In de greep van een misogyne macho film

In the Company of Men is geen prettige film. De hoofdrolspelers zijn onaangenaam gezelschap. De locaties zijn onpersoonlijk en vaak lelijk. Soms zelfs afstotelijk. Het verhaal lijkt aanvankelijk een uit de hand gelopen, foute en smakeloze grap, maar blijkt feitelijk wreed en gruwelijk. Toch kun je het verhaal moeilijk anders omschrijven dan als komedie. Een inktzwarte en onbehaaglijke weliswaar, maar beslist een komedie.

De twee mannelijke hoofdpersonen hebben zelfs iets van een komisch duo. Chad is de zelfverzekerde praatjesmaker en Howard de voortdurend weifelende en twijfelende navolger. Ze werken als managers bij een grote onderneming met een snoeiharde bedrijfscultuur. Alles draait om carrière en ambitie en voor het bereiken van een hogere sport op de ladder zijn alle middelen geoorloofd. Het kantoor als jungle, ogenschijnlijk bevolkt door beschaafde mannen met witte overhemden en stropdassen, maar in wezen een levensgevaarlijke slangenkuil. Permanente waakzaamheid is geboden. Chad is een echte kantoorkrijger, die permanent bezig is anderen zwart te maken, ze voor schut te zetten of ze een loer te draaien. Howard is eigenlijk te serieus en te slap om zich echt in de kantoorstrijd te mengen, maar hij laat zich door Chad verleiden tot een gruwelijk gesol met een medewerkster. De gefrustreerde Howard is net door zijn vriendin verlaten en Chad stelt hem voor om hiervoor wraak te nemen op een willekeurige vrouw. Voor Chad lijkt het niet meer dan een ziek tijdverdrijf. De twee managers zijn voor een periode van zes weken op een project in een provincieplaats gezet. Ze besluiten om tijdens die gelegenheid beiden eenzelfde vrouw te verleiden, haar tot verwarring en wanhoop te drijven en haar ten slotte als een baksteen te laten vallen. Leedvermaak om het lijden van hun slachtoffer zou moeten werken als balsem voor hun eigen gekwetstheid. De laffe jagers kiezen een makkelijke prooi: de dove typiste Christine. Geen partij in hun verbale strijd. Als hun bizarre en gemene plan ook nog blijkt te werken wordt de film ronduit ongemakkelijk. Dit wordt versterkt door de kale en beheerste vorm van de film. Het fundament bestaat uit scherpe, sprankelende en van zieke humor doortrokken dialogen van de acteurs Aaron Eckhart (als Chad) en Matt Malloy (als Howard). Ze worden droog in beeld gebracht in een onopvallende omgeving, waardoor hun woordenspel alle gewicht en aandacht krijgt. Stacy Edwards (als de dove Christine) is griezelig aandoenlijk en innemend, waardoor het pijnlijke van de situatie bijna ondraaglijk wordt. Dat is door de regisseur zonder twijfel nagestreefd, en dat moet je dan ook opvatten als een kwaliteit van de film. In al zijn onaangenaamheid en wreedheid is het een briljante satire van de dagelijkse oorlog tussen mannen en mannen, en mannen en vrouwen op de werkvloer. Daar blijkt niet iedereen van gediend te zijn. De zuigende pesterigheid van zijn hoofdrolspelers wordt de regisseur persoonlijk aangerekend. Hij zou de sadistische vrouwenhater zijn. De provocerende misogyne macho die in het restauratieve klimaat van de jaren negentig zijn kans schoon ziet om tot voor kort onmogelijke opvattingen te ventileren. Door de onontkoombaarheid en kilheid waarmee de boodschap wordt opgediend, krijgt de toeschouwer weinig kans te ontsnappen en krijgt de maker de rol van advocaat van de duivel. LaBute bevindt zich wat dat betreft in goed gezelschap. Een cineast als Michael Haneke (Funny Games) krijgt vergelijkbare verwijten, en het ongemak van het vroege werk van Roman Polanski is ook vaak op zijn karakter teruggevoerd. LaBute maakte een intrigerende en verontrustende film over bloedloos geweld, maar bepaald geen bloedeloze film. Verbaal en figuurlijk scheuren mensen elkaar hier aan stukken, maar ze blijven er bij glimlachen. Hun haar blijft onberispelijk en er komt geen spatje op hun hagelwitte overhemd. + In Men With Guns toont John Sayles de ontnuchterende reis van een oudere progressieve arts door de binnenlanden van een fictief Zuid-Amerikaans land. Een reis door de hel. De oud-leerlingen die hij wilde opzoeken blijken stuk voor stuk te zijn vermoord. Geen flitsend meesterwerk, maar wel een integere en ontroerende film.