Toneel

«Ik ken dat zooitje goed»

Toneel: Henry IV in Londens National Theatre

LONDEN – «Ik ken dat zooitje goed en zal ze nog een poos/ Toestaan te niksen in verveling zonder end/ De zon is hierin feitelijk mijn voorbeeld/ Die staat ook toe dat smerige bewolking/ Haar schoonheid verre van ons houdt/ Maar als ’t haar uitkomt laat ze ons weer zien/ Welk moois we hebben moeten missen.» De kroonprins van Engeland serveert al in de tweede scène zijn kroegtijgers af. Zes uur verder, aan het eind van de twee delen van Shakespeares Henry IV, is de kroonprins koning geworden, Hendrik V. Hij laat zijn slempende vrienden als een baksteen vallen. «Partner in smerigheid dat is mijn grootste kracht/ Ik word weer edel als men ’t niet van mij verwacht.»

Historisch, het Engelse publiek kon er in het laatste de cennium van de zestiende eeuw geen ge noeg van krijgen. Koningen, graven, hertogen en aartsbisschoppen uit bloedige en (dank God én Elisabeth I) voorgoed vervlogen jaren van Britse burgeroorlogen: ze betraden het toneel van de public theatres. En William Shake speare wist er in zijn jonge jaren raad mee. In de twee delen van Henry IV mengde hij de mythen over het middeleeuwse Engeland met het angstige klimaat onder de Virgin Queen, een bruegeliaanse schets van het grootstadse kroegleven paarde hij aan de idylle van het Engelse platteland. Machiavellistische politiek naast containers drank. In wijn, sherry, sekt en bier gedrenkte com plotten. Het Londense National Theatre speelt deze zomer de beide delen van Henry IV. Regisseur Nicholas Hytner heeft alles uit de kast getrokken. De beste spelers die hij kon krijgen. David Bradley als de koning, Matthew Macfadyen als de kroonprins, David Harewood als de opstandige Henry Hotspur, John Wood als de maffe magistraat Shallow – we kennen die mannen (Henry IV is een mannenstuk) van tv en film. Michael (Singing Detective) Gambon neemt de grootste komische schurk uit het oeuvre van de Zwaan van Avon voor zijn rekening, Sir John Falstaff.

Mag ik (het is toch zomer) mij een paar pathetische, complimenteuze toneelverslaggeversvolzinnen permitteren? Het is een genot om de teksten van de Engelse bard te zien (en te horen) vertolken door Engelse acteurs van ongeëvenaarde klasse. Toneelspelers die de muziek van Shakespeares teksten kennen. Die het aandurven op de rand van zijn vulkanen te dansen. Die daar soms ruggelings (in vol bewustzijn, dus met veel tóóóneeltóóónen) in lazeren, om vervolgens roemloos ten onder te gaan. Naast de toneelbeesten die als de allerbesten jongleren met de af wisseling van blank verse en plat & gevat proza! De regie is niet bijzonder vernieuwend, ook niet ouderwets trouwens, eerder iets binnen de beste tradities van very British Shakespeare. Het ontwerp van de speelvloer is slim. Een loopbrug vanuit de diepten van het achtertoneel naar een vrij neutraal plankier voorin, dat is om ringd door kale bomen, struiken en stenen. Op de achtergrond een wide screen-panaroma van geprojec teerde landschappen, kathedralen en kroegen (ontwerp: Mark Thomp son).

De bezetting van de zes uur durende voorstelling is voorbeeld loos prachtig. Met in het episch centrum Michael Gambon als Falstaff. Een flodderbroek van rode zijde, een smerig hemd over een gigantische buik («When did you last see your knees»? vraagt de kroonprins pesterig), een vaalgroene kamerjas, een baard van zes weken, grijs haar dat alle kanten uit piekt, een mal petje met een maf veertje. Met de vaart van een wervelwind blaast hij molièriaanse terzijdes en Ayckbourne-grappen in Shakespeares scenario, hij be speelt de eerste rijen (in feite de volle ruimte van dit heerlijk auditorium) als een volleerde stand-up comedian, hij dirigeert de adem van het ademloze publiek. In dat alles demonstreert Gambon het genie van Shakespeare, die in de twee delen van Henry IV liet zien hoe hij met de combinatie van een politieke thriller en laatmiddel eeuwse kroegfeesten een breed publiek met mathematische precisie kon plezieren en op maat wist te bedienen.

Tot eind augustus. Inlichtingen: www.nationaltheatre.org.uk, 00-44-20-74523000