Holland festival: ‘La codista’ e.a.

In de rij

Ine Aya’ van regisseur Miranda Lakerveld en componist Nursalim Yadi Anugerah © Nichon Glerum

Holland Festival 2021: het belangrijkste is dat het festival er ís. Nee, Amsterdam bruist niet plotseling van de feestelijkheden, je moet je voor elke voorstelling speciaal en nogal onaangenaam laten testen, napraten in een café is onmogelijk. Maar gelukkig is het festival toch doorgezet. ‘Wat maakt de mens?’ is het – nogal brede – thema van dit festival. In de indrukwekkende expressionistische opera Die ersten Menschen van Rudi Stephan uit 1914 vechten broers Kaïn en Abel er over: is de mens natuur of heeft hij zich daarboven geplaatst door God te bedenken?

Een duizenden jaren later levend klein pest-broertje bedacht in L’Étang van choreograaf en theatermaker Gisèle Vienne een agressieve daad. Twee actrices, Adèle Haenel en Ruth Vega Fernandez, vertolken intens maar soms verwarrend de stemmen van tientallen personages, die het verhaal, oorspronkelijk van Robert Walser, vertellen hoe dat jongetje bij een diep meer z’n eigen verdrinkingszelfmoord in scène zet om de liefde van zijn ouders te testen. Zijn moeder is echt bedroefd dat hij is verdwenen en echt blij als hij weer opduikt. Maar toch: haar belangrijkste probleem is dan hoe ze buren en grootouders moet vertellen dat haar geliefde zoontje helemaal niet dood blijkt te zijn. Van zijn vader krijgt hij vooral een fors pak slaag.

De nieuwe opera Ine Aya’ en de performance Maison mère vertellen volkomen tegengestelde verhalen. In het muziektheater over de Indonesische moedergodin Ine Aya’ laten de Nederlandse librettist en regisseur Miranda Lakerveld en de Indonesische componist Nursalim Yadi Anugerah zien en horen hoe de natuur op Borneo sinds de jaren zeventig wordt vernield door Unilever, hier in de persoon van de westerse god Wotan. Librettist en componist zagen een parallel in de Nibelungen-sage van Wagner en de oude mythes van de Kalimantan op Borneo. Zangers en zangeressen van dat eiland laten zien en horen hoe een eeuwenoude boom wordt neergehaald, symbool voor hoe het oerwoud moet plaats maken voor palmolieplantages. Enigszins geforceerd wordt er toch een positief slot aan verzonnen. De boom krijgt nieuwe takken.

Maison mère daarentegen laat zien hoe een moderne Pallas Athene eerst een Griekse tempel opbouwt, van karton, en hoe die vervolgens door de natuur, in de vorm van hevige regens, wordt vernietigd. In haar eentje laat circusartiest en performancekunstenaar Phia Ménard op ongelooflijk knappe wijze zien hoe beschavingen worden opgebouwd en weer ten onder kunnen gaan.

Mensen hannesen op deze wereld en maken daarbij vreselijke fouten. In haar eentje laat Wunderbaum-actrice Marleen Scholten in La codista zo’n klein mensje zien, die haarzelf en haar bestaan verdedigt. Zij is ontslagen, kan geen werk vinden en heeft dan maar iets voor zichzelf bedacht: voor tien euro per uur gaat zij voor andere mensen in de rij staan. Misschien wordt zij dan ook op den duur die ander, suggereert Scholten aan het einde. Want wat maakt de mens? Niet wat hij of zij maakt, maar wat er door blinde krachten van hem of haar wordt gemaakt, zou de – droevige – conclusie kunnen zijn.

Holland Festival t/m 27 juni; hollandfestival.nl