In een gesloopte wereld

Toneel: Artemis speelt

‹Córdoba Duizend-en-één›

Het Córdoba-project (zie vorige week) blijft me bezighouden, als toneelkijker én als theaterverslaggever. Het gaat hier om twaalf nieuwe toneelteksten over de Zuid-Spaanse stad Córdoba, rond het jaar 1000, een plek waar moslims, joden en christenen in vreedzame coëxistentie (convivencia) leefden, althans voor enige tijd. Initiatief nemer is Matthijs Rümke, nog even artistiek leider van de jeugdtheatergroep Artemis uit Den Bosch, vanaf januari 2005 artistiek leider van het Zuidelijk Toneel in Eindhoven. Het project reist tot eind november als «karavaan» door Nederland en Vlaanderen. En ini tiatiefnemer Rümke regisseerde bij «zijn eigen» Artemis een nieuw stuk van Han Römer, Córdoba Duizend-en-één, voor iedereen vanaf acht jaar. Rümke speelt zelf mee, in de rol van Hisham II, kalief (een soort koning) van Córdoba. Hij opent het stuk aldus: «Een gedicht is een gevangenis/ Waarin ik graag verdwijn/ De misdaad het verlangen is/ Naar het verzachten van de pijn/ Het vergrijp is licht/ De straf nog lichter/ Dit is een heel beroerd gedicht/ Maar ja, ik ben dan ook geen dichter.»

De kalief ligt behaagziek op een soort designmeubel, hij slaapt het grootste deel van de vertelling, verder filosofeert hij over kunst, de schoonheid van poëzie. Zijn lievelings-haremmeisje is Shazira, die de kalief met een zekere regelmaat met droeve liedjes in slaap zingt. Hij raakt haar nooit aan, en pas tegen het eind van de voorstelling komen we erachter waarom dat is. Shazira wordt in stilte heftig bemind door de joodse tuinman Samuel, die een vers gekweekte roos naar haar vernoemt. Er bloeit iets moois tussen die twee, terwijl om hen heen de wereld wordt gesloopt: grootvizier al-Mansur maakt de kalief wijs dat er een nieuwe vleugel aan het paleis wordt gebouwd, terwijl de griezel in feite leiding geeft aan het slopen van zowel het paleis als de loopbaan van de kalief.

Die kalief van Matthijs Rümke is als personage een soort sequel van een rol die hij twee jaar geleden speelde in ook al zo’n ambitieus project: De Theaterkeuken. Voor de allerkleinsten speelde hij daar in de voorstelling Drie de rol van Jonas, een jongetje dat te vroeg is geboren, daarvan een paar tikken heeft meegekregen, praatte in onaffe hakkelige zinnetjes die in feite droogkomische poëzie waren (de tekst was van Bodil de la Parra). Kalief Hisham II in Córdoba Duizend-en-één, dat is Jonas, nu groot geworden, tikje dik ook, maar nooit volwassen, in de zin van verstandig. Hij leeft in een vage droomwereld vol hazenslaapjes, denkt dat het leven een bij vlagen beroerd geschreven gedicht is, en laat de staatszaken over aan ongeveer de laatste man aan wie hij staatszaken moet overlaten, de man die van de onoplettendheid van de kalief volop misbruik maakt, grootvizier al-Mansur.

Die rol wordt gespeeld door Niek van der Horst. Deze verrukkelijke acteur is het epicentrum van de sprookjesachtige aardbeving, een wervelende, boosaardige, grimmige clown, die van het slopen van én het paleis én de car rière van de kalief een luidruchtig en vilein spektakel maakt, waar (letterlijk) veel, zéér veel stukken vanaf vliegen. Joost Koning (Samuel) en Margje Wittermans (Shazira) spelen het liefdespaar, in een prachtig helder decor van Sanne Danz en de fraaie kostuums van Arien de Vries. Duizend-en-één jaar ná het jaar 1000, ja ja, de boodschap komt aan, en ze ligt er godzijdank niet bovenop: het decor van dit sprookje is niets minder dan een zorgvuldig geënsceneerde ramp. De epiloog van de groot gegroeide Jonas die maar niet volwassen wilde worden en die nu Hisham II heet en die met lege handen in een gesloopte wereld staat: «Ik heb te lang geleefd in een droomwereld van droeve schijn om nu nog terug te keren in de wereld van de droeve werkelijkheid. Alles gaat altijd in lelijkheid ten onder. Ik heb geleefd voor de kunst en misschien zal ik sterven voor de kunst. Ik weet het niet. Moge komen wat komt. Als ik verkeerd heb geleefd, laat een ander het dan maar beter doen.» Zo is het maar net!

‹Córdoba Duizend-en-één› door Artemis speelt nog op 6 en 7 november in Jeugdtheater de Krakeling in Amsterdam, op 13, 14 en 21 november in de Kaaitheater studio in Brussel, en op 26, 27 en 28 november in de Toneelschuur in Haarlem. Informatie www.cordoba.nl