In de wereld

In de wereld

Marokkaanse oplossingen
Rabat – Derb el Kebir, een van Casablanca’s oudere wijken, heeft de reputatie een quartier chaud te zijn. Hier woont een proletariaat zo dicht op elkaar dat men het voortdurend met elkaar aan de stok heeft. De Franse documentairemaker Jean-Bernard Andro koos Derb el Kebir uit voor de Marokkaanse aflevering van Commissariats du Monde. Een maand lang mocht hij ongestoord filmen in het hoofdbureau van politie van deze prachtwijk ter grootte van een stad als Haarlem – een unicum. De zender France 5 zond die documentaire onlangs uit. Wie gaat dat binnenkort in Nederland doen?
De documentaire werpt een ontluisterend licht op de aard van de conflicten van de bewoners van Derb el Kebir, én op de manier waarop de politie die conflicten oplost. En dat laatste is voor Nederland interessant, want nog altijd worden excursies naar Marokko georganiseerd, vooral voor politiemensen en docenten, die dan moeten leren hoe Marokkanen ‘de problemen met Marokkanen’ te lijf gaan. Deze mensen kunnen beter thuisblijven en naar de documentaire kijken. ‘Morgenochtend half negen zie ik jullie hier weer’, zegt de commissaris tegen een moeder en haar zoon, ‘en zorg ervoor dat je d’r bent, anders smijt ik jullie in de gevangenis.’ Now we’re talking. Die commissaris heeft die macht natuurlijk ook. Overigens beschuldigde die moeder haar zoontje – jaar of veertien – ervan haar te hebben willen verkrachten. Het zoontje toonde zich een en al onschuld.
Een andere vrouw, met een blauw oog, zegt door haar buren geslagen te zijn. De commissaris geeft opdracht die buren binnen te brengen. Ze ontkennen. ‘Ze komt altijd om vier uur ’s ochtends thuis. Ze begon zelf met haar hoofd tegen de muur te slaan.’ Een rechercheur gaat in de buurt op onderzoek uit. Hij neemt de vrouw mee. De meeste buren, vooral de vrouwen, blijken tégen haar. De vrouw met het blauwe oog roept: ‘Zweer bij Allah en zijn profeet Mohammed dat jullie de waarheid spreken! Het is allemaal begonnen tijdens de ramadan, toen die mannen bij mij kwamen.’ Het lijkt erop dat ‘die mannen die bij haar kwamen’ de mannen van die vrouwen zijn.
Een andere vrouw is door de politie uit een hammam gesleurd, ze zou de boel er vernielen. Agent tijdens het verhoor: ‘Je bent nog meisje?’
‘Waarom vraag je me dat? Ik ben vrouw.’
‘Hoe lang ben je al vrouw?’
‘Vier jaar.’
‘Wie heeft je fijngeprakt?’
‘Ik heb een vriend.’
‘Wie is dat?’
‘Wat doet dat ertoe?’
‘Het is goed. We hoeven dat niet te weten.’
De problemen in Derb el Kebir zijn middeleeuws, ontzagwekkend. De houding van de politie is autoritair, homofoob, misogyn en gewelddadig. Hier kan Nederland veel van leren.
KEES BEEKMANS

Frikadelontslag
Berlijn – Duitse arbeiders zijn te autoriteitsgevoelig om revolutie te maken, meende Lenin. Ze konden volgens hem nog geen treinstation bezetten als het loket niet open is om hun kaartjes af te stempelen. En inderdaad: op z’n Frans de baas gijzelen, is in het huidige Duitsland ondenkbaar. Maar ook de Teutoonse zelfbeheersing kent grenzen. Bijvoorbeeld als het gaat om een smakelijk frikadelletje.
De snack in combinatie met twee halve broodjes kwam onlangs een 59-jarige secretaresse van een bouwbedrijf zwaar op de maag te liggen. De vrouw had zich te goed gedaan aan een voor haar meerderen bestemd buffet. Na 34 dienstjaren kon ze per direct vertrekken.
Het frikadel-incident staat niet op zichzelf. Er rolt een heuse kruimel-ontslaggolf over Duitsland. Werknemers wordt om de kleinste vergrijpen de wacht aangezegd, tot groeiende verontwaardiging van de publieke opinie en de vakbonden, die van ‘mensenverachtende’ ontslagen spreken. Zo keurde een rechter deze maand het ontslag goed van een vrouw uit het op de grens met Zwitserland gelegen Konstanz, die sinds jaar en dag werkte in een verzorgingstehuis. Ze had zes Maultaschen, een Schwabische specialiteit, in haar tas gestopt. Diefstal. ‘De werkneemster heeft zich aan het eigendom van de werkgever vergrepen, dat mag niet gebagatelliseerd worden’, aldus de advocaat van de baas. Dat de gevulde deegwaren voor de vuilnisbak bestemd waren, deed er volgens de rechter niet toe. Twee werkneemsters van een bakkerijketen overkwam een jaar geleden iets soortgelijks. Geheel naar Bertolt Brechts adagium dat eerst het vreten komt en dan pas de moraal hadden zij hun brood besmeerd met beleg van de baas. Totale schade: tien cent. De vrouwen konden hun biezen pakken.
Het bekendste slachtoffer van een kruimelontslag is caissière Barbara E., koosnaam ‘Emmely’. Sinds deze vakbondsvrouw en moeder van drie kinderen in januari 2008 door supermarkt Kaiser’s na 31 jaar de laan uit werd gestuurd op verdenking van het achteroverdrukken van statiegeldbonnetjes – ter waarde van 1,30 euro, toch goed voor één frikadel – geniet ze landelijke faam. Er is zelfs een speciaal comité opgericht dat zich met haar zaak bezighoudt.
Ook in haar geval toonde de rechter zich tot nog toe onvermurwbaar. De omvang van het vergrijp doet er niet toe, luidt telkens de motivatie bij het oordeel. Het gaat erom dat de baas zijn arbeider niet langer kan vertrouwen. Dat de reeks ‘bagatel-ontslagen’, zoals de Duitse pers ze noemt, het vertrouwen tussen werkgevers en werknemers al heel wat meer geschaad heeft, wordt uiteraard niet meegewogen.
Daarbij is het de vraag in hoeverre dat vertrouwen er überhaupt was. Het meest recente incident spreekt boekdelen. Een werknemer in Baden-Württemberg is ontslagen omdat hij gebruikte dozen van zijn werk mee naar huis nam, om zijn dochter mee te helpen bij haar verhuizing. Hoe zijn chef achter de ‘diefstal’ kwam? Na 27 jaar trouwe dienst werd de werknemer bij het pakken van de verhuisdozen op heterdaad betrapt door een beveiligingscamera.
KOEN HAEGENS

Wendy Houses of Parliament
Londen – The Houses of Parliament herbergen tegenwoordig een kinderkamer. Onder de schaduw van Big Ben heeft de nieuwe Kamervoorzitter, John Bercow, de studeerkamer van zijn ambtswoning veranderd in een speelkamer voor zijn drie kinderen. Een groot deel van de 20.659,56 pond verbouwingskosten die Bercow reeds bij de belastingbetaler heeft gedeclareerd, is opgegaan aan kindvriendelijke aanpassingen, zoals sloten op de antieke ramen en een hekje op het terras aan de Theems. Het Wendy House, een blokhutje, heeft Bercow, die bepaald geen schoon onkostenverleden heeft, wel zelf betaald.
Onder Bercow, officieel een Conservatief maar voor de rest een touchy-feely liberal, moet het Britse parlement zich aanpassen aan de moderne tijden. Het dient niet alleen een familievriendelijke, maar ook een inclusieve plek te worden, compleet met een diversiteitsbeleid. Om dit te bereiken heeft Bercow de drie partijleiders vorige week bijeengeroepen. Nog nooit waren Gordon Brown, David Cameron en Nick Clegg zo eensgezind. De premier, die alleen nog de steun van zijn vrouw heeft, noemde de huidige situatie onrechtvaardig en beloofde ‘LGBT’-kandidaten te steunen. Dat is Guardian-dialect voor Lesbian, Gay, Bisexual & Transgender. Het scheelde weinig of Brown was met exacte streefcijfers gekomen.
Cameron kon niet achterblijven en introduceerde een nieuw werkwoord. Hij beloofde zijn partij ‘te de-macho-seren’. In The Guardian vroeg Simon Hoggart zich af of dat iets met postmoderne koffie te maken had. Tevens gaat zijn partij, die als eerste een vrouwelijke premier leverde, alleen vrouwen selecteren voor bepaalde kiesdistricten. De Liberaal-Democraat Nick Clegg uitte zijn verontwaardiging over het volgens hem verderfelijke feit dat er wel een ‘shooting gallery’ maar geen crèche in het parlementsgebouw is. Eerder dit jaar had de feministische minister Harriet Harman in het licht van de bonnetjesaffaire gezegd dat het parlement geen herenclub meer moet zijn, waarbij ze voorbij ging aan het gegeven dat de Gentlemen’s Clubs hun financiële zaken wél op orde hebben en geen penny declareren bij de burger.
Het parlement mag dan geen crèche hebben, het heeft wel een reisbureau. Via de Commonwealth Parliamentary Association, in 1907 opgericht om de internationale democratie te bevorderen, kunnen parlementariërs onder het mom van verkennend onderzoek snoepreisjes boeken. Om de gevolgen van klimaatverandering te zien reisden acht politici, zakenklasse natuurlijk, bijvoorbeeld af naar eilanden in de Stille Zuidzee, waaronder Tonga, Fiji en Vanuatu (waar prins Philip een goddelijke status geniet). Hier en daar woonden ze een receptie bij, maar de meeste tijd ging op aan het eten van visgerechten, het bekijken van walvissen en dansen met plaatselijke buikdanseressen. Op Fiji uitte geen van de gekozen werktoeristen kritiek op de mensenrechtensituatie ter plekke en tijd voor het bijwonen van een klimaatconferentie hadden ze uiteindelijk niet. Bercows veranderingen zullen er waarschijnlijk toe leiden dat het geheel verzorgde familie-uitjes worden.
PATRICK VAN IJZENDOORN

Dostojevski
Moskou – Hillary Clinton was in Moskou en haar delegatie veroorzaakte nogal wat onrust onder de oppositie. Clinton zelf brak weliswaar een lans voor het lot van kritische journalisten, die in Rusland een lastig bestaan hebben. Maar een van haar assistenten liet in de krant Kommersant optekenen dat de tijd waarin Rusland de les gelezen zou worden over democratie voorbij was. Vanaf nu wordt er alleen nog maar samengewerkt met het regime – en de tegenstanders van Poetin konden daar niet om lachen. Interessant was ook dat Clinton een stel studenten meldde dat haar lievelingsboek De gebroeders Karamazov was. En dan met name de beroemde parabel over de grootinquisiteur. In Rusland werd dát voor kennisgeving aangenomen. De Russische literatuur is groot. Vanzelf dat buitenlanders ervan houden.
Amerikaanse media waren er snel bij om te melden dat ook Laura Bush (vrouw van George W.) De gebroeders Karamazov als lievelingsboek beschouwt, ook met het verhaal van de grootinquisiteur als hoogtepunt. Clintons motief was dat de tekst je waarschuwt voor mensen die alles zeker weten, dat het je leert om te twijfelen. Het motief van Bush was dat de tekst over leven en dood gaat, over Christus en dat deze geruststellend werkt. De strekking van de berichtjes die dit toeval meldden was iets als: Bush zit fout met haar interpretatie want ze gaat met een ongeletterde gek, het is goed dat Clinton dit aan conservatieven verloren terrein terugwint.
Dat was eigenlijk ook mal. Het verhaal van de grootinquisiteur in het kort. Twee van de broers Karamazov hebben een discussie over het geloof. De ongelovige Ivan vertelt de gelovige Aljosja een verhaal over Christus die terugkeert op aarde, in Sevilla ten tijde van de zestiende-eeuwse ketterverbrandingen. Hoewel de mensen Christus direct herkennen wordt hij door de grootinquisiteur eerst in de gevangenis gegooid en daarna weggejaagd. Christus verlangde immers dat de mensen zichzelf helemaal vrij maken en dat is volgens de grootinquisiteur veel te moeilijk voor ze. De laatste heeft een geloof voor de mensen gemaakt waarbij ze niet hoeven nadenken. Op de keper beschouwd kun je, à la Bush, de Christus bewonderen die ondanks alles de grootinquisiteur een kus op de bloedeloze mond geeft. Of, min of meer à la Clinton, de grootinquisiteur die het beste voor alle mensen wil en daarom een verzorgingsstaat met jezuïtische trekken inricht.
Maar Christus staat in dit verhaal voor het egoïstisch protestantisme en de grootinquisiteur staat voor het autoritaire rooms-katholicisme. En beide deugen niet volgens Dostojevski. De verlossing moet, we hebben het over een Russisch boek, ergens uit de orthodoxe hoek komen, maar dan met een socialistisch romantisch mystiek tintje. Het is eigenlijk vooral grappig dat beide Amerikaanse ex-presidentsvrouwen juist met dit boek voor de dag komen. Want Karel van het Reve schijnt, tamelijk treffend, gezegd te hebben: ‘Er is geen personage uit De gebroeders Karamazov waarmee ik langer dan een minuut in een kamer zou willen toeven.’
MENNO HURENKAMP

Goodbye Joel, hello Parreira
Johannesburg – ‘Nu is het moment’, sprak de Zuid-Afrikaanse president Jacob Zuma toen hij in juni de Confederations Cup opende. Even leek het daarop. De organisatie verliep dan wel niet vlekkeloos, maar er volgde een hartverwarmend voetbaltoernooi en de Zuid-Afrikaanse Bafana Bafana haalden onverwacht de halve finale, ook al wonnen ze maar één van hun vier wedstrijden. Met volle moed opstomen naar het WK 2010 dus? Niet echt. Aan de logistiek ligt het niet. De bouw van de fraaie nieuwe stadions ligt op schema. Ook het werk aan de sneltrein verloopt prima. In alle grote steden worden plannen gemaakt om daklozen en lijmsnuivertjes tijdelijk van de straat te halen. Bovendien heeft de politie een ‘shoot to kill’-vergunning gekregen die de verontrustende criminaliteit hopelijk indamt. Vrolijke posters moeten onderstrepen dat werkelijk alle rassen vol spanning uitkijken naar het evenement.
Een probleem: het nationale team is inmiddels in een diepe crisis geraakt. Van de negen oefenwedstrijden werden er acht verloren. De enige overwinning was een schamele 1-0 tegen Madagaskar. Dieptepunt was de recente uitwedstrijd tegen IJsland. Via de tv konden we volgen hoe in een ijskoud, vrijwel leeg stadion in Reykjavik de Bafana’s het niet voor elkaar kregen te scoren. IJsland deed dat wel. Zuid-Afrika verloor met 1-0 en zakte naar de 85ste plaats op de Fifa-wereldranglijst, net boven Haïti.
Veel beschuldigende vingers: bond, spelers, coach, allemaal troep. Iets te eenvoudig; aan de malaise liggen zowel structurele als urgente problemen ten grondslag. Deels is ze het gevolg van een jarenlange machtsstrijd binnen de corrupte voetbalbond die vergat dat spelers van jongs af moeten worden opgeleid om op topniveau te geraken. Een bond die bovendien een coach contracteerde zonder enige internationale ervaring.
De Braziliaan Joel Santana nam in mei vorig jaar het roer over van landgenoot Carlos Alberto Parreira toen die vertrok nadat bij zijn vrouw borstkanker was geconstateerd. Santana, die maandelijks 1,4 miljoen rand (140.000 euro) opstreek, was een bizarre keuze. Hij stelde bankzitters op, sprak na achttien maanden nog altijd nauwelijks Engels en kreeg ruzie met de enige echte doelpuntenmaker, de ex-Ajacied Benni McCarthy, zodat die nauwelijks in het Bafana-shirt verscheen. Het volk eiste Santana’s hoofd. Vorige week was het zo ver: Goodbye Joel, hello Parreira. Ja, die andere Braziliaan (destijds goed voor 180.000 euro per maand) is terug. Zijn vrouw is weer gezond. Het kwam mooi uit dat hijzelf net was ontslagen bij het Braziliaanse Fluminense. Hij heeft acht maanden en vier oefenwedstrijden om de kwaliteit op te krikken. ‘We moeten ons voorbereiden alsof het een oorlog betreft’, waarschuwde hij. Shoot to kill.
FRED DE VRIES

Vliegende varkens
Barcelona – Je kunt nog eerder een varken zien vliegen dan dat Patxi López president van Baskenland wordt. Dat zei woordvoerder Josu Erkoreka van de PNV (Baskische Nationalistische Partij) begin dit jaar. De verkiezingen in de onrustige en tegelijk eigenlijk ook weer opvallend rustige Noord-Spaanse regio stonden toen nog voor de deur. En volgens Erkoreka en zijn makkers van de PNV zouden zij ook deze keer weer de hoofdprijs winnen en opnieuw de Baskische regio mogen besturen.
Dat zij dat dachten was niet vreemd: zo was het de afgelopen dertig jaar tenslotte altijd gegaan. Bovendien zeiden de peilingen dat de enige kans voor Patxi López om het tot president te schoppen bestond uit een pact van zijn socialistische partij met de conservatieven. En die twee hebben de gewoonte om elkaar op leven en dood te bevechten, waarbij vooral de rechtse Partido Popular niet zelden methoden hanteert waar meneer Wilders nog een puntje aan zou kunnen zuigen. Kortom, een duidelijk geval van vliegende varkens.
Toch kun je ze alweer een halfjaar door het Baskische luchtruim zien zweven: Patxi López is sinds mei de president van alle Basken. Van alle Basken? De politieke theorie zegt van wel, maar in dit geval is enige twijfel op z’n plaats. Patxi López kreeg dertig procent van de stemmen, acht procent minder dan de nationalistische PNV, die daarmee opnieuw de grootste partij werd. De opkomst was 66 procent. Eén op de vijf Basken stemde dus op López. Niet echt een fors mandaat. Ook geen stevige basis om radicaal het roer om te gooien, zoals López had beloofd in zijn antinationalistische campagne.
Het socialistisch-conservatieve monsterverbond kwam er na moeizame onderhandelingen. De kruistocht tegen het Baskische nationalisme, het enige punt waarop beide partijen elkaar kunnen vinden, bleek voor de conservatieven in ieder geval voorlopig belangrijker dan hun hartgrondige afkeer van alles wat rood is. Zo heeft Baskenland nu de eerste ‘niet-nationalistische’ regiopresident sinds het herstel van de democratie in Spanje.
Maar om deze historische wending mogelijk te maken was nog iets nodig. Dat was het verbod op de kieslijsten van de radicale nationalisten twee weken voor de verkiezingen. Volgens de rechters maakten deze deel uit van het terroristische netwerk van ETA. Net zoals overigens een steeds groter deel van de Baskische samenleving, volgens diezelfde rechters. Achteraf blijkt deze tussenkomst beslissend. Zonder de annulering van de honderdduizend stemmen op de verboden lijsten (negen procent van de stemmen) was Patxi López ruim onder de vereiste meerderheid gebleven.
Wat heeft de nieuwe regering tot nu toe opgeleverd? Veel nieuwe verf over nationalistische muurschilderingen en leuzen, Spaanse vlaggen in de masten en een nieuwe weerkaart op het journaal van de Baskische publieke omroep. Daarop is het ‘historische’ Baskische territorium, inclusief Navarra en Frans Baskenland, teruggebracht tot de officiële administratieve grenzen. En wie goed kijkt ziet tussen de zonnetjes en de wolkjes soms een vliegend varkentje.
LEX RIETMAN