Ikke Eerst

Egocentrisme viert hoogtij. Maar liefst 89 partijen hebben zich gemeld voor de aankomende verkiezingen. Wat zoeken al die mensen in de Kamer?

In 1966, inmiddels 55 jaar geleden, zei de toenmalige secretaris van de Kiesraad, de heer W. van Ommen Kloeke: ‘Als ik het een heleboel mensen niet uit hun hoofd had gepraat, zouden we nu wel 60 partijen hebben.’ Dat vond de man toen al te veel. Voor de verkiezingen van dit jaar hebben zich 89 partijen gemeld.

Vier jaar geleden, toen er ook verkiezingen waren en de Kiesraad honderd jaar bestond, haalde ik die uitspraak van Van Ommen Kloeke ook al aan. Er hadden zich dat jaar een record aantal partijen aangemeld: 81. Dat record is nu dus al weer gebroken.

Vier jaar geleden haalde ik ook andere woorden van Van Ommen Kloeke aan: ‘De meesten, die hier komen met een nieuw partijtje, doen dat, omdat ze het Kamerlid zijn wel een leuke baan vinden en omdat ze graag iets willen verdienen.’ In 2017, maar nu al helemaal, zou zijn huidige opvolger bij de Kiesraad een dergelijke uitspraak niet durven doen. Laat staan dat deze zou durven zeggen dat het grote aantal partijen en hun namen weerspiegelen dat de samenleving er een is geworden van Ikke Eerst.

Het neoliberale gedachtegoed blijft niet beperkt tot een of twee politieke partijen en hun achterbannen, maar zit in de haarvaten van de samenleving. Je ziet het ook bij de discussie over het vaccineren. Iedereen vindt dat hij een reden heeft om Ikke Eerst te roepen. Nee, te eisen!

Maar democratie is niet het opkomen voor alleen jezelf, alleen de boeren, alleen de ouderen, alleen de seculieren, alleen de feestgangers, alleen de bomen, alleen de niet-stemmers, alleen de nieuwe mens wie dat ook moge zijn, voor alleen zij die zich piraten voelen, alleen de mensen die geloven dat Jezus leeft, alleen burgers met een migratie-achtergrond of juist alleen burgers zonder migratie-achtergrond. Deze opsomming verzin ik overigens niet, ik put slechts uit de lijst van 89 partijen die een gooi doen naar het definitieve stembiljet op 17 maart. In februari maakt de Kiesraad bekend welke partijen ook daadwerkelijk op dat biljet komen te staan.

Democratie is het zoeken naar een algemeen belang en dat blijkt telkens weer razend ingewikkeld. Zeker als je gelijke rechten en een redelijk inkomen voor velen in wetten wilt vastleggen, want altijd blijkt er wel een groep burgers die daar dan minder goed uit komt of zijn er ontwikkelingen die niet waren voorzien. Dat vergt van Kamerleden een moreel kader, kennis, vaardigheden, inlevings- en doorzettingsvermogen.

Het neoliberale gedachtegoed zit in de haarvaten van de samenleving

Oftewel, wat zoeken al die mensen die geen benul hebben wat hen te wachten staat in de Tweede Kamer? Ik vrees dat Van Ommen Kloeke dat ruim een halve eeuw geleden al wist: ze denken dat het wel een leuke baan is en de meesten van hen zien daar een vergoeding tegenover staan die ze zelf elders niet gauw zouden verdienen.

Dat egocentrische zie je ook in de Verenigde Staten. Met de volgende week aftredende president als ultieme belichaming daarvan. Dat Amerika ons voorland zou zijn en dat wat daar gebeurt bij ons een paar jaar later ook zal plaatsvinden, moeten we al een aantal jaar niet meer willen, en na de gewelddadige bestorming van Capitol Hill zeer zeker niet.

President Donald Trump heeft tijdens zijn ambtstermijn laten zien wat er gebeurt als je de democratische regels – geschreven en ongeschreven – moedwillig ondermijnt, je bevolkingsgroepen tegen elkaar opzet, nepnieuws de wereld in blijft pompen en geweld niet uit de grond van je hart verafschuwt, nee, zelfs aanmoedigt.

En zijn Republikeinse Partij heeft laten zien hoe gevaarlijk opportunistische meelopers zijn. Die hebben Trump vier jaar lang de democratie laten ondermijnen, in de hoop er zelf beter van te worden. Het argument dat ze door bij hem in de buurt te blijven erger hebben voorkomen, klinkt niet erg overtuigend. En pas aftreden als het Capitool is bestormd, doet je je afvragen of dit niet is om het eigen blazoen op het laatst nog wat op te pimpen.

In ons land dweepte Thierry Baudet van Forum voor Democratie met Trump. Hij herkende zich in diens narcistische karakter, grootheidswaanzin en het lak hebben aan regels, wetten en wetenschappelijke bewijzen. Ook Geert Wilders van de Partij voor de Vrijheid was gecharmeerd van de Amerikaanse president. Het America First sprak hem aan, Nederlanders Eerst immers.

Het is te hopen dat Wilders waarmaakt wat hij onlangs tijdens een coronadebat expliciet zei: dat hij de democratische regels en procedures zal volgen. En dat hij dat ook doet als hij na de verkiezingen ondanks een groot aantal zetels wederom buiten spel komt te staan omdat andere partijen niet met hem willen regeren, ook cda-leider Wopke Hoekstra vindt dat ‘niet goed voorstelbaar’. Die partijen willen dat overigens niet vanwege de discriminerende houding van de pvv ten opzichte van moslims.

Kamervoorzitter Khadija Arib liet vorige week nagaan of het gebouw van de Tweede Kamer wel voldoende is beveiligd als een horde demonstranten het Binnenhof zou bestormen. Je hoopt eigenlijk dat het een overdreven reactie is. Maar na de demonstraties van de boze boeren die een aantal keren op allerlei manieren hebben geprobeerd het Kamergebouw te bereiken, is het geen loze gedachte. Voeg daarbij de viruswappies en de opgekropte onlustgevoelens in de samenleving als gevolg van de voor velen ingrijpende Covid-19-maatregelen, en Nederland moet zich niet beter en veiliger wanen dan andere landen.