Beste boeken 2010

In de marinade

Michaël Zeeman was bij leven vrijwel alom tegenwoordig. Bijna dagelijks stonden er stukken van hem in de krant, hij was te zien op tv, en overal in den lande en in het buitenland leidde hij debatten in zalen en zaaltjes.

bestel

Medium 9789023454250

Alleen als schrijver van boeken speelde hij een bescheiden rol. Hij publiceerde twee dichtbundels, een verhalenbundel, het essay God zij met ons, en een briefwisseling met Abdelkader Benali. Zijn roman De denksporter werd jarenlang aangekondigd door zijn uitgeverij, maar zou nooit verschijnen. Dat hij maar mondjesmaat boeken het licht deed zien - je ging er bijna iets van denken. Waren zijn essays, die per slot van rekening vooral in de krant verschenen, te vluchtig voor bundeling? Was hij uiteindelijk meer een briljante causeur dan een briljante beschouwer?
In de mooie, ingehouden biografische schets die Willem Otterspeer schreef bij Aan mijn voormalig vaderland, de postume bundeling van de beste essays en kritieken van Zeeman, formuleert hij ook een verklaring voor het geringe aantal boeken. Otterspeer verwijst daarbij naar Zeemans verhaal ‘De antiquaar en het verlangen’ uit De verduistering, waarin de antiquaar een geweldige verzameling boeken aanlegt, maar de opening van zijn winkel steeds maar uitstelt. 'Vooralsnog werd er ingekocht, wat hem betreft, en zeker niet verkocht, ook niet een enkel exemplaar’, schrijft Zeeman over zijn hoofdpersoon. Je krijgt niet de indruk dat het antiquariaat ooit zijn deuren zal openen.
Otterspeer vergelijkt Zeeman met de antiquaar: 'Het opbouwen van zijn belezenheid (…) nam tijd en die tijd gunde hij zich ook.’ Hij lag, om het zo te zeggen, eindeloos in de marinade, om daarna met het beste gerecht voor de dag te kunnen komen. Want Otterspeer ziet ook een groot verschil tussen Zeeman zelf en zijn personage: 'Dat de antiquaar in dit geval wel zijn winkel zou openzetten en met zijn verbijsterende collectie een nieuwe glans zou geven aan een prachtige traditie, staat vast.’
De vroege dood van Michaël Zeeman, in de zomer van 2009, beroofde hem van de tijd om zijn eruditie om te zetten in boeken. Aan mijn voormalig vaderland laat zien wat Zeeman in petto had, en toont tegelijk aan dat zijn krantenstukken allerminst vluchtig waren. Het vuistdikke boek bevat hartstochtelijke beschouwingen over de meest uiteenlopende schrijvers, kunstenaars, filosofen, historici en wat al niet. Ze verdienen het dat je er telkens naar teruggrijpt.

Michaël Zeeman, Aan mijn voormalig vaderland. De Bezige Bij, 720 blz., € 29,90