Ik heb niets verkeerds gedaan’

MENEER KARADZIC, de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Madeleine Albright, heeft onlangs gezegd dat het belangrijkste doel dat zij nastreeft is dat u voor het Tribunaal in Den Haag komt. Albright is ook in Belgrado geweest, bij Milosevic. Houdt u er rekening mee dat u binnenkort gearresteerd wordt?

‘Ik betwijfel of men mij werkelijk in Den Haag wil zien, want daar zouden ze meer problemen met mij hebben dan ik met hen. En Milosevic is niet in staat mij uit te leveren. In de eerste plaats ben ik geen staatsburger van Joegoslavië en ten tweede kan hij op grond van zijn eigen grondwet niemand uitleveren. Als de instanties van mijn land mij van een strafbaar feit beschuldigen, ben ik bereid me voor de rechtbank te verantwoorden. Aan een proces onder toezicht van het Haagse Tribunaal en de internationale gemeenschap zou ik me onderwerpen.’
In juli 1996 hebt u gezegd: 'Als mijn volk een staat krijgt, ben ik bereid naar Den Haag te gaan.’ Meende u dat?
'Als wij het territorium van circa zestig procent van Bosnië dat wij vroeger onder controle hadden, toegewezen zouden krijgen, gecombineerd met volledige onafhankelijkheid, zou ik alles doen wat u van me verlangt. Per slot van rekening hebben 20.000 jongemannen hun leven gegeven voor onze vrijheid en onafhankelijkheid.’
Het Stockholm International Peace Research Institute spreekt van 25.000 tot 55.000 gesneuvelden tijdens de gehele oorlog in Bosnië.
'Wij weten heel precies dat 20.000 van onze militairen het leven hebben gelaten. Ik spreek hier niet over burgers.’
WAAROM erkent u het Tribunaal niet?
'Omdat het Tribunaal slechts tot doel heeft een proces tegen mijn volk te voeren. Degenen die achter het Tribunaal staan, willen niet dat de waarheid ooit aan het licht komt. Ze willen hun bedrog met een groot zegel onherkenbaar maken, en dat zegel is het Haagse Tribunaal.’
Waarom zou het Tribunaal bang voor u moeten zijn?
'Omdat ik de rol van aanklager op me zou nemen. Ik zal nu niet meer zwijgen, want overal ter wereld valt men mij aan, op grond van totaal vervalste beweringen en verdraaiingen van de waarheid. Ik ben geen monster. Ik ben schrijver, ik ben een goede psychiater die veel erkenning heeft gekregen, en ik word door mijn volk ondersteund en bemind. Ik heb niets verkeerds gedaan. En ik beschik over aanwijzingen dat veel regeringen in deze oorlog verstrikt zijn geweest. Ik zou een paar lords verzoeken hun correspondentie openbaar te maken, en ik zou de huidige en vroegere secretarissen-generaal van de VN verzoeken mee te delen wat ze weten. Ik zou aan de hand van hun eigen boeken aantonen wat ze dit land hebben aangedaan. Denkt u maar eens aan de verdrijving van 600.000 Serviërs uit de Krajina door het Kroatische leger.’
Hoe komt u bij een getal van 600.000? VN-bronnen spreken van hoogstens 250.000 verdreven Serviërs.
'Het is een schande aan te nemen dat 250.000 uit hun woonplaatsen verdreven mensen minder tragisch zouden zijn dan 600.000. Vóór de crisis woonden er 600.000 Serviërs in de Krajina - al wordt dat getal door Kroatische instanties altijd weer verlaagd. Zij zijn allen uit de Krajina verdreven.’
Het Tribunaal heeft 36 punten van aanklacht tegen u ingediend: volkerenmoord, misdaden tegen de menselijkheid, overtredingen van het oorlogsrecht. Wilt u beweren dat al die beschuldigingen uit de duim zijn gezogen?
'Ik kan bewijzen dat onze civiele en militaire bevelhebbers al het mogelijke hebben gedaan om gruweldaden te voorkomen. Daar in Den Haag doen ze hun werk zonder een behoorlijk vooronderzoek in te stellen, en ze negeren de documenten die wij iedereen ter beschikking stellen. Onafhankelijke juridische specialisten en onze regering hebben een groot aantal belangrijke documenten verzameld die bewijzen dat de Servische Republiek in dit conflict volkomen onschuldig is. Momenteel treffen we voorbereidingen om die documenten naar Den Haag te brengen.’
WAT ANTWOORDT U wanneer men naar de verantwoordelijkheid voor het uitbreken van de oorlog vraagt? In de westerse media bestaat algemeen de overtuiging dat de agressie van de Serviërs, en met name van u, is uitgegaan.
'Hoe kan ik een agressor tegen mijn eigen land zijn geweest? Mijn partij was een van de drie regeringspartijen in Bosnië-Herzegovina. We hebben geaccepteerd dat Bosnië-Herzegovina zich van Joegoslavië afscheidde, maar op één voorwaarde: dat Bosnië-Herzegovina, overeenkomstig het Akkoord van Lissabon van 18 maart 1992, een confederatie zou worden. Maar dat wilden de Moslims en de Kroaten niet.’
De Serviërs vormden een derde van de bevolking. Waarom wilde u dan twee derde van het land hebben?
'Nog niet zo lang geleden was Bosnië vrijwel geheel Servisch. Door het zeer hoge geboortencijfer van de Moslims, en doordat ze uit veel andere gebieden van Joegoslavië naar Bosnië zijn getrokken, zijn de meerderheidsverhoudingen gewijzigd. Voor de oorlog maakten de Serviërs 31,6 procent van de bevolking uit, maar nog steeds was 64 procent van het territorium in hun bezit.’
In de zomer van 1992 hebt u in het Westen alle sympathie verloren. Een belangrijke reden daarvoor waren de berichten over kampen in Bosnië. Hoe zat het met die kampen?
'Ik wil er in de eerste plaats op wijzen dat ik tijdens de eerste zes weken van de oorlog slechts voorzitter van de Servische Partij was. Pas op 12 mei 1992 ben ik in het presidium van de Servische Republiek gekozen. En al op 13 mei heb ik mondeling bevel gegeven dat men zich moest houden aan de mensenrechten en andere conventies. Op 13 juni is dat bevel in de officiële pers afgedrukt. Met die aanwijzing stelde ik elke militair verantwoordelijk voor zijn gedragingen.’
Maar dat wil toch zeggen dat er al heel vroeg voorbereidingen voor een oorlog werden getroffen? Toen op 18 maart het Akkoord van Lissabon werd aangenomen, was u toch al van plan oorlog te gaan voeren?
'Wij hadden geen geheime legerstructuren, want we hoopten dat het Joegoslavische Volksleger ons zou beschermen. De Moslims en de Kroaten daarentegen hadden allang geheime militaire groepen. De Moslims hadden al meer dan een jaar voor het begin van de oorlog de groene baretten en de patriottische liga, en de Kroaten hadden de HOS-troepen en het Kroatische leger. De Serviërs organiseerden zich om zich tegen deze agressie te verdedigen.’
Om op die kampen terug te komen: The Guardian en Newsday verspreidden in juli en augustus 1992 geruchten over concentratiekampen en dodenkampen.
'Dat waren leugens. Maar de hele wereld keerde zich na die publikaties tegen ons. Wij hadden veel krijgsgevangenen, want Serviërs, Kroaten en Moslims woonden samen in dorpen en steden, maar ze werden niet gedood. Ik weet niet hoe de omstandigheden in die kampen waren, maar daar zaten geen burgers, vrouwen, kinderen en oudere mensen opgesloten, alleen mannen die tegen ons vochten. Het Internationale Rode Kruis werd tot alle kampen toegelaten. Ik heb een kopie van dat bevel, en het Rode Kruis eveneens. Wat de bekendste kampen Trnopolje en Omarska betreft: ik heb persoonlijk ITN en andere journalisten uitgenodigd elke uithoek van mijn land te komen bekijken. En toen ze er eenmaal waren, hebben ze zich ongehoorde dingen veroorloofd. Niemand weet hoeveel Serviërs vanwege die bedrieglijke foto’s en opnamen zijn gedood. Niemand kan zeggen hoeveel bommen op Servische doelen zijn afgeworpen en hoeveel burgers hebben moeten lijden en sterven vanwege die vervalste foto met dat prikkeldraad.’
Wat ging er door uw hoofd toen u die ITN-opname van die uitgemergelde gevangenen achter het prikkeldraad van Trnopolje zag?
'Afgezien van één enkele Moslim zagen de mensen er heel normaal uit. Soms verwijt ik mezelf inderdaad dat ik die journalisten vertrouwd heb. Maar elke poging om iets te verbergen zou nog veel ergere gevolgen hebben gehad.’
U hebt destijds, op dezelfde dag dat die beelden op de tv verschenen, toegezegd dat u de beschuldigingen zou natrekken en zonodig bewakers zou bestraffen. Maar politiechef Drljaca, die in juli door SFOR-troepen is doodgeschoten, was verantwoordelijk voor de kampen, en hij bleef tot 1996 in functie.
'Ik ben geen rechter. Wat ik kon doen heb ik gedaan. Onze eigen krijgsraad heeft ongeveer 5000 vonnissen geveld, waarvan 95 procent tegen Serviërs. Veel van de veroordeelden waren Serviërs die Moslims iets hadden aangedaan.’
Betwijfelt u dat er in Omarska en andere kampen gemoord, gemarteld of verkracht is?
'Ik kan individuele gevallen van persoonlijke wraakacties niet uitsluiten. Per slot van rekening was het een burgeroorlog. En we hebben in deze streek de afgelopen vijfhonderd jaar veel conflicten gehad. Dezelfde families hebben elkaar ook in deze oorlog weer afgemaakt.’
De verslaggeefster van ITN, Penny Marshall, heeft later gezegd dat het een pr-fout van de Bosnische Serviërs was.
'Wij wilden de waarheid laten zien. We hadden geen pr-agentschap in dienst. Toen we daar een poging toe deden, wilden de agentschappen niet meewerken omdat hun regeringen het niet toestonden dat ze voor de Serviërs werkten. Ik verzoek Marshall openlijk te zeggen dat ze door ons was uitgenodigd, dat ze Trnopolje bezocht heeft en daar een stuk prikkeldraad heeft gefilmd dat niet om het concentratiekamp heen liep, maar om een klein stuk grond ernaast.’
En toch beschouwt men de Serviërs nu als de nieuwe nazi’s.
'De Serviërs hebben in deze oorlog het meest geleden. Waarom geloven de mensen CNN, waarom vertrouwen ze die zender? Waarom proberen ze niet het verhaal in zijn geheel te zien?’
U bent zelf psychiater, dan kunt u zulke reacties toch wel verklaren?
'Als psychiater kan ik u zeggen dat een groot deel van wat zich in onze gedachtenwereld afspeelt, niets te maken heeft met werkelijke gebeurtenissen. De hele psychologie draait om irreële dingen, om illusies en bedrog. De waarheid is destijds vertekend, veel mensen hebben hun mening gevormd op grond van illusies. Vooral mensen die niet eens een poging hebben gedaan om vraagtekens te plaatsen bij de dingen die ze op de televisie zagen en in de kranten lazen.’
OP 27 MEI 1992 vond in Sarajevo een slachting plaats onder mensen die in de rij stonden voor brood. Veertien burgers kwamen daarbij om. Die aanslag heeft geleid tot het embargo van de VN tegen Servië. De westerse media stelden de Serviërs verantwoordelijk voor die slachting.
'Het is duidelijk dat de Moslims daarvoor verantwoordelijk waren.’
Hebt u daar bewijzen voor?
'Er zijn verslagen van de VN. Een paar mensen in Washington hebben ervoor gezorgd dat die bewijzen achter slot en grendel blijven. In die verslagen staat dat die granaat niet van een Servische stelling afkomstig kon zijn. Andere aanwijzingen duiden erop dat de springstof ter plekke, op de grond, was aangebracht.’
In augustus 1992 tekende uw vice-president Nikola Koljevic het bevel om de Nationale Bibliotheek in Sarajevo te vernietigen, een order die vervolgens door generaal Mladic is uitgevoerd. Bovendien wordt u in Den Haag aangeklaagd wegens de inzet van sluipschutters. Zijn dat allemaal bedenksels?
'Kan iemand me dat bevel van meneer Koljevic laten zien? De bibliotheek is door de Moslims in brand gestoken omdat het een westerse instelling was, gebouwd door Oostenrijk en Hongarije. De Moslims wezen die culturele erfenis af. Ik heb opnamen van de brand gezien. De bibliotheek brandde op veel plaatsen tegelijk. Als je de tv-beelden bekijkt, kun je zien dat het gebouw opzettelijk in brand is gestoken.’
Maar die sluipschutters in Sarajevo - die maakten toch deel uit van uw leger?
'De sluipschutters waren een uitvinding van de Moslims. Ik kan niet uitsluiten dat enkele Serviërs hebben teruggeschoten. Maar ik kan u verzekeren dat generaal Mladic de inzet van sluipschutters nooit zou hebben toegestaan - en zeker niet tegen burgers. Het eerste slachtoffer, een meisje, is op 5 april 1992 op een brug neergeschoten door Juka Prazina, een Moslim. Op 14 augustus 1994 hebben wij de anti-sniping-overeenkomst getekend. Vóór die tijd hebben de Moslims alle mogelijke trucs toegepast om de wereld voor de gek te houden. Weet u wel dat tachtig procent van de gedode VN-soldaten aantoonbaar is doodgeschoten door Moslimsluipschutters? Vraagt u maar aan de Franse regering. Daar weet men dat hun eigen soldaten door Moslim-snipers zijn gedood.’
Op 28 augustus 1995 explodeerde een granaat op het marktplein in Sarajevo - 68 mensen vonden de dood. Die slachting leidde tot uitgebreide Navo-bombardementen. U heeft ook de verantwoordelijkheid voor die aanslag van de hand gewezen.
'Kunt u zich voorstellen dat 68 mensen door één enkele granaat worden gedood, een granaat die men niet eens had horen fluiten? Onder de slachtoffers bevonden zich lijken die al dagen en weken oud waren. Leest u eens na wat lord Owen, de Amerikaanse generaal Charles Boyd en de Russische VN-generaal Andrej Demoerenko over dit voorval hebben gezegd.’
Voor zover wij weten heeft geen van die heren expliciet de Moslims beschuldigd.
'Niemand wil expliciet gezegd hebben dat de Moslims verantwoordelijk waren. De gebeurtenis zelf was echter al voldoende om de Serviërs als schuldigen aan te wijzen. En dan zijn er nog die verwijten over verkrachtingen. Denkt u nu zelf eens na: Als er echt, zoals de media beweerden, 80.000 vrouwen herhaaldelijk verkracht waren - hoeveel kinderen hadden er dan niet geboren moeten zijn? En waar zijn die kinderen dan? Onafhankelijke groepen uit de Verenigde Staten hebben in het ziekenhuis in Zagreb acht vrouwen aangetroffen die verkracht waren. U moet daarbij ook denken aan de cultuurverschillen. Op het platteland kwamen nauwelijks huwelijken voor tussen Serviërs en Moslims, die had je alleen in de grote steden. Ook weer zo'n aspect dat erop wijst dat er door Serviërs geen verkrachtingen zijn gepleegd.’
Maar dat veel wijken van Sarajevo ononderbroken door het Bosnisch-Servische leger gebombardeerd werden, wilt u toch niet óók tegenspreken?
'Sarajevo werd niet belegerd, het was daar net als in Beiroet. De Moslims beheersten grote gedeelten van de binnenstad, maar er waren ook Serviërs in enkele buurten van de binnenstad. Daardoor waren er voortdurend vuurgevechten. Onlangs is in Moslim-media gemeld dat veel wapens van het Joegoslavische Volksleger aan de Moslims waren overgedragen. Die wapens richtten ze trouwens ook op hun eigen buitenwijken, vooral wanneer belangrijke personen Sarajevo bezochten.’
In de periode tussen 26 mei en 2 juni 1995 heeft het Bosnisch-Servische leger 284 VN-soldaten als gijzelaars gevangengenomen. Hoe rechtvaardigt u die maatregel?
'Volgens internationaal recht kunnen militairen geen gijzelaars zijn, dat geldt alleen voor burgers. Die VN-militairen hadden deelgenomen aan de bombardementen op Servische stellingen. Daarom hadden onze militairen het recht van zelfverdediging.’
Destijds hebt toch zelf het begrip 'gijzelaars’ gebezigd?
'Als ik dat al heb gedaan, dan alleen omdat ik geen specialist op het gebied van krijgsrecht ben.’
VANWEGE SREBRENICA heeft het Tribunaal afzonderlijke aanklachten ingediend tegen u en generaal Mladic. Toen uw leger in juli 1995 de veiligsheidszone innam, zijn er veel mensen gedood…
'Hoe weet u dat er veel mensen gedood zijn?’
De VN heeft massagraven geopend. Er is sprake van ongeveer achtduizend vermiste personen.
'Drieduizend van die achtduizend vermisten hebben in september 1996 hun stem uitgebracht. Hun namen bleken op kiezerslijsten te staan. Bovendien is Srebrenica nooit een veiligheidszone geweest. De voormalige secretaris-generaal van de VN, Boutros-Ghali, heeft meermalen bevestigd: “Het gebied is niet gedemilitariseerd, zoals had gemoeten.” Vanuit Srebrenica werden aanvallen ondernomen. Veel van die militairen zijn om het leven gekomen toen ze probeerden zich terug te trekken uit Srebrenica.’
Was Belgrado betrokken bij het besluit om Srebrenica in te nemen?
'Joegoslavië heeft ons geen aanwijzingen gegeven. Het was eerder zo dat Belgrado zich naar ons moest richten. Dat vonden de politici daar niet altijd even leuk.’
Welke rol hebben westerse diplomaten en geheime diensten gespeeld?
'Voor zover ik weet hadden die niets te maken met het besluit de veiligheidszone in te nemen. Er ging destijds geen dag voorbij zonder gevechten in dat gebied. Wij konden dat niet langer toestaan. Maar veel westerse staten hebben zich langs diplomatieke of militaire weg in deze oorlog gemengd, via de geheime diensten, via rechtstreekse financiële steun, door Moslims op te leiden en door wapenleveranties, zelfs uit Iran.’
EEN BELANGRIJK keerpunt was september 1995, toen de Krajina door Kroatische troepen werd ingenomen. Daarna hebben de Bosnische Serviërs aan het ene front na het andere verloren. Wat was de oorzaak van dat keerpunt?
'Onze linies waren ver uit elkaar komen te liggen. Toen Kroatië, een land dat niet onder economische sancties te lijden heeft en over veel geld voor bewapening beschikt, de Krajina aanviel en Joegoslavië ons geen hulp bood, konden we niets doen. Als men daar dan nog de Navo-bombardementen bij optelt, en bovendien de ondersteuning door Reconnaissance - de geheime dienst van de Navo -, hoe hadden we dan stand kunnen houden?’
Over een komplot van de hele wereld tegen de Serviërs sprak u echter al vóór de oorlog, in het voorjaar van 1991. En op 14 oktober 1991 hebt u een toespraak gehouden waarin u de Moslim-politici waarschuwde dat ze in een oorlog vernietigd zouden worden.
'De Moslims wilden herhalen wat ze ons tussen 1941 en 1945 hebben aangedaan. Ze hadden van het begin af een bondgenootschap met de Kroaten, en wij wisten wat dat voor ons kon betekenen. Wij hebben hen gewaarschuwd. Wat wij destijds zeiden, was wat de hele wereld zei: Als Joegoslavië uiteenvalt, komt er een burgeroorlog van.’
U zou uzelf niet als extreme nationalist bestempelen?
'Ik ben een gematigde nationalist. Volgens mij horen de naties niet te verdwijnen. Niet één dier- of plantensoort zou van deze wereld moeten verdwijnen. Ik vind het aangenaam als ik een echte Fransman tegenkom, of een echte Duitser, Brit, Moslim of Italiaan. Die hebben iets wat ook bloemen hebben - een soort eigen geur. Als men alle mensen hetzelfde maakt, vernietigt men de verschillen. Ik zou de mensen niet met elkaar vermengen. Dat is heel slecht voor de wereld.’
TIJDENS DE OORLOG was, tot aan zijn afzetting, generaal Mladic naast u de belangrijkste figuur. U hebt het met hem aan de stok gekregen nadat de Krajina verloren gegaan was. Wat was de reden?
'Dit is misschien niet het beste moment om over zulke interne aangelegenheden te praten. Ik was ontevreden over een paar dingen die het leger deed. Ik bood Mladic een positie aan waardoor hij dichter bij de politieke leiding zou komen en zich een beter beeld van de internationale situatie kon vormen. Op die manier wilde ik tot een betere verstandhouding tussen politieke en militaire leiding komen. Mijn plannen hadden niets te maken met zogenaamde fouten waarvan Mladic nu beschuldigd wordt. Ik ken hem als een strenge moralist. Hij zou nooit bevelen dat men mensen folterde of zo.’
In januari 1997 is Nikola Koljevic, uw voormalige vice-president die doorgaat voor de architect van de verwoesting van Sarajevo, dood aangetroffen. Hij was eerst uw rechterhand en had later nauwere betrekkingen met Milosevic. Wat waren de redenen voor zijn wisselvallige loopbaan?
'Meneer Koljevic kan niet de architect van enige verwoesting geweest zijn. Van nature was hij zo zacht als een lammetje. Hij was schrijver en - het kost me moeite daarover te praten - hij leed aan depressies. Daarom heeft hij zich uit de politiek teruggetrokken. Dat zeg ik als eerlijk man en arts.’
Gelooft u eigenlijk dat Joegoslavië op een vreedzame manier uiteen had kunnen vallen?
'Het probleem in Joegoslavië was dat de grenzen van de socialistische republieken niet overeenkwamen met de etnische grenzen. Alleen Slovenië had grenzen die pasten bij de samenstelling van de bevolking. Kroatië kon Joegoslavië onmogelijk op vreedzame wijze verlaten omdat de Serviërs in de Krajina dat niet geaccepteerd zouden hebben. Kroatië had met de Serviërs in de Krajina moeten onderhandelen. Hetzelfde geldt voor Bosnië. De Serviërs hadden het recht een veto tegen afscheiding uit te spreken. Als de Amerikaanse ambassadeur Zimmermann de Moslimleiders er niet toe gebracht had het Akkoord van Lissabon te verbreken, dan was er geen oorlog gekomen. De belangrijkste vraag die in Den Haag behandeld zou moeten worden, is de vraag naar de verantwoordelijkheid voor deze oorlog, naar het misdrijf tegen de vrede, en niet de vraag naar wat mensen elkaar tijdens de burgeroorlog hebben aangedaan.’
GELOOFT U dat de status-quo waarop Dayton gebaseerd is, gehandhaafd zal worden?
'Binnen de federatie van Moslims en Kroaten lijken meer problemen te zijn dan met de Servische Republiek. Ieder is bang door de andere partij overheerst te worden - een eeuwenoude ervaring. Men zou hen moeten helpen in alle rust hun eigen aangelegenheden te regelen. Als de Kroaten bijvoorbeeld vinden dat er twee Mostars moeten zijn, waarom niet? Waarom zou men hond en kat in dezelfde hut opsluiten? Wat ons betreft hebben ik en Mladic de overeenkomst van Dayton uitgevoerd. U kunt me geloven - de burgerlijke noch de militaire aspecten waren verhandelbaar geweest als ik ertegen was geweest. Als het aan mij lag, zou Bosnië-Herzegovina een federatie worden. Maar dat zeg ik als ambteloos burger.’
Maar de overeenkomst van Dayton eist ook samenwerking met het Tribunaal. Dan zouden u en Mladic toch rechtstreeks naar Den Haag moeten vertrekken?
'Samenwerking betekent niet dat onze wetten overtreden worden. Pale kan alleen aanwijzingen ten uitvoer leggen die met onze grondwet overeenstemmen. Duitsland en Amerika leveren ook geen staatsburgers uit.’
IN DAYTON IS afgesproken dat vluchtelingen naar hun woonplaatsen kunnen terugkeren. In plaats daarvan berichten Ifor-eenheden dat Moslims door Servische functionarissen met geweld zijn tegengehouden toen ze wilden terugkeren.
'U moet de overeenkomst van Dayton in zijn geheel citeren. De terugkeer moet op wederkerigheid berusten. Wanneer een vluchtelingengezin al in een huis woont, kan men die mensen er niet zomaar uitzetten om daar een ander gezin onder te brengen. Momenteel wonen er 419.000 vluchtelingen in de Servische Republiek. Dan rekenen we de Serviërs uit Kroatië niet mee. Daarnaast wonen er in Joegoslavië 250.000 tot 300.000 vluchtelingen, en ongeveer 50.000 in Duitsland en elders. Er zijn geen woningen voor die mensen. Als eerste stap zouden alle Kroatische, Servische en Moslim-vluchtelingen moeten terugkeren naar de federatie. Als tweede stap zou men dan op basis van vrijwilligheid en wederzijds goedvinden kunnen beginnen aan de terugkeer naar de oorspronkelijke woonplaatsen.’
WAT ZIET U momenteel als grootste bedreiging voor de vrede in Bosnië?
'Het grootste gevaar is de herbewapening van het Bosnische leger en het feit dat de Moslims nog steeds hopen heel Bosnië te kunnen overheersen. Er heerst een groot misverstand in Europa. Men denkt dat een verenigd Bosnië geen Moslimstaat zou zijn. Maar een dergelijk Bosnië zou een Moslimstaat worden doordat Serviërs en Kroaten het land moeten verlaten of geen invloed meer kunnen uitoefenen op het fundamentalisme. Samuel Huntington, hoogleraar in Harvard, heeft gewaarschuwd dat overal langs de grenzen met de moslimwereld onrust zal heersen. Overal waar de moslims regeren, ontstaan problemen vanwege hun expansionisme. Zelfs een kleine moslimstaat Bosnië zal Europa al heel wat hoofdpijn bezorgen.’
U hebt u kritisch uitgelaten over de aanstaande gemeenteraadsverkiezingen die door de OVSE worden georganiseerd. Beschouwt u verkiezingen niet als een belangrijke democratische instelling?
'Ik beschouw het als een vergissing dat de OVSE nogmaals opdracht heeft gekregen de verkiezingen te organiseren. In bepaalde moeilijke gebieden lijkt de OVSE er belang bij te hebben de Servische Democratische Partij SDS te verzwakken. Waarom proberen ze kunstmatige crisishaarden te creëren? Het is alsof ze een permanente instabiliteit willen veroorzaken, enkel en alleen om te bewijzen dat de Navo hier moet zijn.’
Wat is het belangrijkste dat u van de oorlog hebt geleerd?
'Het inzicht dat er geen eeuwigdurende vriendschappen bestaan. Er bestaan daarentegen wel eeuwigdurende belangen. De Serviërs hadden zich op basis van hun eigen belangen en die van de grote mogendheden beter op het conflict moeten voorbereiden. We hadden moeten kiezen voor een strategische bondgenoot in het Oosten en een strategische bondgenoot in het Westen - zowel in politiek opzicht als in economisch opzicht. Daar zou ik naar streven als ik nog een keer van voren af aan moest beginnen.’