In de Wereld

In de Wereld

De tafel van Mendelejev
Moskou – De satelliet waarin voor het eerst een levend wezen de ruimte in ging, compleet met zacht tapijtje voor de passagier in kwestie en een spons voor zijn nadorst. De eerste Russische atoombom, formaat forse Lada met staartvinnen en twee mysterieuze venstertjes aan de voorkant, alsof een kleine piloot mee moest om New York of Washington in vlammen te zien opgaan. Nu kunt u ze nog bekijken, maar hoe lang nog?
De grote energieondernemingen krijgen in Rusland miljarden uit de staatskas om de gevolgen van de wereldwijde crisis te overleven. Maar een armlastig Moskous museum moet maar afwachten of het ook volgend jaar nog zijn begroting rond krijgt. En in het geval van het spectaculaire Polytechnisch Museum zou dat erg jammer zijn. Door een subsidieverlaging in januari en een tamelijk spectaculaire huurverhoging in februari lijkt een van de indrukwekkende musea van de stad in ernstige problemen te komen.
Het museum ligt van de toeristische route af, maar Russen weten het enorme Polytechnisch Museum massaal te vinden. En terecht. Meestal is een museum met apparaten en techniek dodelijk vervelend. Het is ofwel een kille showroom met onbegrijpelijke dingen waar je af moet blijven, ofwel een schreeuwerige verzameling knoppen waar je volgens juichende handleidingen juist aan móet zitten, om in drie tellen via een videoscherm te leren hoe de mens afstamt van de kikkervis, met gratis nog wat stroomschokken na. Het Polytechnisch Museum heeft klassieke hoge zalen met muren waaraan heldere illustraties hangen in plaats van op glas geprojecteerde flitsende lcd-films. Je kunt er in ronddwalen zonder zelf een virtuele darmoperatie te hoeven verrichten of iets anders tegennatuurlijks te moeten doen met een joystick. Het museum presenteert de meeslepende ontdekkingen van diep in de aarde tot ver daar boven in nauwkeurige maquettes en zorgvuldig opengewerkte machines. Wanneer je toch eventjes aan de oudste telefooncentrale van Moskou zit – zou de geheime dienst ook in 1900 al hebben meegeluisterd? – zegt een dame je zachtjes dat dat eigenlijk niet de bedoeling is. Maar de omvang van de vochtplekken op het plafond is groot. En ettelijke zalen zijn wegens achterstallig onderhoud al lang gesloten. De directeur verwacht nog maar een half jaar te kunnen draaien, wanneer hij tenminste geen salarissen betaalt.
Of de overheid zal bijspringen valt niet zeker te zeggen. Het 130 jaar oude museum staat midden in de stad op dure grond en de overheid is bijna blut. Stiekem ben ik al lang blij dat ik tenminste nog in stilte om het bureautje heb kunnen lopen waaraan Mendelejev zijn ‘periodieke elementen’ schreef, zonder dat al die deeltjes me één voor één publieksvriendelijk en interactief toegezongen werden of via een laserstraal tijdelijk op mijn arm getatoeëerd.
MENNO HURENKAMP

Correctie
Johannesburg – Een paar jaar geleden ontmoette ik tijdens een seminar over sport Eudy Simelane, een van de sterren van het nationale Zuid-Afrikaanse vrouwenvoetbalelftal. Ze was een trotse, weerbare jonge vrouw die niet bang was om uit te komen voor haar homoseksualiteit. Vorig jaar april werd haar stoffelijk overschot gevonden in een vijver in een park in Kwa Thema-township, buiten Johannesburg. Ze was herhaaldelijk verkracht, mishandeld en 25 keer gestoken, tot aan haar voeten toe. De reden? Haar homoseksualiteit en haar inzet voor de rechten van lesbische vrouwen.
De moord op Simelane was een uitwas van een veel voorkomend verschijnsel, dat hier ‘correctieve verkrachting’ heet: verkrachting van lesbische vrouwen om hen te genezen van hun ontspoorde seksualiteit. Want homoseksualiteit is abnormaal en immoreel.
In een recent rapport signaleert de Britse ngo ActionAid een verontrustende toename van correctieve verkrachtingen. Tevens constateert de organisatie dat deze ‘haat-misdrijven’ grotendeels ongestraft plaatsvinden. Sinds 1998 zijn er minstens 31 vrouwen vermoord vanwege hun seksuele geaardheid. In slechts twee gevallen leidde dat tot een rechtszaak, waarvan er één in een veroordeling resulteerde.
Correctieve verkrachting vindt hoofdzakelijk plaats in de zwarte townships en krottenwijken rond de grote steden. De overgrote meerderheid van de lesbiennes (86 procent in de Westkaapprovincie) leeft in constante angst voor verkrachting. Een hulpgroep in Kaapstad krijgt wekelijks tien nieuwe gevallen van ‘correctieve verkrachting’ binnen.
Er is geen duidelijke verklaring voor de toename van de haatmisdrijven. Zuid-Afrika kent al sinds eind negentiende eeuw, toen er goud en diamanten werden gevonden, een cultuur van bendes en wetteloosheid. Het ronselen van ongeletterde mannen van heinde en verre en het onderbrengen van hen in basale ‘single sex hostels’ droeg niet bij tot de vorming van een tolerante maatschappij. Apartheid hielp vervolgens meer dan een handje mee bij het creëren van diepe gevoelens van inferioriteit en vernedering. In Zuid-Afrika worden jaarlijks naar schatting vijfhonderdduizend vrouwen verkracht.
Het huidige bandeloze sociale en politieke klimaat, waarin zelfs de belangrijkste presidentskandidaat, ANC-voorzitter Jacob Zuma, een rechtszaak wegens verkrachting ternauwernood overleefde, werkt agressie en machogedrag verder in de hand. Zuma viel tijdens de rechtszaak herhaaldelijk terug op zijn zoeloecultuur, die zou suggereren dat een vrouw met weinig kleren aan ‘erom vraagt’. Eerder had hij al gezegd dat homohuwelijken ‘een schande zijn voor God en de natie’.
Volgens Marc Epprecht, die Heterosexual Africa? schreef, is het geweld te wijten aan het geknakte ego van jonge zwarte mannen, die geen werk hebben en wier rol in de maatschappij steeds marginaler wordt. Ze drinken, hangen rond en voelen zich nutteloos. Ze reageren zich af op hen die nog kwetsbaarder zijn: illegalen, vrouwen en lesbiennes. De pakkans is gering: van iedere 25 mannen die wegens verkrachting worden aangeklaagd, gaan er 24 vrijuit.
FRED DE VRIES

Cao ni ma
Peking – Een machtige vijand heeft Peking erbij. Nee, niet een Tibetaan, Oeigoer of een heldhaftige dissident. De intellectuele belangstelling van de opponent reikt niet meetbaar verder dan eten en drinken en waar China ligt is hem zeker onbekend. Want het is de alpaca, de Peruviaanse mini-lama. Op YouTube trekken zoete kinderliedjes en een rapsong over de grootse daden van dit gras-modderpaard miljoenen kijkers, een documentaire over z’n leefgewoonten honderdduizenden. Chinese intellectuelen schrijven er diepe beschouwingen over. Sommige winkels zouden het knuffeldier in de schappen hebben staan.
Even een lesje straat-Chinees: cao ni ma betekent weliswaar gras-modderpaard, maar is ook een homoniem voor ‘neuk je moeder’. In het Chinees al net zo’n heftige belediging als elders op de wereld. Dat de scheldvariant op het kuise en politiek aangeharkte Chinese internet niet wordt toegestaan, mag bekend worden verondersteld. Een droevig lot waaraan het lieve lamaatje tot nu toe heroïsch was ontsnapt.
Reuze puberaal allemaal, maar wel degelijk relevant in een land waar de overheid en internetters eindeloze kat-en-muisspelletjes spelen. De alpacasensatie zet de machtige internetcensoren stevig voor aap en daarvoor kunnen de Chinezen in hun eindeloze frustratie wel waardering opbrengen. ‘Het fenomeen is een mooi voorbeeld van de creativiteit die internetters moeten opbrengen om aan de censors te ontsnappen’, zegt een Pekingse blogger die niet met zijn naam in de krant wil. ‘Een slimme strijd van het vrije woord tegen botte overheidsinmenging. Ik vraag me af welke woordspeling mensen binnenkort gaan verzinnen om de overheid te pesten.’
De termen klinken op de tonen na dan wel hetzelfde, maar de karakters van de afzonderlijke woorden zijn geheel verschillend en daardoor niet door de geautomatiseerde censuursoftware te herkennen. China investeerde in de afgelopen jaren miljoenen in filters en programma’s die binnen seconden ontelbare internetpagina’s doorploegen op jacht naar aanstootgevende taal. Zowel politiek als moreel. Het is dan ook even afwachten of de lama binnenkort virtueel wordt afgeschoten. De individuele woorden gras, modder en paard laten zich uiteraard onmogelijk filteren, maar de combinatie wel degelijk. ‘Of de internet-kinderjuffrouw zo laag gaat dat ook deze onschuldige grap geblokt wordt, weet ik niet’, zegt de blogger. ‘Aan de andere kant heb ik nooit reden gehad om ze te betichten van enige humor of relativeringsvermogen.’
ANNE MEIJDAM

Gezocht: Gaudí
Londen – Tien architecten hebben afgelopen week, in opdracht van president Nicolas Sarkozy, plannen voor een Grand Paris gepresenteerd. Op hun maquettes is veel ‘duurzame’ hoogbouw te zien, omringd door rijtjesbomen en spoorwegen. Het ideaal is om de scheiding tussen de stad en haar buitenwijken weg te halen. Parijzenaars staan doorgaans huiverig tegenover presidentiële bouwplannen – het neerhalen van De Hallen en de bijna-afbraak van het Gare d’Orsay door Georges Pompidou zit nog als een splinter in het hart – en deze scepsis zal niet minder worden wanneer men hoort waar Sarkozy zijn inspiratie vandaan heeft gehaald: de Zuid-Londense wijk Croydon.
Nederlanders die Londen via Gatwick bereiken, kunnen vanuit de trein een glimp van Croydon – ‘Home of Nestlé UK’ – opvangen. Men zal vooral hoge kantoorgebouwen zien. Voor een van deze laaghangende wolkenkrabbers, het Lunar House, staan het hele etmaal rijen immigranten, dromend van een verblijfsvergunning. Verder heeft deze buitenwijk meer beveiligingscamera’s dan New York, de grootste Ikea van Engeland en een achtbaansweg die haar hart splijt. Het is de enige plek in Londen waar een tram rijdt en er bestaat een jaarkalender met de mooiste rotondes van Croydon. De bescheiden link met glamour is modekoningin Kate Moss, die er ter wereld kwam.
Croydon (oud-Engels voor krokussenvallei of oud-Frans voor kalkheuvel – de etymologen zijn er nog niet uit) bestond al tijdens de Normandische veroveringen en groeide in de loop van de tijd uit tot een drukke marktplaats, waar de eerste paardentram van het land vertrok. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het door de Luftwaffe, die mikte op het vliegveld, ernstig beschadigd. Op de puinhopen bouwden vertegenwoordigers van het Nieuwe Brutalisme, ook wel bekend als het Nieuwe Barbarisme, in de jaren zestig een ‘Nieuw Manhattan’. Een halve eeuw later is men het erover eens dat de corbusiaanse modernisten met de beste bedoelingen een gedrocht hebben gecreëerd, bestaande uit fly-overs, hoogbouw en winkelcentra.
Het onlangs gesloten toeristenbureau van Croydon gaf bezoekers vooral adviezen hoe ze deze plaats zo snel mogelijk konden verlaten. Dat moet veranderen, vindt het gemeentebestuur. Sterker, over tien jaar moet dit Hoog Catharijne van Londen het nieuwe Barcelona zijn, een ambitie waarover iedereen zich vrolijk heeft gemaakt. Men is thans op zoek naar een Gaudí die de openbare ruimte kan omtoveren tot een kunstwerk, compleet met tuinen op de daken van de kantoorgebouwen.
Voor de anglofiel Sarkozy is het huidige Croydon al goed genoeg, al sloeg hij een uitnodiging (met het ondeugende postscriptum ‘Please bring your wife’) van plaatselijke zakenlieden om nog eens langs te komen, af. De in Londen woonachtige Franse journaliste Agnès Catherine Poirier sprak de hoop uit dat Sarkozy het Louvre niet gaat veranderen in een winkelcentrum.
PATRICK VAN IJZENDOORN

De Palenstijnse Madoff
Oost-Jeruzalem – ‘Van Allah mag je kopen en verkopen, maar hij verbiedt je om rente te vragen. Wij hebben geruchten gehoord. Ik adviseer u om deze niet verder te verspreiden… zodat u er geen spijt van krijgt.’ In deze bedekte termen adviseerde de iman tijdens het Joemoeáh-gebed (vrijdagmiddaggebed) op de Tempelberg zijn gelovigen om de zaak onder het islamitische tapijt te vegen.
Oost-Jeruzalem is in rep en roer, want sinds kort heeft het zijn eigen Palestijnse Madoff-affaire. Een bekende geldschieter, Al-Kurd, heeft honderden onschuldige Palestijnen overtuigd om hun geld via hem te beleggen tegen een jaarlijkse uitzonderlijke rente van 26 procent. Volgens de Israëlische financiële krant Globes is de geldschieter nu met de noorderzon vertrokken en met hem verdween het geïnvesteerde kapitaal, dat geschat wordt op honderd tot tweehonderd miljoen sjekel (twintig tot veertig miljoen euro).
Het verhaal begon zo’n zeven jaar geleden. Ali Al-Kurd, de zoon van een rijke zakenman en uit een respectabele Palestijnse familie uit Hebron, hield beleggingsavonden op riante locaties in Oost-Jeruzalem. Tijdens overdadige buffetten beschreef hij in vage bewoordingen de unieke investeringskansen in Israël en het buitenland en prognosticeerde rentevergoedingen van 21 tot 26 procent. Aanvankelijk keerde hij die ook uit. De bedragen varieerden, afhankelijk van de periode en de rentestand, en dat wekte de schijn van nauwkeurigheid en legitimiteit.
De successen gingen als een lopend vuurtje door de Palestijnse wereld en het Al-Kurd-beleggingssysteem werd voor velen een alternatief voor de hachelijke beleggingen bij het ingestorte reguliere bankwezen. De Palestijnse banken, die grotendeels afhankelijk zijn van de Israëlische financiële wereld en Israëlische import- en exportrestricties, kampen met aanzienlijke liquiditeitstekorten. Internationaal bankverkeer is bijna onmogelijk, Palestijnse spaarders kunnen hun tegoeden niet verzilveren en rekeningen zijn bevroren. Daarom zoeken Palestijnse investeerders hun toevlucht tot het van oudsher acceptabele systeem van geldschieters en wisselaars.
Al-Kurd had op korte termijn een zeer respectabele cliëntèle – met volgens Globes Palestijnse zakenmensen, voormalige ambtenaren van het Orient House (het hoofdkwartier van de PLO), Hamas-organisaties en islamitische stichtingen – en investeringen tot een miljoen euro per cliënt.
Het Al-Kurd-systeem, dat vergelijkbaar is met de Madoff- of Ponzi-methode – de beloofde hoge rendementen op beleggingen worden gefinancierd uit de inleg van nieuwe klanten – stortte in als een kaartenhuis. De gemoederen van de slachtoffers liepen vorige week hoog op en Al-Kurd moest vluchten om het vege lijf te redden. Op de valreep vroeg hij via vertegenwoordigers om respijt en liet zijn klanten weten dat hij zo’n veertig procent van zijn schulden wil terugbetalen. Hoe Al-Kurd dit in de praktijk zal brengen, is iedereen een raadsel, want zijn villa in een buitenwijk van Jeruzalem en zijn vakantiehuis in Jericho zijn al in beslag genomen en de bankrekening is leeg.
Maar wat kun je als slachtoffer doen? Velen krijgen het al Spaans benauwd bij de gedachte aan publiciteit en willen de zaak het liefst in de doofpot stoppen. Volgens de islam is speculeren en geld investeren tegen rente een ernstige zonde; dat geldt zeker de volgelingen van Allah, de vele religieuze islamitische organisaties. In feite worden de bedriegers dus zelf bedrogen. Of dat de financiële pijn verzacht is de vraag.
SIMONE KORKUS