord «ZIJN»? Er bestaan geen onveranderlijke toestanden. Mijn stelling zou dan ook luiden: het moet politici verboden worden het werkwoord «zijn» te gebruiken. «Zijn» is namelijk het meest verneukeratieve, demagogische werkwoord in de taal.

Ik ben schrijver, ik ben redacteur, ik ben journalist, ik ben columnist, ik ben politicus, ik ben de baas — het veronderstelt eeuwigheid, een compacte, vaststaande vorm, het laat het proces weg, het is autoritair, het generaliseert. Ik BEN van mening… O ja? Hoe lang al? Is die mening eeuwig, kan die mening niet veranderen? Kunnen meningen die jij hebt nooit veranderen? Heel ergerlijk.

«Er IS een politiek conflict tussen mij en de VVD.» O ja, hoe weet je dat zo precies? Is, als je dit zo zegt, dat conflict er dan altijd al geweest?

Niemand hoort het schandalige gebruik van het werkwoord «zijn». Ik hoor het steeds. Helemaal erg is het als Paul Rosenmöller of wie dan ook zoiets zegt als: «Het IS duidelijk dat men niet aan de Zalm-norm wil tornen.» Het is duidelijk… Hoe duidelijk is dat dan, verdomme. Waarom «zie» ik het niet.

Het koppelwerkwoord — dat eigenlijk nuanceert — is de laatste tijd in onbruik geraakt. («Zijn» zit daar ook bij, trouwens.) Ik vind het waarheidsgetrouwer als iemand zegt: «Het komt mij voor dat niemand aan de Zalm-norm wil tornen.» Niemand onder de dertig zegt nog: «Me dunkt.» «Me dunkt dat niemand zich meer aan de Zalm-norm houdt.» Of: «Het heet dat niemand de Zalm-norm nog ziet zitten.» Prachtig toch? Nee, voortdurend hoor je: «Het IS een feit… Het IS nu eenmaal zo… Het IS zeker… Het IS duidelijk… Ik BEN stellig de overtuiging toegedaan… Mij IS niets verteld… (Veel sterker is toch: «Men blijkt mij niets te hebben verteld.» Of: «Het schijnt dat men mij vergeten heeft iets te vertellen.»)

Wij eisen stelligheid van politici, maar omdat ze die niet kunnen geven, gaan ze schijnstelligheden verkondigen: «Het zal u toch ook volkomen duidelijk zijn, ondertussen, dat ik iemand ben die wel te vertrouwen is?»