September Film © La Haine, Matthieu Kassovitz

De Franse regisseur Mathieu Kassovitz maakte in de laatste jaren interessante films, maar géén hiervan had dezelfde impact als La Haine, zijn explosieve debuut uit 1995 over de clash tussen de politie en bewoners van de multiculturele buitenwijken van Parijs. Nu is La Haine opnieuw, gerestaureerd, in de bioscoop. Het eerste dat opvalt is hoe actueel de film is. De woede bij de hoofdpersonages, hun gevoelens van onrecht en onmacht voortspruitend uit sociale en economische ongelijkheid – dit zijn bij uitstek thema’s van de Black Lives Matter-beweging. Ook zie je ze terug in de ‘rellen’ in binnensteden in de Verenigde Staten en West-Europa en, meer recent, in winkelcentra aan de rand van woonwijken in de heuvels van KwaZulu-Natal in Zuid-Afrika. Wie een glimp wil opvangen van wat er achter zulke ‘rellen’ zit, moet kijken naar La Haine.

Hoe secuur de film een zenuw raakt, blijkt uit een kernscène met de drie jongvolwassen hoofdpersonages, een joodse man Vinz (Vincent Cassel) en zijn vrienden Saïd (Saïd Taghmaoui) en Hubert (Hubert Koundé), mannen van Noord-Afrikaanse komaf. Diep in de nacht nemen ze een roltrap in een verlaten, Parijs’ metrostation. Daar passeren ze een witte Fransman gekleed in een leren jack. Saïd gaat over de rooie als hij de man ziet. Hij fulmineert over de roltrap. Die zou ‘het systeem’ symboliseren, een gevangenis voor jongens zoals zij. Saïd snauwt de nietsvermoedende passant toe: ‘Racist!’

Je denkt meteen: hoezo ‘racist’? Maar dit is het radicale punt van La Haine: zowel de onschuldige man in het leren jack als de drie jongemannen – nog niet zo lang geleden zouden we zeggen ‘allochtonen’ – vallen ten prooi aan een giftige mix van actuele frustratie en historische schuld. Juist dit speelt bij de ‘rellen’ in Zuid-Afrika, waar de situatie gespannen blijft, en bij die van een paar maanden geleden in Amerika: voor het merendeel zijn de plunderaars mensen die niets hebben, die nooit iets hadden. Maar hoe komt dat? De historische disbalans in de verdeling van welvaart is pijnlijk voelbaar in de clash tussen de man met het leren jack en de drie jongens in La Haine, die hem – ogenschijnlijk zonder reden – uitschelden voor racist.

Filmisch blijft La Haine innovatief, briljant. Regisseur Kassovitz gebruikt de architectuur van de banlieues (staal en beton) als een gevaarlijke setting waarin hij personages en objecten zo neerzet dat narratieve spanning ontstaat door compositie. In een scène komen Vinz, Hubert en Saïd voor in beeld met op de achtergrond de Eiffeltoren. De enorme constructie staat voor wat ze nooit zullen hebben: macht en rijkdom. Dit thema kwam in een eerdere scène aan de orde waarin de vrienden voorbij een reclamebord lopen met de slogan: The World is Yours. Wanneer ze later hetzelfde bord passeren, verandert Saïd met spuitverf het woord Yours in Ours. Het gaat hier niet om een oproep tot opstand, maar om een statement dat het extreme kapitalisme, waarin het machtige individu alles is, zijn tijd heeft gehad. Dat zien we hier: ‘ik’ is passé, ‘wij’ heeft de toekomst.


Te zien vanaf 12 augustus