In de wereld

In de wereld

Bananenrepubliek België
Brussel – Arme Belgen. Ze lijken maar niet af te komen van het beeld van bananenrepubliek. Is het niet de politieke chaos, dan is het wel de maand van de open gevangenisdeur. En nu de magistratuur. Sinds een week of drie tekent zich een schandaal af van fraude en corruptie. Volgens een rechercheur is het ‘de zaak-Dutroux van de magistratuur’.
De bal begon te rollen toen federaal minister van Justitie Stefaan De Clerck een brief ontving van de federale gerechtelijke politie. Daarin werd hij gewezen op een bepaald strafdossier dat al jaren in de kast ligt bij de openbaar aanklager. In dat dossier worden verschillende hoge magistraten in verband gebracht met een systeem van corruptie, fraude, afpersing en chantage. De recherche zag daarom geen andere mogelijkheid dan het direct door te spelen aan de minister.
Hoofdverdachte is Francine De Tandt, voorzitter van de Brusselse Rechtbank van Koophandel (handelsrecht is in België een afzonderlijke rechtstak). Zij zou voor verschillende advocaten vonnissen leveren op bestelling. Dat kwam aan het licht toen tijdens een huiszoeking vijf jaar geleden bij een van die advocaten nog uit te spreken vonnissen werden gevonden. De advocaat werd (en wordt) verdacht van afpersing, door zwart geld van ondernemingen op te sporen en deze vervolgens te chanteren. De Tandt, toen nog ondervoorzitter, zou deurwaarders hebben gestuurd om zo de druk op te voeren.
Een andere begunstigde is de zakenman bij wie De Tandt al tien jaar een schuld bleek te hebben van meer dan een half miljoen euro. Dat geld was ze kwijtgeraakt in een bizarre zwendel met Ivoriaanse oplichters. Kort na haar benoeming als voorzitter werd dezelfde zakenman aangesteld als gerechtelijk expert. Vorige week werd bekend dat ze minstens twee gunstige uitspraken deed over een van zijn bedrijven.
Al die tijd ging niemand over tot actie. Integendeel, De Tandt werd desondanks benoemd tot voorzitter. Een vernietigend tuchtonderzoek bleef twee jaar lang liggen bij het Hof van Beroep. Vorige week werd ze dan toch eindelijk geschorst, in afwachting van het door de minister bevolen strafrechtelijk onderzoek. Mocht zij schuldig worden bevonden, dan kunnen zaken als het Sabena-faillissement weer heropend worden. De staat, namens wie zij oordeelt, zal opdraaien voor grote schadevergoedingen.
Het imago van de rechtspraak was al gehavend door het zogenoemde Fortisgate, de vermeende staatsinmenging in het oordeel over de verkoop van Fortis aan BNP Paribas. In eerste aanleg werd tot grote vreugde van de staat geoordeeld dat de aandeelhouders niet geraadpleegd hoefden te worden. Dat was, jawel, Francine De Tandt. In hoger beroep werd die beslissing weerlegd en de regering-Leterme moest aftreden.
Het lijkt het topje van de ijsberg. Door grote belangen in hoge kringen lijkt iedereen elkaar de hand boven het hoofd te houden. Dezelfde dag dat de minister bovenstaande brief ontving liep de kelder van de handelsrechtbank onder water door een breuk in de waterleiding. Net op de plaats waar veel archieven en dossiers worden bewaard.
PHILIP EBELS

Guus leerde Rusland loyaal zijn
Moskou – Halverwege vorige week was de opknapbeurt van het Koersk-metrostation klaar. Het station is teruggebracht in de staat waarin het in 1949 werd opgeleverd. Sierlijke schikgodinnen en martiale plakkaten herdenken de overwinning op de Duitsers. Ook de tekst die in 1949 de centrale hal beheerste is terug. In klassieke kapitalen staat er: ‘Stalin leerde ons loyaal zijn aan de natie, inspireerde ons tot werken en tot grote daden’. Een regeltje uit het volkslied van 1944. Geschreven door Sergei Michalkov, die toevallig de dag daarop op hoge leeftijd overleed.
De schaarse burgerrechtengroepen protesteerden tegen de verheerlijking van de dictator. Maar het metrobestuur stelde dat de opdracht was om de zaak in oorspronkelijke staat te herstellen. Dus geen gezeur graag. De actie past bij de pogingen van Poetin om via herwaardering van Stalin als ‘efficiënte bestuurder’ Russische Lumpenpatriotten voor zich te winnen. In het station neemt zeker een derde van de langslopende mensen de moeite om even op te kijken, stil te staan of foto’s te maken van de inscriptie. Maar druk maken ze zich desgevraagd niet. Op een internetpoll van de krant Izvestia zegt 58 procent van de mensen dat de naam Stalin daar lekker moet blijven staan.
De Russische omgang met het verleden is niet makkelijk en niet makkelijk te begrijpen. De auteur van de gewraakte tekst, Michalkov, schreef niet alleen dát volkslied. De populaire schrijver tekende ook voor de gedestaliniseerde versie van 1955. En toen de Sovjet-Unie ophield te bestaan maakte hij op zijn oude dag nog een nieuw liedje, nu voor Rusland alleen. Michalkov diende volgens eigen zeggen de staat, niet een ideologie. Hij bewonderde Stalin onbekommerd en speelde een vervelende rol in de vervolging van dissidente schrijvers, zoals Solzjenitsyn. Maar dat stond een massale nationale herdenking van Michalkov de afgelopen week niet in de weg.
Stalin, communisme en nationale grootheid zijn zo met elkaar verweven dat je ze niet even uiteenpeutert. Stalin was dé baas van de Sovjet-Unie. De mannen die na hem aan het roer stonden waren niet inspirerend (Brezjnev) of kwezelachtig (Chroesjtsjov) of beide (Gorbatsjov). Stalin wegdoen is de Sovjet-Unie wegdoen en de Sovjet-Unie wegdoen is de overwinning in de Tweede Wereldoorlog wegdoen. Daar wil niemand aan, gezien de offers die die strijd kostte. Daarom is er altijd wel ruimte om de man ergens, eventjes, op een voetstuk te hijsen.
Wat ondertussen nauwelijks vermeld wordt, is dat het Koersk-station erg mooi is opgeknapt. Ze kunnen het best, die Russen. En wat betreft een kleine minderheid van Izvestia-lezers die vindt dat de naam van Stalin op de muur van het station vervangen moet, is de dichter Poesjkin eerst aangewezen wissel. Goede tweede is Guus Hiddink, coach van het Russische voetbalelftal.
MENNO HURENKAMP

Steekspelen
Londen – Zo eens in de maand bezoek ik een hindoetempel te Newham om daarna goedkoop en smakelijk Indiaas te eten in Green Street. Dat is een van de vele straten in Oost-Londen vol Aziatische juweliers, supermarkten en advocatenkantoren, doorgaans gespecialiseerd in familie- en immigratierecht. Op de terugweg passeer ik altijd een blank bolwerk in de buurt, het sfeervolle Upton Park-stadion van West Ham United, met op een verkeerskruising een beeld van voetballegende Bobby Moore. Deze omgeving was afgelopen week het tafereel van een traditioneel Engels volksvermaak: vechten.
Honderden hooligans van West Ham en het Zuid-Londense Millwall zorgden voor een grote gevechtslinie, waarbij één supporter, zoals wel vaker een onschuldige passant, een messteek in de hartstreek kreeg. Verbijsterde Aziatische winkeliers spraken van een burgeroorlog. Het treffen was geen verrassing omdat de rivaliteit tussen beide clubs, beide voortkomend uit de wereld der scheepswerven, ongeëvenaard is. Volgens historici begon de kift in de jaren dertig toen het personeel van de Millwall-dokken weigerde mee te doen aan een door hun West Ham-collega’s uitgeroepen staking.
Het is onwaarschijnlijk dat beide supportersgroepen – de Inter City Firm en de Bushwackers – bekend zijn met deze geschiedenis. Binnen deze kringen blijft het geheugen doorgaans beperkt tot de laatste onderlinge vijandelijkheden. De dagen na de rellen vielen journalisten, voetbalbobo’s en politici over elkaar heen om hun morele verontwaardiging uit te spreken. Deze keer was er geen dissident als Alan Clark, de Conservatieve politicus die in 1998 de Engelse hooligans verdedigde na schermutselingen in Marseille. Unaniem zei men een terugval naar de jaren zeventig te vrezen, het decennium waarin The English Disease volop woedde.
Op het veld herleven de jaren zeventig eveneens. Dit jaar is het voor het eerst in 33 jaar dat Burnley weer in de hoogste divisie speelt. Deze promotie typeert de herwonnen kracht van de clubs uit het Noordwesten, de bakermat van het Engelse voetbal. In de schaduw van de grote clubs – Liverpool, Everton en de Manchesters – zijn de kleine broertjes op de weg terug. Wigan, bekend dankzij George Orwells Road to Wigan Pier, speelt al enkele jaren mee, evenals Bolton, waar de oudste Engelse voetbalclub vandaan komt. Blackburn Rovers is in de jaren negentig zelfs een keer landskampioen geweest. In de periferie doen ook onooglijke steden als Stoke en Hull aan het miljonairsbal mee.
Het betreffen vrijwel allemaal vervallen textiel- en mijnwerkerssteden, waar in de jaren zeventig veel Aziaten zijn neergestreken, zoals Monica Ali in Bolton. Vooralsnog verkiezen de nieuwkomers cricket boven voetbal. Net als de Brits-Aziaten in steden als Leicester, Birmingham en Bradford zien ze wekelijks horden voetbalfans, grotendeels bestaande uit inboorlingen, door hun wijk naar de stadions kuieren. Meestal verloopt zulks geruisloos, maar een enkele keer gaat het gepaard met een hedendaagse variant op de middeleeuwse steekspelen. Een soort aanschouwelijke inburgeringscursus.
PATRICK VAN IJZENDOORN

Politiestaat Spanje
Barcelona – Misschien was het tijdens uw vakantie aan de costa niet opgevallen, maar Spanje is een politiestaat. Een dictatuur ook, trouwens. Is dat de mening van links-radicale krakers, nog een beetje opgewonden na een hardhandige ontruiming? Van Baskische separatisten, antiglobalisten of illegale immigranten die aan de uitgang van de gaarkeuken werden opgepakt? Nee, de beschuldigingen komen uit een heel andere hoek. Het is de grootste oppositiepartij, de Partido Popular, die alle registers opentrekt. En zoals gewoonlijk worden de conservatieven in hun strijd tegen de nieuwe inquisitie van het regime-Zapatero onvoorwaardelijk terzijde gestaan door de rechtse media, de voormalige kwaliteitskrant El Mundo voorop.
De situatie is alarmerend. Het gaat om niets anders dan de systematische vervolging van de Partido Popular door de regering-Zapatero. Er is een staatscomplot aan de gang tegen de PP. Geen middel wordt daarbij geschuwd. Alleen in dictaturen houdt de rechterlijke macht zich bezig met vervolging van de oppositie.
Sinds een maand lanceert de conservatieve partijtop bijna dagelijks een nieuwe versie van die boodschap. Het levert gegarandeerde openingen op in de bevriende pers: El Mundo, La Razón en ABC. De veelbekeken tv-stations Tele5 (van Berlusconi) en Antena3 doen van harte mee. Dat de zware beschuldigingen niet worden gestaafd met bewijzen, zelfs niet met ondersteunende feiten aannemelijk worden gemaakt, maakt daarbij niet uit. ‘Iedereen weet dat de politie de PP afluistert en dat premier Zapatero een kruistocht tegen ons heeft georganiseerd’, zei partijsecretaris Ana Mato onlangs. Een kniesoor die dan nog bewijzen wil zien.
Overdrijft de Partido Popular gewoon een beetje, of is er iets ernstigers aan de hand? Een eenvoudige chronologie biedt interessante inzichten. Het huidige offensief van de conservatieven begint op 4 augustus, als de nummer twee van de partij María Dolores de Cospedal zich beklaagt over het verval van Spanje tot ‘politiestaat’. Dat is precies een dag nadat haar partijgenoot Francisco Camps, regiopresident in het rechtse bolwerk Valencia, een mooi cadeau heeft ontvangen van zijn ‘intieme vriend’ Juan Luis de la Rúa. Deze laatste is president van het Hooggerechtshof in Valencia, die het aandeel van Camps moest onderzoeken in een wijdverbreide corruptiezaak, de zaak-Correa.
Een corruptienetwerk zou politici dure presentjes hebben gegeven, waaronder maatpakken van dertigduizend euro voor regiopresident Camps. De rechtbank concludeerde dat Camps over de pakken had gelogen en ze wel degelijk cadeau had gekregen. Maar van smeergeld zou geen sprake zijn, omdat de presentjes niets te maken zouden hebben met Camps’ functie als regiopresident. De zaak werd geseponeerd. Toch lijkt het conservatieve kamp allesbehalve gerust op de afloop van de zaak-Correa. De zaak draait om miljoenen euro’s aan smeergelden in ruil voor lucratieve overheidscontracten in de rechtse bolwerken Madrid en Valencia. Tientallen partijleden zijn in staat van beschuldiging gesteld.
Daarbij heeft de politie inderdaad afgeluisterd. Maar zolang de PP niet aantoont dat dit is gebeurd zonder rechterlijke machtiging en buiten het justitieel onderzoek om, lijken de aantijgingen vooral bedoeld om een rookgordijn op te trekken. Want de corruptieschandalen blijven de partij achtervolgen. Vorige week werd alweer een nieuw geval bekend, nu op Mallorca.
ALEX RIETMAN

Brazilië in de knoop
São Paolo – Amnestie voor allen, of toch niet? Links en rechts struikelen in Brazilië over die vraag, dertig jaar na de afkondiging door de militaire dictatuur (1964-1985) van een amnestiewet voor politieke misdaden. Want, wat doe je met de folteraars?
De amnestiewet, ondertekend door president João Baptista Figueiredo op 28 augustus 1979, sprak de vervolgden van de militaire dictatuur en de staat zelf vrij van vervolging. Daarmee opende zich de weg naar een redemocratisering van het land. Vluchtelingen konden terugkeren en in 1989 werden de eerste vrije verkiezingen gehouden. Brazilië geldt inmiddels als een stabiele democratie in de regio. Maar anders dan in Argentinië en Chili is in Brazilië geen militair ooit verantwoordelijk gehouden voor marteling of moord, dankzij de amnestiewet uit 1979. In Brazilië zijn 383 mensen ontvoerd en vermoord door het regime en zo’n twintigduizend mensen gemarteld.
Sinds het aantreden van oud-vakbondsleider president Luiz Inácio Lula da Silva, die in 1979 ook zelf 31 dagen gevangen zat, zit er beweging in de zaak. De ministers van Mensenrechten en Justitie willen militairen gaan vervolgen voor marteling. Want foltering zou volgens hen níet onder de amnestie vallen. De orde van advocaten van Brazilië heeft om dezelfde reden de amnestiewet in de Hoge Raad sinds vorig jaar ter discussie gesteld.
Dit tot groot ongenoegen van de militairen, die spreken van revanchisme. Zij hebben de minister van Defensie, Nelson Jobim, aan hun kant. Die zegt geen enkele reden te zien om de wet te herzien. Ook hij noemt het revanchisme: ‘De amnestiewet heeft een vreedzame overgang mogelijk gemaakt naar een civiel regime. De wet is niet meer van toepassing, omdat zij haar rol al heeft vervuld. Wie amnestie heeft gekregen, heeft amnestie gekregen.’
Minister van Justitie Tarso Genro vindt deze lezing ‘beschamend voor het land op alle internationale fora’ en een beslissing die ‘alle winst op het gebied van mensenrechten en modern recht teniet zou doen’. De oude militairen hoeven van Genro niet de gevangenis in, noch wil hij de oude leiders in de beklaagdenbank zetten. ‘Wat we willen is de verantwoordelijkheid blootleggen van wie gemarteld heeft, omdat wie martelde dat zelfs buiten de legaliteit van de dictatuur deed.’ De voorzitter van de orde van advocaten, Cezar Britto: ‘Een folteraar is geen strijder, hij is een misdadiger.’
President Lula zit ondertussen met beide kampen in zijn maag. Hij heeft de hete aardappel doorgeschoven naar de Hoge Raad. Uitspraak? Misschien dit jaar, maar de Hoge Raad moet nog aan de kluif beginnen.
STIJNTJE BLANKENDAAL

Liever racisme dan gendertwijfel
Johannesburg – Het had zo mooi kunnen zijn: een androgyn ogende achttienjarige hardloopster uit een ruraal gat in Zuid-Afrika die in Berlijn wereldkampioen achthonderd meter hardlopen wordt. Dan komen de twijfels: is Caster Semenya wel een vrouw? Waarna het bijna ontroerend is om te zien hoe vrijwel het hele land zich als één man/vrouw achter haar schaart. Ze wordt als held onthaald. Ook door president Zuma en Nelson Mandela.
Mogelijk was die wijdverspreide steun het resultaat van gekrenkte Zuid-Afrikaanse trots op een internationaal podium. Feit is dat het uitzonderlijk was dat zoveel uiteenlopende mensen een jonge vrouw steunden die normaal gesproken als freak zou worden beschouwd. Zo was Semenya niet alleen de supersnelle loopster, maar leek zij ook symbool te worden van gender-ambivalentie in een land waar verkrachting en homohaat hoogtij vieren.
Helaas, de gelegenheid om discriminatie en machocultuur aan te pakken en de uitzonderlijke saamhorigheid te benutten werd vakkundig verziekt door de grote-bekken-brigade die aast op dergelijke momenten. Met ongefundeerde aantijgingen over racisme brachten ze de zaak terug tot vulgair populisme.
Wat gebeurde er? Toen Semenya uit Berlijn terugkwam was er een schare bewonderaars op het vliegveld om haar te verwelkomen. Daarnaast waren er sportbobo’s en politici. Onder hen was de leider van de ANC Jeugdliga, Julius Malema, die nooit verlegen zit om gepeperde uitspraken. ‘Weg met racisme, weg!’ brulde hij. ‘Wij zijn trots op Caster Semenya en Nelson Mandela!’
Daarna beklom hij zijn stokpaardje. ‘Waar zijn de blanke Zuid-Afrikanen om Caster te verwelkomen? Als het een rugbyteam was zouden ze er wel zijn’, riep hij, om vervolgens de ‘door blanken gecontroleerde media’ ervan langs te geven. Want die, zei Malema, die zelf onlangs wegens seksisme werd aangeklaagd, zouden aan het geslacht van Semenya hebben getwijfeld.
Atletiekbobo Leonard Chuene brulde dat de Internationale Associatie van Atletiek Federaties de test die Semenya moet ondergaan ‘in haar reet kan steken’. Hij vergat daarbij voor het gemak te vermelden dat zijn eigen organisatie enkele jaren geleden al een test bij Semenya had afgenomen, na klachten van ouders van haar concurrenten.
Het zou mooi geweest zijn als de kwestie rond Semenya ook weer de aandacht had gevestigd op de brute moord op nationale-elftal-voetbalster Eudy Simelane, die vorig jaar met messteken om het leven werd gebracht omdat ze lesbisch was. FRED DE VRIES