Ik word misselijk

Ik word toch iedere keer weer licht misselijk wanneer ik het woord ‘fatsoen'hoor. Nieuw fatsoen, oud fatsoen, jaren-vijftigfatsoen, NCRV-fatsoen - ik vertrouw het allemaal niet. Of het nou Herman Pleij is, die in de Volkskrant een neo-fatsoen bepleit, Van Boxtel, Patijn of dominee Kuitert - het stinkt.

Als iemand over fatsoen begint, is het conservatisme, de behoudzucht, het generatieconflict niet ver weg. Wie over fatsoen begint, heeft zijn creativiteit achter zich gelaten. Wie over fatsoen begint lijdt altijd aan een gebrek aan erkenning. Marokkaanse jongeren verzetten zich, steken een krant in de fik voor het politiebureau, schreeuwen ‘Leve Saddam’ zoals wij 'Johnson moordenaar’ riepen, en wat is de verstandige reactie van de juut: strenger straffen! Dat is fatsoenlijk. En waarom? Volgens Jelle Kuiper, hoofdjuut te Amsterdam, om de jongeren 'normen en waarden’ bij te brengen. Hij zei het echt! En wat erger is - hij kwam er mee weg! Jelle Kuiper zal de Marok-maffia eens normen en waarden bijbrengen! Welke normen en waarden? De normen en waarden dat je precies doet wat de juut, de werker bij de sociale dienst, de tramconducteur, de burgemeester en de officier van justitie zeggen. 'Wij willen toch allemaal in vrede leven?’ hoor je de Fats zeggen, 'ik wil gewoon rustig op straat kunnen lopen.’ Misselijk word je ervan. Nee, je mag niet rustig op straat lopen, fatsoens-eikel! Dat kan niet altijd. Er zijn momenten in je leven dat je zonder angst kunt flaneren, maar voor de rest moet je altijd op je hoede zijn. Mensen veranderen, worden niet alleen rijker, maar ook armer. Mensen lopen kleerscheuren op; wie in lompen gekleed gaat, zal zich lomp gedragen. Maar wiens schuld is dat? Het is vreemd. Zowel de juut, de burgemeester als de Marokkaanse jongere wil respect. Respect zal het woord van dit jaar worden, wanneer het gaat om allochtonen. Respect en waardigheid. Zelf vind ik het inhoudsloze begrippen - ik houd de Marokkaanse jeugd voortdurend voor dat je geen respect en waardigheid moet nastreven, want dat krijg je toch nooit - maar als beide partijen het willen, moet het toch mogelijk zijn om respect en waardigheid enige inhoud te geven. Wat ik inderdaad zie, is dat beide partijen absoluut geen respect voor elkaar hebben. Maar dan ook totaal niet. De Amsterdamse politie begrijpt er niets van als ze zegt dat ze strenger gaat straffen. Is er op het bureau wel eens een socioloog geweest die heeft uitgelegd dat zoiets volstrekt verkeerd uitpakt? Weet u wat er gebeurt bij strengere straffen? Dan zullen de overtredingen ook harder worden. En de Maroks lachen de smeris uit, want ze vinden hem maar een softie, die niets kan, schijnheilig is, niet consequent is, bang en sloom is. De Amsterdamse straatagent is inderdaad het product van jarenlange evaluaties tijdens de fondant-mentaliteit van de jaren zeventig. Vandaar dat een Erik Nordholt nog even pakt wat hij pakken kan. Respect win je daar niet mee. We gaan leuke tijden tegemoet, als het enigszins meezit. Rellen in de stad. Een Marok die wordt neergeschoten door een agent, een agent die overlijdt aan messteken, een wijk waar je niet rustig loopt, een hoofdcommissaris die er niets van bakt en een officier van justitie die het ook niet meer weet. Achter een raam zit Janmaat zich te verbijten. 'Ik was er te vroeg bij’, zal hij denken. Aan zijn broekspijp trekt een agentje.