In de Wereld

In de Wereld

Een gevoelig jaar
Peking – Hoeveel ‘uitzonderingssituaties’ zijn nodig voor je kunt concluderen dat iets geen uitzondering maar regel is? Zoals vele malen eerder worstelen Chinezen zich weer eens door een ‘gevoelig’ jaar heen. Op 1 oktober viert Peking de zestigste verjaardag van de communistische machtsovername en dat is reden voor veel zenuwachtigheid. Werd de hoofdstad tijdens de Olympische Spelen vorig jaar al als een fort bewaakt, de komende weken gaat daar nog een flinke schep beveiliging bovenop. Vorige week verklaarde het ministerie van Publieke Veiligheid meer dan achthonderdduizend veiligheidsagenten klaar te hebben staan om vooral ‘verdachte’ etnische minderheden en buitenlanders in de gaten te houden.
Over mogelijk lastige home-grown intellectuelen maakt Peking zich minder druk, want die werden de afgelopen maanden al onschadelijk gemaakt. De meest in het oog lopende onder hen verdwenen achter slot en grendel of hebben huisarrest, en anders werd hun het werken wel onmogelijk gemaakt. 53 advocaten die zich tot Pekings ergernis specialiseren in civiel recht verloren hun vergunning.
De belangrijkste is Xu Zhiyong, en volgens alle maatstaven is hij bepaald niet een hemelfietsende dissident die het regime ten val probeert te brengen. Gewoon een hardwerkende strafpleiter die werkt binnen de marges van de wet zoals die daar ligt, maar dat is blijkbaar al gevaarlijk genoeg. Al vier weken was hij spoorloos verdwenen, toen vorige week officieel de aanklacht tegen hem bekend werd gemaakt: belastingontduiking.
Xu is een van de krachten achter Gongmeng, een ngo en rechtshulporganisatie. Hij verdedigde en adviseerde onder anderen petitionarissen uit de provincies die in Peking hun recht komen vragen in hun strijd tegen duistere landonteigeningen en hij onthulde illegale ‘zwarte gevangenissen’ in de hoofdstad, waar sommige van die rechtzoekenden nog altijd worden opgesloten. Voordat Gongmeng half juli werd gesloten, werkten de advocaten ook aan gevoelige doodstrafzaken en behartigden zij de belangen van slachtoffers van de melaminezaak – de vergiftiging van honderdduizenden kinderen vorig jaar door met chemicaliën aangelengde melk. Dat belastingontduiking de ware reden is achter Gongmens misère gelooft niemand. In andere zaken pakt justitie witteboordencriminaliteit heel wat subtieler aan.
Volgens optimisten is het niet meer dan een tijdelijke dip in China’s onafwendbare gang naar – min of meer – een rechtsstaat en wordt de situatie ogenblikkelijk beter zodra die gevoelige zestigste verjaardag eenmaal achter de rug is. Of dat zo is valt te betwijfelen. Hoogstwaarschijnlijk ziet Peking dan wel weer een andere reden om rechten ‘tijdelijk’ te beperken. De wereldexpo in Shanghai volgend jaar bijvoorbeeld, en voor het jaar daarop valt er vast ook wel wat te verzinnen. ‘Wat we nu zien is een systematische campagne en heeft niets te maken met de zestigste verjaardag’, zegt Jerome Cohen, een vooraanstaand expert op het gebied van de Chinese wet. ‘Waarom geloven mensen nog steeds dat dergelijke praktijken kunnen worden verklaard uit een van de vele verjaardagen die China erop nahoudt?’
ANNE MEIJDAM

Nijlwaterramp
Jeruzalem – Een op het eerste gezicht onschuldig beleefdheidsbezoekje van Israëls minister van Buitenlandse Zaken Avigdor Lieberman aan Ethiopië, Kenia en Oeganda, gepland in september dit jaar, leidt tot een golf van protesten in Egypte en andere Arabische landen. De Egyptische minister voor water en irrigatie Allam vreest dat Israël via een deal met deze Nijllanden probeert om Egypte’s waterbron, de Nijl, af te tappen. Allam krijgt steun in de media. ‘De tekenen van een wateroorlog zijn al zichtbaar’, waarschuwt de Egyptische journalist Amru Mohammed. ‘Israëls inmenging in de Nijlwatercrisis leidt tot een waterramp.’
Nu Egypte moeizaam met de Nijllanden onderhandelt over de verdeling van het Nijlwater – struikelblok vormt een verdrag uit 1929 waarin werd overeengekomen dat geen enkel land Nijlprojecten mag uitvoeren waardoor het watervolume in Egypte afneemt – is de timing van Liebermans bezoek op z’n minst verdacht.
Al jaren wordt in het Midden-Oosten geruzied over water. Het waterdispuut tussen Israël en Syrië was 42 jaar geleden aanleiding voor de Zesdaagse Oorlog. Toen er eindelijk vrede kwam tussen Israël, Egypte en Jordanië konden Anwar Sadat en koning Hoessein niet nalaten om te bevestigen dat ‘enkel een waterkwestie nog tot een oorlog kan leiden’. Inmiddels zijn we tientallen jaren verder en is het waterprobleem door bevolkingsexplosie, armoede en droogte urgenter dan ooit. De voorspelling van de Wereldbank is dat tegen 2025 tachtig tot honderd miljoen mensen in het Midden-Oosten op een droogje zitten.
Israël gebruikt 2500 miljoen kubieke meter water per jaar, waarvan slechts 1800 miljoen kubieke meter uit eigen waterbronnen komt – het meer van Galilea, grondwaterreservoirs en de Jordaanrivier – en moet een oplossing bedenken voor het tekort. Op zijn buren, die met nog grotere watertekorten kampen, hoeft Israël niet te rekenen. Met Jordanië is het verwikkeld in een strijd over het Jordaanwater – hoe meer de een gebruikt des te minder krijgt de ander – en de Palestijnen zeggen door Israël te zijn drooggelegd. Ook het plan om via een pijpleiding water uit Turkije te importeren staat op een laag pitje. Turkije, dat zelf een watertekort heeft, had weliswaar via hydro-elektrische dammen zo’n 33 miljard kubieke meter water van de Eufraat en de Tigris westelijker het land ingevoerd, maar dat leidde tot conflicten met Syrië en Irak, die voor hun watertoevoer van deze rivieren afhankelijk zijn.
Het is de vraag of het aftappen van Nijlwater een gelukkige oplossing voor Israëls watertekort is. De Nijl is van levensbelang voor 160 miljoen mensen in de tien Nijlstaten en niemand is van plan om dat water zonder slag of stoot op te geven. Egypte heeft bijna geen andere waterbron en ziet iedere verandering als een strategische bedreiging. In Ethiopië is slechts drie procent van het landbouwoppervlakte geïrrigeerd en de overheid wil dat percentage dringend verhogen. Kenia, Tanzania en Oeganda zitten met soortgelijke problemen.
Maar Lieberman lijkt vooralsnog niet te worden gehinderd door deze overwegingen. ‘Het doel van mijn bezoek is om een Israëlische tegenwoordigheid in Afrika te laten zien’, zei hij vorige week tegen de Israëlische pers.
SIMONE KORKUS

Emile Poliakof
helpt de kameraden
Villemur-sur-Tarn – Ondanks de persoonlijke inmenging van president Sarkozy zit het arbeidsconflict bij de Molex-fabriek nog steeds in een impasse. Het Amerikaanse concern heeft aangekondigd de elektronicafabriek in het Zuid-Franse stadje Villemur-sur-Tarn te zullen sluiten. De arbeiders begrijpen er maar weinig van: een paar maanden eerder kregen ze nog te horen dat hun fabriek de best draaiende Molex-fabriek ter wereld was.
Uit angst dat de arbeiders de boel zullen slopen – en het moet gezegd dat Franse arbeiders op dat gebied in korte tijd een reputatie hebben opgebouwd – heeft het management de fabriek gesloten. Uit protest zitten de arbeiders nu voor de poort de uren uit die ze aanvankelijk geacht werden te werken. Letterlijk.
Afgelopen week kwam er steun uit onverwachte hoek. Yves Barat, directeur van het nabij gelegen museum ter nagedachtenis aan Emile Poliakof, kwam bij de fabriekspoort de arbeiders de vergeelde foto laten zien waarvan hij sinds kort kopieën te koop aanbiedt. De opbrengst komt ten goede aan de arbeiders. De foto toont Poliakof in gevechtstenue onder een bladerdek van tropische planten. ‘De sympathieke kameraad E. Poliakof die gedurende zijn zomervakantie van 1948 met zijn revolutionaire vrienden het roofkapitalisme bevecht in de jungle van Uruguay’, luidt het onderschrift. Dat maakt nieuwsgierig. Wie was deze Poliakof? En waarom is er een museum aan hem gewijd?
Een rondleiding biedt uitkomst, al zullen er ook na afloop de nodige vragen blijven bestaan. De uit Polen geëmigreerde Poliakof maakte in de jaren twintig naam als poppenspeler in Parijs. Later verwierf hij tevens faam als ontdekkingsreiziger, jager, uitvinder en minnaar. Zo was hij gedurende enkele jaren de geliefde van de Amerikaanse pin-up Betty Page, ‘al was dat vóórdat ze beroemd was’, zo haast Barat te onderstrepen. Hij stierf in de armen van een minnares in zijn huis in Villemur-sur-Tarn, waar hij tijdens zijn laatste levensjaren teruggetrokken leefde.
In dat huis is ook het museum gevestigd. Door de talrijke poppentheaterdecors, machines, foto’s en objecten heeft het meer weg van een rariteitenkabinet. Barat wijst op het decor van ezelshuid dat Poliakof in de jaren dertig ontwierp voor Howard Hughes, de legendarische vliegenier. Daarvoor had hij Fritz Lang geadviseerd bij zijn beroemde film Metropolis (1927). Zijn politieke overtuigingen dreven hem in de jaren veertig richting Zuid-Amerika, waar hij zij aan zij streed met Che Guevara. Volgens Barat weerhield dit Poliakof er niet van een voorloper van de moderne televisie te ontwerpen, getuige een oplichtende vitrine naast het bureau waaraan Poliakof zijn laatste sigaret rookte.
Een waardig eerbetoon voor iemand die nooit heeft bestaan. Inderdaad: Poliakof ontsproot geheel en al aan de fantasie van directeur Barat, tevens inspirator van het jaarlijkse poppentheaterfestival in Villemur-sur-Tarn. Foto’s worden er ondertussen wél verkocht. Vijf euro leverde dat tot dusver op voor de arbeiders van Molex. Bikkelharde, dat dan weer wel.
MARIJN KRUK

Politiek roofdier
Londen – Enkele jaren geleden zat ik met Lord Tebbit op het terras van The Houses of Parliament. De voormalige partijvoorzitter van de Conservatieve Partij had op mijn interviewverzoek gereageerd met de enthousiaste opmerking dat hij immer tijd had om over politiek te praten. Zo kwam het dat ik op een zonnige oktoberochtend aan de oever van de Theems koffie dronk met de ‘luitenant’ van Margaret Thatcher. Aan een tafeltje verderop zetten zich de toenmalige ministers Charlie Falconer en Geoff Hoon, nadat ze His Lordship in het voorbijgaan plagend hadden gevraagd of hij geheime besprekingen voerde met een alternatieve kandidaat voor het toen openstaande Conservatieve partijleiderschap.
Norman Beresford Tebbit doceerde op zachte toon over de crisis van het conservatisme, de afbrokkeling van de burgerlijke vrijheden en het lot van de ‘Essex-man’, symbool van de aspiring working class, waarvan hij als vertegenwoordiger van het kiesdistrict Chingford de politieke luidspreker was. Was dit echt de geduchte ‘Chingford Skinhead’? De man die de geschiedenis in zal gaan als bedenker van de term ‘On yer bike!’ (een wenk voor werklozen om een betrekking te zoeken) en de ‘cricket test’ (Brits-Aziaten zouden het Engelse cricketteam moeten steunen). Het leek erop alsof Tebbit dezelfde weg had bewandeld als Dries van Agt, Ruud Lubbers en Ian Paisley, die allen op hun oude dag hun sociale gezicht hebben getoond.
Tegen het einde van het twee uur durende interview vroeg hij of de naam Airey Neave me iets zei, zijn politieke vriend die eind jaren zeventig in de parkeergarage van het parlement was gedood door een IRA-bom. Zelf had hij in 1984 bijna het leven verloren bij de IRA-aanslag tijdens het partijcongres in Brighton. Zijn vrouw Margaret kan sindsdien niet meer lopen. Haar invaliditeit heeft bijgedragen tot de recente publicatie van The Game Cook, een boek waarin Tebbit zijn favoriete wildgerechten deelt met kookliefhebbers. Zijn vrouw vond indertijd dat haar eega, kleinkind van een keurslager, een hobby moest hebben. Schieten bijvoorbeeld. De ex-militair Tebbit was immers een ‘keen shot’. Vanwege haar beperkte mobiliteit was het samen bereiden van de prooi een leuke bezigheid.
Tebbit is niet de eerste Conservatieve kok. Eerder publiceerde ex-minister van Financiën Nigel Lawson, de corpulente vader van keukendiva Nigella, een boek met tips om af te vallen. Aan dat soort culinaire mode heeft Tebbit geen boodschap. Tussen de verhandelingen over patrijs met kaas en peer of fazant met ui, selderij, crème en rode wijn, moppert de oude rouwdouwer over een modieuze term als ‘fisherperson’ en laakt hij Brusselse richtlijnen met betrekking tot het koel houden van wild. En wanneer hij een slechte dag heeft, beeldt hij zich in dat achter de fazant Neil Kinnock of Cherie Blair schuilgaat. Hij kon het niet laten, dit politieke roofdier.
PATRICK VAN IJZENDOORN

Atoomlobby bestrijdt zichzelf
Berlijn – Het licht is deze zomer niet uitgegaan in Duitsland. Dat is allerminst vanzelfsprekend. Door problemen met kerncentrales en grootschalig onderhoud is ’s lands atoomenergiecapaciteit bijna gehalveerd. Op het hoogtepunt vorige maand lagen maar liefst zeven van de in totaal zeventien Duitse kerncentrales plat. Slechts een enkele is sindsdien weer opgestart.
De atoomellende begon begin juli met de door Vattenfall beheerde kerncentrale in Krümmel, bij Hamburg. Nadat de centrale twee jaar stil had gelegen als gevolg van een brand, ging het binnen enkele weken na de herstart opnieuw mis. Er ontstond kortsluiting in een transformator. Vervolgens liet Vattenfall na de voor zulke crisissituaties verantwoordelijke toezichthouder tijdig te waarschuwen. In plaats daarvan werd de politie gebeld. Politici van links tot rechts kritiseren sindsdien het geklungel van de Zweedse energiereus.
Pikant nieuws, ook voor Nederland – en niet alleen omdat een deel van de centrales dicht bij de grens ligt. Vattenfall lijfde dit jaar immers Nuon in. De nieuwe eigenaar van concurrent Essent, RWE, doet het niet veel beter. Vlak na het ongeval in Krümmel werd ook een van RWE’s kerncentrales stilgelegd wegens een storing. Pijnlijk, temeer daar RWE mede-eigenaar wil worden van de kerncentrale in Borssele.
Voor de Duitse atoomlobby komen de storingen op het slechtst denkbare moment. Over een maand kiezen de Duitsers een nieuw parlement. Een van de hete hangijzers is de energiepolitiek. Volgens het in 2000 door de toenmalige coalitie van SPD en Groenen afgesloten ‘atoompact’ moeten de komende regeerperiode zeven oudere kerncentrales verdwijnen. In 2022 dient de laatste kerncentrale van het net te worden gehaald.
Die ruime tijdsplanning biedt de voorstanders van kernenergie alle gelegenheid roet in het eten te gooien. Kernenergie voorziet op dit moment nog in ruim twintig procent van de Duitse energiebehoefte. De christen-democratische CDU, die in alle peilingen een ruime voorsprong heeft, wil dat zo houden. Ook beoogd coalitiepartner FDP wil het nucleaire afscheid terugdraaien. Om over de Duitse energieconcerns maar te zwijgen. Zij denken al na over nieuwe kerncentrales.
Zo ver is het nog niet. De anti-atoombeweging plant drie weken voor de verkiezingen haar wederopstanding. Tienduizenden, zo niet honderdduizend demonstranten hoopt de organisatie te verwelkomen in Berlijn om te betogen vóór sluiting van alle kerncentrales. Maar de reeks storingen laat zien dat de atoomlobby een nog veel gevaarlijkere vijand tegenover zich heeft: zichzelf. Op zoveel medewerking in de aanloop naar de verkiezingen had de anti-atoombeweging niet gerekend. ‘De industrie bewijst dat het ook zonder kernenergie kan’, jubelt een woordvoerder.
KOEN HAEGENS
Berlusconi’s kille zomer
Rome – Van de zo broodnodige rust wil het deze zomer maar niet komen voor Italië’s premier Silvio Berlusconi. En niet dat hij geen onderdak zou hebben: acht villa’s op Sardinië, een witte parel op de Bermuda’s – het is slechts een kleine greep. Berlusconi’s rust wordt stierlijk verpest door zijn vijf kinderen, minnaresje Noemi (18) en de dreigende slagschaduw van bijna ex-Veronica. Wat hij had gehoopt – met alle kinderen en kleinkinderen de maand augustus doorbrengen in het geschonden paradijs Villa Certosa op Sardinië – bleek onmogelijk.
Zijn oogappel Marina, eerste uit de eerste leg, was wel nog bereid om haar 43ste verjaardag op 10 augustus in Villa Certosa te komen vieren, maar verdween daarna spoorslags met haar zeiljacht Besame (‘Kus mij’) de Middellandse Zee op. Razend is Marina over het interview van Barbara (eerste uit de tweede leg) in de Italiaanse Vanity Fair. De 25-jarige snotneus die nog niets heeft gepresteerd behalve in ijltempo kinderen maken, heeft met het zinnetje ‘Mijn vader heeft mij altijd gezien als geschikt voor Mondadori’ de toch al gespannen verhoudingen op vlijmscherp gezet.
Mondadori is de uitgeefpoot van Berlusconi’s imperium en wordt geleid door Marina. Ze doet dat goed en wordt door weekblad Forbes op de 33ste plaats ingeschaald op de ranglijst van machtigste vrouwen ter wereld. Ze is het evenbeeld van haar vader: mooi is ze niet, slim is ze wel.
Piersilvio (39), tweede uit de eerste leg en directeur van Mediaset, de commerciële tv-zenders van Berlusconi, heeft zich überhaupt niet op Sardinië vertoond. Zodoende bleef de tweede leg (Barbara, Eleonora en Luigi) alleen over in Villa Certosa. Berlusconi heeft er nog één nachtje geslapen voor de onvermijdelijke fotosessie van een stralende vader met de schitterende kinderen uit de tweede leg en weg was hij.
Ook omdat Noemi Letizia, de Lolita wier achttiende verjaardag hij in april kwam opluisteren, het onzalige idee had opgevat om aan de voet van Villa Certosa, in de baai van Porto Rotondo, haar vakantie te komen vieren. Waarom? Dat weten alleen Noemi en Silvio Berlusconi, die niet wist hoe snel hij zich uit de voeten moest maken. Noemi poseerde gewillig voor de hordes fotografen in verschillende bikini’s en gunde zodoende heel Italië een blik op waar het voor Berlusconi allemaal om draait.
Waar hij nu naartoe gaat, is niet helemaal zeker. Waarschijnlijk naar Marina, die haar vakantie heeft verlegd naar de villa in het Franse Valbonne aan de Côte d’Azur. Om uit te huilen, en om met haar te bespreken hoe de schade aan het imperium Berlusconi het best kan worden ingeperkt. Niemand piekert erover om ook maar een millimeter te wijken. De macht is in handen van de eerste leg, maar daar legt de tweede zich niet bij neer. Wordt ongetwijfeld vervolgd.
ANNE BRANBERGEN