In de wereld

Rechter voor de rechter
Barcelona – Vergelijkingen gaan nooit helemaal op, maar soms kunnen ze veel verhelderen. Stelt u zich in het hedendaagse Duitsland een Adolf-Hitler-Stiftung voor, een stichting die zich ten doel stelt het leven en werk van de gelijknamige dictator te verheerlijken en die voor deze nobele taak jaarlijks een mooie subsidie ontvangt van de Duitse staat. Kost enige moeite, nietwaar?
Gaan we een stapje verder. Laten we aannemen dat Hitler de oorlog wint, een jaar of veertig daarna doodgaat en in de tussentijd een paar honderdduizend tegenstanders van zijn regime in massagraven laat verdwijnen. Vervolgens komt een voorzichtig proces van Übergang naar een democratisch systeem op gang en dan duurt het nog eens een kleine veertig jaar voordat een onderzoeksrechter op het idee komt om de misdaden uit de dictatuur eens tegen het licht te houden.
Moet kunnen, denkt de rechter, die we voor het gemak Melchior Ober zullen noemen. Tenslotte is de democratie in Duitsland inmiddels stevig verankerd en van verjaring van deze misdrijven kan geen sprake zijn. Want zolang een slachtoffer van gedwongen verdwijning niet is teruggevonden, duurt het delict voort. En of de dader nou intussen dood is of niet, het minste wat je kunt doen uit respect voor de rechtsstaat en de nabestaanden van de slachtoffers is onderzoeken wat er nou eigenlijk precies gebeurd is.
Geen speld tussen te krijgen, zou je denken. Maar wie goed oplet heeft gezien dat boven dit stukje een Spaans vlaggetje staat. En in Spanje krijgen ze hier met gemak een stuk of wat speldenkussens tussen. Zo veel zelfs dat na een klein jaar juridisch getouwtrek nu niet de een of andere kampbeul uit de Franco-dictatuur in het beklaagdenbankje zit, maar de rechter die het waagde om een aanklacht uit naam van de slachtoffers van die dictatuur in behandeling te nemen – de Spaanse Melchior Ober dus. Voor het gemak zullen we hem Baltasar Garzón noemen, want zo heet hij ook.
Als u hier niets van begrijpt, ligt dat niet aan u. Dat doen de nabestaanden van de 133.708 verdwenen tegenstanders van Hitlers Iberische vriend Franco ook niet. Wat dat betreft zijn ze bij de Fundación Francisco Franco heel wat sneller van begrip. Deze stichting, die de Spaanse samenleving wijst op de weldaden van de redder der natie – en voor deze taak tot enkele jaren geleden inderdaad een leuke som geld van de staat ontving – ziet met genoegen hoe onderzoeksrechter Garzón door zijn collega’s van het hooggerechtshof op het matje wordt geroepen.
Het hof geeft daarmee gehoor aan de aanklacht van een ultrarechts clubje dat Garzón een ambtsmisdrijf verwijt. Hij zou willens en wetens de wet aan zijn laars hebben gelapt toen hij zich bevoegd verklaarde om de wreedheden van Franco’s vuile oorlog te onderzoeken.
Of het tot een veroordeling van Garzón komt is nog onduidelijk. Maar niet iedereen zal begrijpen dat de rechter die wereldbekend werd met zijn vervolging van mensenrechtenschendingen in Chili en Argentinië ineens niet meer bevoegd is als hij de vuile was in eigen huis wil aanpakken. Wordt vervolgd.
LEX RIETMAN

Generatie Sloterdijk
Berlijn – De professorfilosoof beschuldigt de mediafilosoof van ‘methodologische lichtzinnigheid’, om op zijn beurt afgeserveerd te worden als ‘ongeïnteresseerd, moe en humorloos’. Jawel: een klassiek filosofenruzietje.
Aanstichter is de Frankfurter hoogleraar filosofie Axel Honneth, pupil van Jürgen Habermas en een van de belangrijkste nog levende vertegenwoordigers van de Frankfurter Schule. Onder de kop ‘Fatale diepzinnigheid uit Karlsruhe’ heeft hij in Die Zeit het vuur geopend op collega Peter Sloterdijk. Die zou al jaren een filosofisch ‘kat-en-muis-spel’ spelen. Tot deze zomer. Met een anarcho-kapitalistisch manifest getiteld De revolutie van de gevende hand (vertaald in De Groene Amsterdammer, 12 augustus) heeft Sloterdijk zijn ideologische masker afgeworpen, meent Honneth.
In het bewuste essay constateert Sloterdijk dat de moderne mens gebukt gaat onder een ‘via de belastingstaat toeslaand semi-socialisme’. De voornaamste breuklijn binnen dat systeem loopt niet tussen kapitaal en arbeid, maar tussen onproductieven en productieven. Het moet volgens Sloterdijk verbazing wekken dat het nog niet tot een ‘anti-fiscale burgeroorlog’ tegen de ‘staats-kleptocratie’ gekomen is.
Zulke taal komt volgens een woedende Honneth neer op ‘klassenstrijd van bovenaf’. Sloterdijk stelt in navolging van Nietzsche het ressentiment van de massa centraal. Die is jaloers, nijdig en vol van wrok over het succes en de rijkdom van de elite. Maar wat heeft het met ressentiment te maken als de grote massa zich beroept op haar recht als burger op gelijke kansen, en progressieve belastingen eist?
Honneth laat het niet bij kritiek op Sloterdijks ‘post-nietzscheaanse FDP-manifest’, zoals een krant het betoog kwalificeerde. De gehele generatie Sloterdijk moet eraan geloven. De populariteit van de omnipresente filosoof verklaart Honneth uit de opkomst van een nieuwe elite, die studeerde rond de val van de Muur: ‘In dit milieu, van mediaredacties (…) architecten- en reclamebureaus heerste enkel eenheid daarover, dat het met de welvaartsmentaliteit van het sociaal-democratische tijdperk voorbij moet zijn.’ Waar het deze generatie aan ontbreekt, zijn positieve alternatieven. Wanhopig klampt zij zich vast aan alles wat op een Idee lijkt dat de tijdgeest kan tekenen. Met als gevolg dat rond de geschriften van goeroe Sloterdijk ‘in slechts enkele jaren tijd een cocon van verering, fascinatie en schelmen-sympathie is gesponnen’.
Sloterdijk laat op zijn beurt in een brief aan Die Zeit weten geen behoefte te hebben aan een debat met Honneth. ‘Onze opgewonden filosofieprofessor’ moet eerst maar eens een slordige zeven- tot achtduizend pagina’s van zijn werk lezen. Over en uit? Niet helemaal.
Zijn essay samenvattend komt Sloterdijk voor veel lezers tot nieuwe inzichten. Het enige wat hij wilde, is de gedwongen belastinginning ter discussie stellen ten gunste van een nobeler systeem van vrijwillige giften. Met ultraliberalisme heeft dat niets te maken. Sloterdijk noemt zichzelf ‘een onverbeterlijke verdediger van een sociaal-democratische logica’. De progressieve inkomstenbelasting is zelfs ‘de voornaamste morele verworvenheid sinds de Tien Geboden’. En dat is ook wel zo verstandig, voegde een Duitse commentator er fijntjes aan toe. In een samenleving zonder ‘dwangbelasting’ zou Sloterdijks Staatliche Hochschule te Karlsruhe maar moeilijk kunnen overleven.
KOEN HAEGENS

Berlusconi-watch 2
De Niets aan de Hand-Show
Rome – Zeven miljoen kijkers voor de tweede aflevering van Annozero (Jaar Nul), het journalistieke programma dat er op uit is premier Berlusconi weg te treiteren en dat hij het liefst per regeringsdecreet zou verbieden.Ster van de avond was Patrizia D’Addario, de escortdame die Berlusconi’s hele zomer al heeft vergald met haar ontboezemingen op CNN en in El Pais over Haar Nacht Met De Premier. Van 4 op 5 november 2008, de nacht waarin Obama in Amerika de spannendste verkiezingen ooit won, stond Berlusconi zes keer met Patrizia – volgens Patrizia – onder een ijskoude douche teneinde zijn seksuele prestaties te bevorderen. Patrizia hield er een schorre keel aan over.
Een jaar later is haar verkoudheid over, maar om Patrizia met een subtiel, ironisch, glimlachje ‘Ja, Il Presidente wist zeker dat ik een escort was’ te horen zeggen bleken vele Italianen bereid om af te zien van de ‘Niets Aan De Hand-Show’ die dagelijks op Berlusconi’s drie commerciële zenders te zien is. Aha, hij wist het dus wél!
Patrizia’s miljoenenpubliek was nog niets bij het daar vlak op volgende getal: Berlusconi’s bedrijf Fininvest moet van een rechter in Milaan 750 miljoen euro betalen aan uitgever Carlo De Benedetti, de hoogste boete die ooit in Italië werd opgelegd aan een privé-bedrijf. De Benedetti, de aartsvijand, eigenaar van de grote linkse krant La Repubblica en het weekblad L’Espresso, krijgt dat geld voor de manier waarop Berlusconi hem de grootste uitgeverij van Italië, Mondadori, achttien jaar geleden afhandig heeft gemaakt.
Het enige wat de afgelopen week meeviel voor Berlusconi was de groots opgezette demonstratie voor het Vrije Woord op het Piazza del Popolo in Rome. Enorm geslaagd, volgens La Repubblica, met een opkomst van driehonderdduizend. Volgens Berlusconi’s eigen krant Il Giornale totaal geflopt, met een schamele zestigduizend. Wie er ook gelijk heeft, wat de oppositie de dag ervoor in het parlement had geflikt maakte de demonstratie sowieso tot een zeperd. 33 parlementariërs van de oppositie ontbraken vrijdag op appèl om het ‘Scudo fiscale’, het ‘Belastingschild’ van de regering-Berlusconi tegen te houden. Een maatregel die neerkomt op het legaliseren van driehonderd Italiaanse miljarden die in het buitenland staan geparkeerd en die onder fluwelen voorwaarden terug naar Italië worden gelokt. Schande! riep de oppositie. Werkt De Maffia In De Hand! Maar op het moment dat ze hun stem moesten uitbrengen waren ze er niet. Twintig van de 33 afwezigen waren genoeg geweest om het Scudo fiscale tegen te houden. De enkele held van links die zich zaterdag op de demonstratie liet zien, werd in het gezicht gespuugd door het eigen volk: ‘Ga toch naar huis, stelletje lamlullen!’
En in Messina stierven ondertussen tientallen Italianen onder de modderlawine. Het beeld dat overblijft: Berlusconi op zondag in Messina, die besmeurde mensen vaderlijk over de wang streelt en zegt: ‘Geen zorgen. Voorlopig betalen jullie geen belasting en jullie hoeven je leningen ook niet af te betalen. We gaan nieuwe huizen voor jullie bouwen, beloofd.’ Gered door de gong na een zware week.
ANNE BRANBERGEN

Regens van kasseien
Brussel – Inwoners van Sint-Jans-Molenbeek vrezen iedere nacht voor hun auto. Niet alleen is de kans reëel aanwezig dat ze hem ’s ochtends uitgebrand terugvinden, ook zal de brandweer hem niet meer komen blussen. Die heeft laten weten de wijk ’s nachts liever te mijden sinds ze daar ontvangen wordt door regens van kasseistenen.
De hele maand september zijn er zware nachtelijke rellen geweest tussen jongeren en politie in de achterstandswijk ten noordwesten van het centrum van Brussel. Het zijn inmiddels bekende verhalen: een weinig opzienbarende gebeurtenis vormt de aanleiding voor een golf van vernieling en agressie. Auto’s worden vernield en in de fik gestoken met behulp van molotovcocktails, toevallige passanten worden aangevallen en beroofd. In de aangrenzende wijk Anderlecht is er zelfs geschoten. Daar werden na gevechten twee kalasjnikovs gevonden, samen met een riot gun en een revolver.
De jongeren zijn met velen en de politie is dat niet. Sterker, die is zwaar onderbemand. In Molenbeek zijn ze ’s nachts met niet meer dan tien op een inwonersaantal van 190.000. Die kunnen het alleen niet aan, waardoor de relschoppers zich even onoverwinnelijk voelen. Buurtbewoners spreken over ‘no-go areas’ waar de politie gewoon niet meer naartoe gaat. Alleen na versterking van federale troepen, waterkanonnen en/of helikopters kan de rust weer terugkeren.
Over de oorzaak wordt inmiddels druk gespeculeerd. Natuurlijk zijn er de usual suspects: uitzichtloosheid, economische crisis, sociale uitsluiting. Sommigen zeggen dat de ramadan, die dit jaar lange en hete zomerdagen maakte, geholpen heeft de boel op te hitsen. De burgemeester van Molenbeek houdt het op criminele drugsbendes.
De buurtbewoners zelf zijn minder genuanceerd. In een gesprek met de krant Brussel Deze Week laken ze het gebrek aan integratie. ‘Ik ken straten waar de meerderheid van wie er woont, uit dezelfde twee of drie Marokkaanse bergdorpjes komt’, zegt Danny de buurtbewoner. ‘Die dorpsmentaliteit hebben ze gewoon meegenomen.’ Maar de agressie is volgens hem niet gericht tegen rijke, witte bewoners: ‘Er wonen hier ook mensen van Marokkaanse origine, uit de middenklasse. Zij zijn evengoed slachtoffer, hun auto is ook uitgebrand.’
De politiek reageert naar verwachting. Groen! wil meer allochtonen in het politiekorps; Vlaams Belang wil het leger inzetten. Minister van Justitie Stefaan de Clerck wil het snelrecht herinvoeren (nu duurt het zo’n twee tot drie jaar voordat een amokmaker daadwerkelijk wordt gestraft). Minister van Binnenlandse Zaken Turtelboom belooft vijftig extra manschappen die in geval van nood de straat weer moeten kunnen ‘recupereren’.
Het einde van de ramadan viel dit jaar samen met autoloze zondag. Als vergelding werden in Molenbeek alle festiviteiten afgelast. Zo, dat zal ze leren.
PHILIP EBELS

Hindernissenbaan
Londen – Zo nu en dan verplaats ik me per fiets van Greenwich naar Ealing, een tocht dwars door Londen over een afstand van 25 kilometer. Het is prima voor de kuitspieren, maar een lijdensweg voor de longen. Goed voor het hart is het evenmin, want het is een darwiniaanse strijd waarbij bestelbusjes, Chelsea Tractoren en Ken Livingstone’s harmonicabussen als voornaamste vijanden dienen. Nee, er zijn betere manieren om gezond bezig te zijn. Het bespaart echter geld en aan openbaar vervoer gerelateerde ergernis. Onderweg zie ik bovendien van alles, zoals de huizen waar Benjamin Disraeli, Frédéric Chopin, Florence Nightingale, William Pitt, Robert Peel, Jimi Hendrix en Nancy Astor hebben gewoond.
Ik probeer op z’n Amsterdams te fietsen: meer vertrouwend op het eigen inschattingsvermogen dan op geboden van Rijkswaterstaat. In The Times omschreef columniste Janice Turner de anarchistische fietser onlangs als iemand die de Tory-filosofie belichaamt, zijnde ‘een ruig, onbevreesd individu, geheel verantwoordelijk voor het eigen lot’. Soms stuit dat op weerstand. In Hyde Park reed er opeens een biking bobby, die me vertelde dat hij wél en ik niet op het voetpad mocht fietsen. Na een onderhandelingsronde mocht ik blijven fietsen, op voorwaarde dat ik hem niet ging inhalen. Vroeger zou een dergelijke vorm van gedogen gewoon zijn geweest, maar ook in Engeland heerst tegenwoordig een verdonkiaans ‘regel is regel’-klimaat.
Fietsen in Londen geeft wel een existentieel gevoel van eenzaamheid. Je ziet nooit mensen naast elkaar fietsen of achterop zitten. Dat laatste gaat ook lastig omdat vrijwel iedereen zich op berg- of wedstrijdfiets voortbeweegt. Fietsen is geen way of life maar een sport, een ethisch manifest. Sportieve mannen en vrouwen snellen voorbij, getooid met gele hesjes en helmen. Soms luisteren ze naar hun iPod, wat alle veiligheidsmaatregelen weer tenietdoet. ‘Lycra clad speed merchants’, heten ze voor burgemeester Boris Johnson, die dagelijks door ‘zijn’ stad fietst en die zijn kabinetsleden heeft aangeraden ook naar kantoor te fietsen.
Misschien zal Andrew Adonis de eerste zijn. Als het aan de minister voor Transport ligt – geen autoliefhebber – mogen fietsers binnenkort eenrichtingsstraten aan de ‘verkeerde’ kant inrijden en komt de schuld voor ongelukken automatisch bij automobilisten te liggen. Ook de plaatselijke autoriteiten doen hun best fietsvriendelijk over te komen. Kort nadat ik de ‘klantenservice’ van de gemeente Ealing een brief had gestuurd over een paal die midden op een fietspad stond – een van de vele hindernissen onderweg – werd deze weggehaald. Echter, waar de ene deelraad een hindernis weghaalt, daar zet de andere er eentje neer. Zo heeft het vooruitstrevende gemeentebestuur van Islington in een achterafstraatje tientallen verkeersdrempels geplaatst. Niet om automobilisten te disciplineren, maar fietsers.
PATRICK VAN IJZENDOORN

Het speelkwartier is voorbij
Rabat – Voor het afdrukken van een tekening waarop maar de helft van de Marokkaanse vijfpuntige ster te zien is, heeft de minister van Binnenlandse Zaken vorige week de krant al Akhbar al Youm (Het Nieuws van de Dag) gesloten. Hoofdredacteur Taoufiq Bouachrine en tekenaar Khalid Gueddar worden ervan beschuldigd de nationale vlag te hebben geschonden en moeten volgende week voorkomen. Hen wacht mogelijk drie jaar cel.
Na alle affaires van de afgelopen zomer – de laatste was die van des konings rotavirusinfectie – beginnen commentatoren zich af te vragen of na tien jaar Mohammed VI het speelkwartier in Marokko definitief voorbij is. Is het regime bezig orde op zaken te stellen door de pers als vanouds onder Hassan II aan banden te leggen?
Maar de stok om het onafhankelijke Nieuws van de Dag en de nog onafhankelijker cartoonist Khalid Gueddar mee te slaan, lijkt ongelukkig gekozen. Dezer dagen trouwde in het Cherifijnse koninkrijk prins Moulay Ismaïl – en we zien deze volle neef van de koning op Gueddars tekening vanuit het huwelijksbootje zwaaien naar… de lezer. Op de achtergrond de Marokkaanse vlag. De gestalte van de zwaaiende prins ontneemt ons het zicht op de helft van de groene ster in het midden van die vlag. En wat dan nog? zou je zeggen. Een vriendelijke karikatuur, niet echt eentje met een angel erin. Maar volgens Binnenlandse Zaken zou de tekening een ‘flagrant antisemitisme’ verraden. De halve ster zou namelijk de zespuntige davidster zijn, en het zwaaien een Hitlergroet. Nu is het inderdaad zo dat Moulay Ismaïl een Duitse trouwt, de dochter van een diplomaat. De Duitse is wel moslima, al sinds haar vroege jeugd. Ze groeide op onder tot de islam bekeerde ouders. Maar om nou een nazi te zien in de prins?
Sommigen hebben geopperd dat het stressvolle prinselijk huwelijk zélf oorzaak is van de bijna hallucinatoire verbetenheid der autoriteiten. Die zouden in de war zijn omdat prins Moulay Ismaïl de jongere broer is van, jawel, de charismatische ‘rode prins’ Moulay Hicham, die al jaren persona non grata is bij diens machtige neef omdat hij het zich meermalen veroorloofde publiekelijk kritiek uit te oefenen op de koninklijke gang van zaken in Marokko. Ze waren er allebei, op die bruiloft vorige week, broer Moulay Hicham en neef Mohammed VI, maar zijn op geen enkele foto samen te zien.
KEES BEEKMANS