Profiel: Frans Slangen, voorzitter van de KRO

«Ik spreek alleen met de bisschop»

Hij behoort tot de katholieke zuidelijke adel, zit vooraan bij bisschopsjubilea en beijvert zich om een rol te spelen in het cda. Frans Slangen, sinds tien jaar voorzitter van de kro, is een invloedrijk man. «Hij is aimabel en slecht tegelijk.»

Zijn temperament vertoont het ritme van een Latijnse mis. De ernst van het Kyrie als het over omroeppolitiek gaat en de uitbundigheid van het Gloria als hij over de kro spreekt. Deze middag staan zijn ogen op Gloria. De Katholieke Radio Omroep presenteert zijn geheel vernieuwde programmagids. De zon schijnt. Voorzitter Frans Slangen (63) posteert zich met een glas bier in kro-café Het Hemeltje.

Een man die je niet snel over het hoofd ziet: lang, fors en met een sprekende gezichtsuitdrukking. Een invloedrijke persoonlijkheid, weten ze in Hilversum. De frontale aanval van cda-fractieleider Maxime Verhagen op het door de raad van bestuur gepresenteerde uitzendschema wordt mede op zijn conto geschreven. «Verhagen heeft vele souffleurs en Slangen is er zeker één van», weet voorzitter Harm Bruins Slot van de raad. Maar Slangen, net als Verhagen een geboren en getogen Limburger, houdt zich van de domme: «Ik spreek alleen met de bisschop.»

kro-directeur Ton Verlind is mededeelzamer: «We hebben de afgelopen maanden alle belangrijke mediawoordvoerders uit de Tweede Kamer hier ontvangen. Bij het cda zijn we langs geweest in Den Haag», vertelt hij op de kro-party.

cda-mediaspecialist Joop Atsma erkent dat Slangen met hem over de plannen van de raad van bestuur heeft gesproken: «Als ik me goed herinner was dat in aanwezigheid van Verhagen.» Waar hij meteen aan toevoegt dat het cda «natuurlijk met álle omroepvertegenwoordigers praat».

De raad wil dat de omroepen per 1 september hun eigen vaste net (thuisnet) verlaten. De programma’s moeten per die datum al naar gelang inhoud worden verspreid over de drie zenders, die daartoe een duidelijke eigen kleur krijgen: Nederland 1 voor het hele gezin, Nederland 2 verdiepend en Nederland 3 innovatief en jong.

Slangen is groot tegenstander van dit plan, omdat hij bang is dat zonder vast net de identiteit van de kro zal verdampen. De eruptie van Verhagen op 25 april in een _Trouw-_interview was voor de kro-voorzitter een geschenk uit de hemel. Niet in de laatste plaats omdat daarmee de positie van raadsvoorzitter Harm Bruins Slot werd verzwakt. Bij Bruins Slots benoeming in 2003 onthield Slangen zich volgens betrouwbare bron van stemming en het is in Hilversum een publiek geheim dat de kro-voorzitter de raad liever vandaag dan morgen ziet vertrekken. Bruins Slot, net als Slangen lid van het cda: «Hij heeft het recht in ons gezicht gezegd, maar ons antwoord is dan: daar ga jij niet over, Frans.»

Enkele dagen na zijn oekaze in Trouw mocht Verhagen bij Andries Knevel zijn verhaal nog eens dunnetjes overdoen. «De pluriformiteit komt in gevaar», waarschuwde hij. Zou Verhagen doelen op het overwicht van de Vara in de actualiteitenprogrammering? Elke avond de trits De wereld draait door, Nova en de nieuwe praatshow De laatste ronde met Jeroen Pauw en Paul Witteman? EO-directeur Henk Hagoort: «Natuurlijk heb ik bij Verhagen de vrees geproefd dat de publieke omroep, aan de vooravond van de kamerverkiezingen, een roadshow gaat organiseren voor Wouter Bos. Ik ben het met hem eens. Op deze manier krijgen we elke week vijf keer de Volkskrant op tv.»

Joop Atsma: «Je kunt je afvragen of dit pluriformiteit is. Maar ons verzet is in de eerste plaats gericht tegen de schending van het Paasakkoord, waarin een grotere rol voor de omroepverenigingen was afgesproken. Al in december is een motie van mijn hand aangenomen voor behoud van de thuisnetten.»

Paasakkoord of Vara-programmering, het zal Slangen worst wezen. Het gaat hem om de kro en de kro alleen. «Slangen heeft zich erbij neergelegd dat het publieke bestel ten dode is opgeschreven, maar hij heeft er alle vertrouwen in dat de kro alles zal overleven. Bij dat overlevingspakket hoort in zijn ogen een eigen net», zegt Hagoort.

Voormalig Avro-directeur Frans Maréchal weet waar dat onbegrensde vertrouwen vandaan komt: «Hij is typisch een man van het katholieke maatschappelijk middenveld. Bij de Katholieke Leergangen heeft hij bewezen dat in deze geseculariseerde tijd de ‹k› overeind kan blijven. Slangen was de motor achter schaalvergrotingen in het hbo-onderwijs. Zo richtte hij een katholieke academie voor de journalistiek op in een tijd dat niemand daar meer in geloofde.»

Voormalig netcoördinator Joop Daalmeijer omschrijft hem als iemand die bondgenoten zoekt buiten Hilversum: «Een katholiek die zich bedreigd voelt – en dat voelt Slangen zich, zowel door de raad als door de politiek – zorgt ervoor dat zijn organisatie zo krachtig mogelijk is. Slangen was een van de eersten die samenwerking zocht met instituten buiten de omroep: katholieke uitgeverijen, de Katholieke Universiteit Nijmegen. Op die manier probeert hij zich minder afhankelijk te maken van Hilversum.»

Steun eist Slangen ook van zijn partij. Zonodig met bravoure en machtsvertoon. Toen een cda-werkgroep onder leiding van de Tilburgse hoogleraar Eijffinger drie jaar geleden een voor de omroepverenigingen ongunstig advies dreigde af te geven, liet hij meteen een persbericht uitgaan dat «het cda naar de kro moest luisteren». Zo niet, dan zou Slangen opstappen als commissielid.

Voormalig cda-parlementariër en mede-commissielid Hans Hillen herinnert zich de woede van de kro-voorzitter: «Hij was absoluut niet gediend van tegenspraak. Dan werd hij erg boos. Hij kon er maar niet aan wennen dat het cda niet meer automatisch een willig oor had voor kro-wensen. Op een gegeven moment dreigde hij met vertrekken. We hebben toen voor de zekerheid Tros-voorzitter Van Doodewaerd maar in de commissie benoemd. Zo lieten we blijken dat we ons niet afhankelijk voelden van Slangen.»

De tijden dat Slangen met één telefoontje naar het cda de loop van het debat kon bepalen – zoals zes jaar geleden, toen hij De Hoop Scheffer opporde om het dreigende vertrek van de Vara uit het publieke bestel hoger op de politieke agenda te zetten – lijken voorbij. «De EO heeft op dit moment minstens net zo veel, zo niet meer greep op de christen-democraten», weet Karel van Doodewaerd, die zich een paar jaar geleden mede vanwege de spilfunctie van deze partij in de omroeppolitiek aanmeldde als lid.

Slangen blijft hoe dan ook zijn partij trouw. Namens het cda formeerde hij het college van gedeputeerde staten van Noord-Brabant en tot twee keer toe het college van b. en w. in zijn woonplaats Tilburg. «Hij is een rasbestuurder», weet Aad van den Heuvel, kro-medewerker van 1960 tot 2000. «Je zag hem zelden in de studio’s. In tegenstelling tot zijn voorganger Gerrit Braks, die graag bij de opnamen van Ook dat nog aanwezig was. Vooral als Sylvia Millecam demonstratief bij hem op schoot ging zitten.»

In zijn kro-bestuur weet Slangen zich omringd door partijgenoten. Van de acht bestuurders – de bisschoppelijk adviseur niet meegeteld – is de helft actief in het cda. Prominentste cda’er is ongetwijfeld Yvonne Timmerman-Buck, die in Kerkrade hetzelfde Rolduc-gymnasium doorliep als Slangen, en nu voorzitter is van de Eerste Kamer. Als kro-bestuurder vroeg ze aan toenmalig Netwerk-_hoofdredacteur Kees Boonman: «Zouden jullie niet wat meer aandacht kunnen besteden aan onze mensen?» _Boonman: «Daarmee doelde ze blijkbaar op cda’ers. Ik wist niet wat ik hoorde.»

«Slangen wil van Nederland 1 samen met de ncrv en de eo een confessioneel net maken», foeterde toenmalig Avro-voorzitter Martijn Sanders twee jaar geleden in de Volkskrant. Onzin, vindt de kro-voorzitter. Wel wil hij de «k» weer nieuwe glans geven. Slangen heeft veel met de rooms-katholieke kerk. Als jongen ambieerde hij het priesterschap, maar wegens gebrek aan roeping («als ik zijn vrouw zie, begrijp ik dat», zegt Daalmeijer) verliet hij voortijdig het seminarie. Wel studeerde hij af als moraaltheoloog aan de Hogeschool voor Theologie en Pastoraat in Heerlen. Bij het begrip kerk hoort voor Slangen automatisch de paus, bij wie hij in 2000, toen de kro 75 jaar bestond, samen met Verlind op audiëntie ging. Daalmeijer herinnert zich de tv-beelden uit de Eeuwige Stad: «Een lichtjes voorovergebogen Slangen die devoot de bisschopsring van Johannes Paulus kuste, een tafereel dat in niet-katholieke omroepkring enige hilariteit veroorzaakte.»

Slangens respect voor de wereldkerk – «ik vind het eigenlijk niet kunnen dat er kro-medewerkers bestaan die nog nooit in Rome zijn geweest», zei hij in januari in een radio-interview – weerhoudt hem er niet van in de rkk-programma’s, die de kro namens de bisschoppen uitzendt, een eigen koers te varen. Niet het instituut kerk moet centraal staan, maar de spirituele mens en zijn leefwereld.

«Hij probeert van de kro opnieuw de spreekbuis van het katholieke volksdeel te maken en ziet het bestel daartoe als middel. Wat mij betreft een opvatting uit de vorige eeuw», zegt Gerrit Jan Wolffensperger, tot 2002 voorzitter van de raad van bestuur. Hij betitelt Slangen als «de Schaepman van de publieke omroep, alhoewel dat misschien te veel eer is». «Hij denkt enorm in termen van expansie en om zijn heilige doel te bereiken schuwt hij geen enkel middel. Ik wil het woord jezuïtisch niet in de mond nemen, maar daar komt zijn gedrag het dichtst bij in de buurt. Frans Slangen paart een zekere beminnelijkheid aan een vorm van slechtheid.»

Wolffensperger herinnert zich hoe moeilijk het was om in de raad van toezicht met de kro noten te kraken: «Je moest er altijd rekening mee houden dat Slangen, al was het op het laatste moment, zich niet hield aan gezamenlijk gemaakte afspraken. Als het erop aankwam koos hij nooit voor de publieke omroep als geheel, maar altijd voor de kro.»

Was hij uit op Wolffenspergers stoel? «Ik denk dat het antwoord ja moet luiden. Maar Slangen is een man die gevraagd wil worden, en dat deed niemand.»

Niet alleen in Hilversum leidt het gedrag van Slangen tot rimpelingen, ook in de relatie met de bisschoppenconferentie lopen de spanningen soms hoog op. Een paar jaar geleden bracht een rkk-Kruispunt-_uitzending over aids in Afrika hem in conflict met hulpbisschop De Jong van Roermond. Kardinaal Simonis had in de uitzending gezegd dat hij het uitdelen van condooms in «deze situatie» niet wilde veroordelen, maar dat het niet de oplossing was. Zijn uitspraak was gemonteerd in een reeks beelden van stervende aids-patiënten. Mgr. De Jong was, volgens betrouwbare bron, zo woedend – «jullie hebben de kardinaal woorden in de mond gelegd» – dat hij in het reguliere overleg met de kro-directie een kerkelijke censor eiste in de redactie van _Kruispunt. Waarop Slangen reageerde: «Als u dat doorzet, scheiden hierbij onze wegen.» Simonis zou de ruzie in het aartsbisschoppelijk paleis hebben beslecht met de woorden: «We doen het zoals de kro het wil.»

Woordvoerder Jan-Willem Wits van de kerkprovincie zegt dat «boosheid en frustratie» zich op dat moment samenbalden in het gemoed van de hulpbisschop, maar dat «het censorschap nooit in een officieel voorstel is vervat». Slangen hield zijn _Kruispunt-_medewerkers buiten schot. Zoals hij op cruciale momenten zichzelf buiten schot weet te houden. Toen de vorige staatssecretaris voor Media Rick van der Ploeg de omroepvoorzitters in 2000 vleugellam probeerde te maken door ze uit de netbesturen te zetten, bedacht Slangen een even eenvoudig als ingenieus plan. De omroepvoorzitters zouden een nieuw orgaan oprichten, waarin ze gewoon op de oude voet konden doorgaan.

Een mediaverslaggever van het Algemeen Dagblad die van het uitgelekte plan hoorde, werd door Slangen slim doorverwezen naar ncrv-voorzitter Frits Brink. Nadat deze het vuile werk had opgeknapt, mocht hij twee dagen later de verontwaardiging incasseren van Femke Halsema, die op hoge toon kamervragen stelde. Brink was goud waard in Slangens netwerk. Zo tipte hij zijn riant verdienende collega over de mogelijkheid vip-arrangementen te bedingen bij de aankoop van dure auto’s. Slangen schafte via de importeur gretig een luxueuze Audi A8 aan met fikse korting. Toen de kro-voorzitter later zijn oog had laten vallen op een andere Audi was het voordeel dat hij eiste de importeur te vet. Waarna hij, naar eigen zeggen, vrolijk overstapte op bmw, waar hij de gewenste vip-behandeling wel kreeg.

Sindsdien zoeft de voorzitter van de kro over ’s Heren wegen in een prachtige bmw 7. Met – een unicum onder de omroepvoorzitters – een privé-chauffeur aan het stuur. Het Rijke Roomse Leven. En dat allemaal ten bate van de kro. Gloria in excelsis Deo.