Televisie

Ik werk, reis, heb lief en lieg

Dus ik ben

Rectificatie. De aanbevolen documentaire Dochters van Malakeh (voor donderdaglezers nog te zien) is van Jet Homoet (niet Homoed). Omdat ook mijn naam steevast fout wordt gespeld weet ik dat je dan het gevoel hebt dat er een inktvlek op de brief, een kras op de elpee zit. Trots? Daarmee is het sowieso vreemd gesteld, zoals Jetty Mathurin in Verborgen verleden aantoonde. Ze bezocht Surinaamse en Caribische archieven, uitgaand van een slavernijverleden dat na de emancipatie tot armoe had geleid. Aan ‘verworpenen der aarde’-afkomst kun je trots ontlenen, weet ik zelf (even zinnig of onzinnig als trots op adellijke titel). Zo ook Mathurin. Maar toen haar van slavernij bevrijde voorvader een eigen plantage bleek te hebben verworven, was dat prompt andersoortige grond voor trots. Linksom of rechtsom: trots. Identiteit ontlenen we deels aan wie voor ons kwamen. Maar waaraan verder?

Daarover gaat Stine Jensens tweede reeks Dus ik ben. Die opent met ‘ik werk, dus ik ben’ waarna ‘ik reis’, ‘ik heb lief’ en ‘ik lieg’ als identiteitskenmerken volgen. Descartes wordt behoorlijk opgerekt en (deels) vereigentijdst. Jensen is onze gids, veel meer dan presentator. Het is de Stine-show (‘ik ben ijdel’), zoals ook de geestige animatie-leader duidelijk maakt, maar tegelijk is ze dienstbaar. Waar ze eigen leven en streven als uitgangspunt neemt leidt dat tot vragen die ze voorlegt aan wie er niet alleen voor heeft doorgeleerd maar bovendien nieuwe gedachten heeft ontwikkeld. Soms zijn dat bevriende generatiegenoten, soms internationale kanonnen (Alain de Botton, Richard Sennett, Michela Marzano). Rob Wijnberg, hoofdredacteur van NRC next, is inzake ‘werk’ zowel ‘meedenker’ als exempel. 62 uur per week en hij zou anders willen noch kunnen: vakantie is een nerveus makende tijd. ‘Why?’ zou Ischa vragen. ‘Om een hoofdstuk in het geschiedenisboek te worden’, is het antwoord. En als dat te veel gevraagd is dan toch een paragraaf. Extreem ambitieus maar Stine herkent het: iets willen nalaten, betekenen. Dat ‘hoofdstuk’ is voor de meesten van ons niet weggelegd, die paragraaf ook niet – sterker, we schoppen het niet eens tot voetnoot – maar Dido’s laatste smeekbede, ‘remember me’, lijkt uitdrukking van universeel verlangen – te nijpender sinds afschaffing van het hiernamaals. Hij geldt voor jonge succesvolle filosofen die talloze ijzers in het vuur hebben, maar ook voor de oude man die onbetaald de kantine van de voetbalclub meebeheerde, wat ook werk is (‘Ome Henk, jouw naam zullen we nooit vergeten’).

Naar die man kreeg ik heftig verlangen toen na succesvolle workaholics en duizendpoten Jensen en Wijnberg ook De Botton als voorbeelden van werk aankwam met ‘een stoel ontwerpen, een boek schrijven, een bedrijf opzetten’. Helemaal ‘ons soort mensen’. Precies op dat moment van ergernis sloeg de zaak radicaal om. Naar schatting van De Botton heeft hooguit veertig procent van ons kans op werk dat ‘weerspiegelt wie je bent en wat je kunt’ en daarom bevredigend is. Voor de anderen ligt de voldoening in het weekend. Daarmee begint een aantal harde analyses over verschijnselen als flexwerk, kortlopende contracten, thuiswerkers, schijnautonomie, misleidende managementtaal en de ideologie van het ‘maakbare ik’ die mensen verantwoordelijk maakt voor eigen succes, maar vooral ook voor statistisch onvermijdelijk falen. Aanbevolen.

Soms zijn de gesprekken iets te veel ingestudeerde toneelstukjes. Ook vraag je je af waarom ze naar Parijs moet om ons Café de Flore te laten zien waar Sartre al buiten de deur werkte. En waarom een Duitse filosoof genoemd wordt die verder geen bijdrage levert. Maar als ze gaat picknicken met Joke Hermsen, die ‘ontspanning’ propageert, is dat voor beiden werk – paradox die met een knipoog wordt gebracht.

Verborgen verleden, NTR _, zaterdags__ , Nederland 2 , 20.15 uur. Stine Jensen ,_ Dus ik ben_, Human, zondags vanaf 1 april , Nederland 2_, 23.35 uur