In de Wereld

In de Wereld

Fietsen toch niet foetsie
Parijs – Oké, hij is grijs en je moet er een klein beetje voor betalen. Toch zou je kunnen zeggen dat wat in Amsterdam nooit verder kwam dan een plan, werkelijkheid werd in Parijs: de witte fiets. Wie de afgelopen anderhalf jaar een bezoek bracht aan de Franse hoofdstad, kan de Vélib’ moeilijk zijn ontgaan. Twintigduizend zijn er inmiddels van. En voor slechts één euro per dag kun je er gebruik van maken.
De Parijse leenfiets was onmiddellijk een groot succes. Trots becijferde de gemeente dat de 7500 Vélib’s waarmee het project begon in de eerste maand al driehonderdduizend kilometer hadden afgelegd. De afstand van de aarde naar de maan. De verkopen van gewone fietsen stegen met 35 procent en bestuurders van metropolen elders in de wereld keken jaloers toe hoe Parijs transformeerde tot fietsersparadijs. Zelfs intellectuelen zongen lof.
Vorige maand werd de stad echter opgeschrikt door een verontrustend artikel in Le Parisien. De krant van wakker Parijs repte van vandalisme en diefstal op ongekende schaal. Sinds de invoering in juli 2007 zouden er 11.600 Vélib’s zijn ‘verbogen’, ‘verbrand’, ‘in tweeën gebroken’ of simpelweg ‘verdronken in de Seine’. Maar liefst 7800 zouden er zijn verdwenen. De 22 kilo zware fietsen waren gesignaleerd van de straten van Zagreb tot in de souks van Marrakesh. De oplettende Parijzenaar wist wel beter. Weliswaar zag hij wel eens een verdwaalde Vélib’ in een stadspark, over het algemeen lag het Vélib’-park er helemaal zo gek nog niet bij.
Le Parisien baseerde zich op een persbericht van JCDecaux, het bedrijf dat de fietsen onderhoudt in ruil voor het exploitatierecht van de ruim 1500 reclamezuilen in de stad. Dat achtte de onderhoudskosten voor de Vélib’ veel te hoog en hoopte er door flink te dramatiseren een voordeliger contract met de gemeente Parijs uit te slepen. Dat is gelukt. De gemeente gaat meebetalen als volgend jaar blijkt dat meer dan vier procent van de fietsen is gestolen.
Ook in het buitenland bleef het effect niet uit. Het leger buitenlandcorrespondenten, dankbaar dat ze eens over iets anders konden berichten dan de verrichtingen van hyperpresident Sarkozy, doken op het nieuws en verspreidden het naar alle uithoeken van de wereld. ‘Fietsenproject mislukt’ zo luidden de koppen ook in de Nederlandse kranten. Enigszins geschrokken verspreidde JCDecaux daarop een tweede persbericht: na de 42 miljoen ritten die er sinds de invoering op de Vélib’s zijn gemaakt, was het ding in 0,018 procent van de gevallen niet teruggebracht. Al een heel ander beeld.
Twijfelachtig is of dat gemeentebesturen elders in de wereld nog zal overtuigen. In New York, Boston en Chicago – steden waarmee JCDecaux in onderhandeling is over een contract voor een vergelijkbaar fietsenproject als in Parijs – gingen dankzij de negatieve berichtgeving al stemmen op om de zaak af te blazen.
MARIJN KRUK

Liever shebeen dan het stadion
Johannesburg – Als ‘voetbalonderkoeling’ het tegenovergestelde is van ‘voetbalkoorts’, dan vat dat de sfeer in Zuid-Afrika aardig samen, iets meer dan een jaar voor het WK voetbal hier van start gaat. Op 20 februari kwamen de eerste kaartjes voor twenty-ten beschikbaar via www.fifa.com. Kranten en weekbladen legden uit hoe je moest bestellen. Maximaal vier kaartjes per persoon voor zeven wedstrijden. Bovendien krijgen Zuid-Afrikanen korting.
Maar de verwachte run bleef uit. Dat wil zeggen, op de kaartjes werd vlot ingetekend, maar de Zuid-Afrikaanse voetbalfans lieten het afweten; zo’n tachtig procent van de reserveringen kwam uit het buitenland. Dat was een tegenvaller voor een land dat in 2004 nog wild feestte, toen het als eerste in Afrika een WK voetbal kreeg toegewezen.
Fifa en kabinet schrokken wakker. Een Fifa-bobo kwam met gezwinde spoed naar Zuid-Afrika om het echec te analyseren, en het kabinet kritiseerde de Local Organising Committees vanwege de belabberde marketing: geen poster te zien, geen flyer verspreid, geen billboard te bewonderen.
Redenen voor het debacle werden snel gevonden: veel Zuid-Afrikaanse voetbalfans beschikken niet over een internetverbinding en kunnen dus niet online bestellen. Maar die redenering gaat slechts ten dele op. Want je kon je ook voor kaarten inschrijven via de alom vertegenwoordigde First National Bank.
Nee, de oorzaken liggen dieper. Onder apartheid werd voetbal tot zwarte sport gebombardeerd, terwijl rugby en cricket bij uitstek blank waren. Dat is altijd zo gebleven. De lokale eredivisie is nog immer een grotendeels zwarte aangelegenheid. Blanke voetbalfans richten hun aandacht op buitenlandse competities. Voor het nationale team, Bafana Bafana (De Jongens), halen ze hun neus op. Hetgeen begrijpelijk is, want na een succes in 1996, toen de Bafana’s kampioen van Afrika werden, is het huilen met de pet op, met als dieptepunt de African Nations Cup van 2006, toen de Zuid-Afrikanen zelfs niet konden scoren. Om een debacle in 2010 te voorkomen werd de Braziliaanse coach Carlos Alberto Perreira vervolgens voor een gigantisch bedrag gecontracteerd. Maar die liet het na ruim een jaar wegens ‘familieomstandigheden’ alweer afweten. Zijn vervanger Joel Santana heeft zijn jongens tijdens de oefenwedstrijden nog niet tot grootsheid kunnen inspireren.
Bovendien hebben de aanstaande presidentsverkiezingen van 22 april de aandacht van het voetbal afgeleid. En daarbij is Zuid-Afrika nu ook in de greep van de recessie, zodat de armlastige zwarte voetbalfan zich wel twee keer bedenkt eer hij een duur WK-kaartje koopt. De lokale competitie geeft een goede indicatie: de fans lopen alleen bij een belangrijke derby warm voor een stadionbezoek. Liever volgen ze de wedstrijden op een televisiescherm in een shebeen en geven ze hun dertig rand uit aan bier.
Het wordt nog een heel probleem. Want wie wil er hier nu naar een WK-wedstrijd tussen bijvoorbeeld Kroatië en Paraguay? Beelden van bussen vol scholieren met gratis kaartjes dringen zich op.
FRED DE VRIES

Metallica niet, Iron Maiden wel
Libanon – Het is nooit te laat om de wereld te zuiveren van joodse propaganda. En daarom, meer dan zestig jaar nadat Anne Frank haar dagboek schreef, hebben de Libanese autoriteiten Het Achterhuis verboden. De exemplaren die nog in de winkel lagen, zijn in beslag genomen en vernietigd, aldus een verontwaardigde boekhandelaar in Beiroet.
De zaak kwam aan het licht nadat een docent aan de Amerikaanse Universiteit in Beiroet Het Achterhuis op de boekenlijst had gezet en de studenten – die zich ditmaal niet beriepen op een smoes – het boek nergens konden vinden. De docent ging op onderzoek uit; het dagboek bleek op de zwarte lijst te zijn gezet. Hij belde het ministerie van Binnenlandse Zaken voor uitleg, dat hem tot zijn verbazing te woord stond. Het Achterhuis is verboden, omdat het ‘sympathie voor de joden’ opwekt, verklaarde het ministerie. Censuur op basis van de meer algemene categorie ‘joodse inhoud’ is dan niet meer nodig. Want sympathie weegt zwaarder.
De censuur strekt zich uit tot meer dan boeken – een lange lijst die volgens sommigen nog moet worden uitgebreid met ‘joodse’ kranten als The New York Times. De cd The Wall van Pink Floyd valt onder het verbod, evenals talloze films, zoals Schindler’s List, Life of Brian, Manhattan, La vita è bella, A Clockwork Orange en Independance Day. De acteurs Jane Fonda en Paul Newman vormen een categorie op zichzelf. Al hun werk is verboden – in Newmans geval vanwege zijn rol in de film Exodus. Ook televisieseries staan op de zwarte lijst, zoals de eerste twee seizoenen van The Sopranos en The Nanny – omdat enkele afleveringen in Israël zijn opgenomen.
Libanon geldt doorgaans als het meest liberale Arabische land, maar die relatieve vrijheid vindt niet alleen haar begrenzing in de relatie met Israël en het jodendom, ook strandt zij op interne gevoeligheden. Om de banden tussen de talloze religieuze en etnische groepen die in Libanon de macht delen niet te verstoren, kan elke groep een beroep doen op de eigen gevoeligheden.
Seksueel – en zeker homoseksueel – getinte inhoud is uit den boze, evenals werken die ‘beledigend voor Arabieren’ zijn, of specifieker ‘beledigend voor moslims’ of ‘beledigend voor christenen’. In die laatste categorie viel bijvoorbeeld De Da Vinci Code en ook over heavy metal werd de ban uitgesproken, nadat religieuze autoriteiten de muziek in verband hadden gebracht met hekserij. De naleving van de censuur is in Libanon echter verre van consequent. Zo zijn de meeste albums van Metallica nu verboden, maar is de muziek van bijvoorbeeld Iron Maiden nog overal te koop. Bovendien er valt altijd wel iets te regelen in het land waar de wet als een richtlijn wordt behandeld.
Het Achterhuis is nu gedoemd te verdwijnen naar een plaatsje onder de toonbank van de boekwinkels. Misschien dat de populariteit van het dagboek daardoor zal toenemen, maar of het Mein Kampf ooit van de bestsellerslijsten zal verdrijven valt te betwijfelen. Maar je weet het natuurlijk nooit met die joden.
EDUARD PADBERG

De caissière en de ceo
Berlijn – Eigenlijk heeft Kaiser’s een goede naam in Prenzlauer Berg. De klandizie van de supermarktketen wordt in het oosten van Berlijn gevormd door een zelfbewuste, grootstedelijke bourgeoisie. Deze nieuwe rijken kunnen de best mogelijke voeding betalen. Bij Kaiser’s kopen ze winkelwagens vol prijzige bioproducten.
Prenzlauer Berg heeft echter een verleden als arbeidersbuurt. ‘Konsum und Koofhalle’ boden in Honeckers heilstaat een grijze eenheidsbrij aan DDR-producten aan. Ze waren niet voorbereid op de nieuwe tijd. Als gevolg hiervan transformeerden talloze supermarkten tot filialen van het West-Duitse Kaiser’s. Het personeel krijgt een hoop te verduren. Behalve voor lastige klanten, zeurderige collega’s en strenge bazen moeten ze nu ook vrezen voor hun leven. Een aantal van deze sores zijn beschreven door Anna Sam, een Française die eerder als caissière werkte en daarover de bestseller Die Leiden einer jungen Kassiererin publiceerde.
Duitsers herkennen de verhalen over de harde werkelijkheid achter de kassa. Half Berlijn is namelijk volgeplakt met posters die het relaas van Barbara E. schilderen. Deze vijftigjarige vrouw werkte dertig jaar bij Kaiser’s. Tot ze een statiegeldbonnetje ter waarde van 1,30 euro verkeerd afrekende en op staande voet werd ontslagen. Barbara had namelijk als trouw lid van de vakbond gedemonstreerd voor loonsverhoging, net als andere collega’s, die na dreigementen van de filiaalleider echter eieren voor hun geld kozen. Inmiddels bemoeit heel Duitsland zich met Barbara. De rechtbank in Berlijn heeft haar ontslag goedgekeurd, hetgeen leidde tot grote protesten. ‘Barbaars en asociaal’, noemde Wolfgang Thierse, vice-voorzitter van de Bondsdag, het oordeel.
De aanval van SPD-kopstuk Thierse op de Duitse justitie was logisch, want het is verkiezingstijd, het ‘Superwahljahr’ is aangebroken. In 2009 kiezen de Duitsers een Europees parlement, een bondspresident, diverse deelstaatparlementen en de bondsdag in Berlijn. Wil de SPD het de CDU van kanselier Angela Merkel überhaupt nog moeilijk maken, dan moeten de sociaal-democraten de vraag naar ‘sociale rechtvaardigheid’ stellen. Dat is de enige kans voor Frank-Walter Steinmeier, de kleurloze SPD-kandidaat voor het Kanzleramt. Zijn tactiek moet erop gericht zijn Barbara E. als tegenhanger van Georg Funke te verkopen. Funke (55) was CEO van de Hypo Real Estate (HRE). Deze vastgoedbank uit München is door zijn mismanagement in zwaar weer geraakt. Als het geldhuis failliet gaat, zorgt dat voor een domino-effect onder Duitse banken. Daarom heeft de federale overheid liefst 102 miljard euro aan garanties en kredieten aan HRE verleend. Ondertussen vecht Funke zijn ontslag aan en wil hij zijn salaris doorbetaald krijgen. De voortijdige pensionaris eist een uitkering van bijna vijftigduizend euro. Per maand. Van deze bedragen kan Barbara E. alleen maar dromen.
ROB SAVELBERG

Mad Hattie
Londen – Omdat Gordon Brown in Washington was om de wereld te redden, mocht zijn vervangster Harriet Harman weer eens de wekelijkse vragen aan de premier beantwoorden. Er is niemand die meer uitkijkt naar Browns afwezigheid dan deze ambitieuze, 58-jarige feministe, die behalve officieuze vice-premier ook Leader of the House, partijvoorzitter, minister voor Gelijkheid en staatssecretaris voor Vrouwenzaken en Lord Privy Seal is. De ruimte in deze kolommen is te klein om laatstgenoemde functie te verklaren.
Toen Harman een jaar geleden voor het eerst deze vragen mocht beantwoorden, deed ze dat zo goed dat ze zichzelf als opvolger van de zinkende Brown ging zien. Haar leiderschapsambities worden met de week duidelijker. Zo stelde ze kort geleden voor om bij de aankomende G20-top in Londen een schaduwtop voor vrouwen te organiseren, dit tot schrik van Brown, voor wie de bijeenkomst, spottend de ‘Gordon-20’ genoemd, dé kans is om de wereld van zijn reddingsplan te overtuigen. Zijn adviseurs pleegden overleg teneinde de opmars van ‘that deluded woman’ te stoppen.
Die opmars begon toen Harman, nichtje van de rode graaf en gravin Longford, gekozen werd om de Londense kanswijk Peckham te vertegenwoordigen, waar William Blake engelen ontwaarde, maar waar tegenwoordig vooral kogels rondvliegen. Tijdens een werkbezoek aldaar deed Harman dan ook een kogelvrij vest aan. Uit een schuldgevoel over haar geprivilegieerde achtergrond – ze genoot onderwijs op de elitaire Saint-Paul’s meisjesschool – pleit ze voor ‘positieve’ discriminatie op basis van ras en sekse en wil ze werkgevers nu verplichten een bepaald aantal mensen uit de lagere klassen aan te nemen. De invoering van het minimumloon was tot op heden haar grootste succes.
Gaandeweg haar carrière kwam ‘Mad Hattie’, zoals Conservatieve politici haar noemen (naar Lewis Carrolls ‘Mad Hatter’), geregeld in opspraak door verkeersovertredingen, illegale giften en de poging een paraplu van een journalist te ontvreemden. Dat ze zich tegen privé-scholen en aan de poort selecterende staatsgymnasia keerde, maar haar drie kinderen wel naar zulke onderwijsinstellingen stuurt, deed haar geloofwaardigheid bovendien geen goed. Voorts zou haar kennis van buitenlandse politiek tekortschieten. Vlak voor een optreden bij het televisieprogramma Question Time vroeg ze haar adviseur eens wie Yasser Arafat was.
Onlangs kwam Harman in het nieuws toen ze een noodwet voorstelde om te voorkomen dat de omstreden ex-directeur van de Royal Bank of Schotland, Fred Goodwin, zijn krankzinnig hoge, maar wel door het ministerie van Financiën goedgekeurde pensioen van zestien miljoen pond krijgt. Als advocate zag ze de juridische hindernissen, ‘maar’, voegde ze eraan toe, ‘de premier heeft gezegd dat het niet acceptabel is en dus zal het niet worden geaccepteerd’. Brown moet hebben gevloekt toen deze echo van Nixons ‘Well, when the president does it, that means that it’s not illegal’ 10 Downing Street bereikte.
PATRICK VAN IJZENDOORN