Film: Lore

In het bos schuilt gevaar

Hoe de geschiedenis een nieuwe betekenis krijgt door ontwikkelingen in het hier en nu – dat blijkt uit Lore, een Duits gesproken film van de Australische regisseur Cate Shortland waarin de kinderen van een uit elkaar gescheurd gezin aan het eind van de Tweede Wereldoorlog door een gevaarlijk landschap reizen op zoek naar een veilige haven.

Medium lore

Maar dit is niet een gewoon gezin. De ouders zijn SS’ers, wat de kinderen waarschijnlijk tot Hitlerjeugd maakt. Drie broertjes, waarvan één een baby, en twee zusjes. De leiding wordt genomen door de veertienjarige Hannelore (Saskia Rosendahl) die onderweg met allerlei conflicterende gevoelens wordt geconfronteerd, vooral als ze Thomas tegenkomt, een mooie joodse jongen die iets gevaarlijks in zich heeft.

Tijdens de reis komen de kinderen steeds meer oog in oog te staan met de gruwelijke werkelijkheid. En geloven doen ze eerst niet; de holocaust is een Amerikaans verzinsel gefabriceerd met foto’s en acteurs. Gruwelijk is dat de massavernietiging slechts bijzaak is, want de kinderen zijn zélf slachtoffer. Ze moeten alles op alles zetten om veilig te blijven in een vijandige omgeving waarin nerveuze, bange boeren evenals monstrueuze Amerikaanse soldaten een levensgevaar vormen.

Lore ademt vernieuwing. Doordat de onmiddellijke nasleep van de oorlog door de ogen van het gebroken SS-gezin wordt getoond, en vooral via Lore’s perspectief, verandert de traditionele focus van de oorlogshistoriografie. Het gaat minder om feiten en vragen rond schuld en boeten, en meer om mensen en gevoelens en een statement over de gevolgen van het wegvallen van alle bestaansvoorwaarden van ‘de beschaving’. Dat geeft de film een moderne sensibiliteit.

Het postapocalyptische element – de laatste jaren erg in de mode – blijkt heel goed te werken in een film over de Tweede Wereldoorlog. In Lore manifesteert dat zich een sfeer vergelijkbaar met die in Cormac McCarthy’s roman The Road (2006). En ook wel in de mooie verfilming ervan drie jaar later door, interessant genoeg, ook een Australiër, John Hillcoat. Dat land levert traditioneel veel films op waarin de relatie tussen landschap en natuur en beschaving en chaos centraal staat. In Shortlands film heeft de natuur tijdens de reis van de kinderen naar het Duitse noorden sensuele kleuren: diepgroene bomen, helder water, blauwe lucht. Maar in het bos schuilt gevaar. En als de jongen verschijnt, de joodse vluchteling, dan is Lore vervuld van afschuw, maar óók van begeerte. Ze komen dicht bij elkaar. De jongen zegt dan: ‘Je ruikt als de dood.’

De beklemmende sfeer is bepalend in Lore. Shortland gebruikt vanaf de eerste scène buitensporig veel close-ups, zodat de context of de verhaalwerkelijkheid onduidelijk is. Dat heeft een desoriënterend effect. De camera staat geen moment stil; fragmentatie is aan de orde van de dag. Een land, een gezin, spat aan scherven. Een schitterend beeld is dat van de moeder van het gezin die naar haar naakte lichaam in de spiegel kijkt terwijl de vrachtauto beneden klaar staat om hen allemaal weg te voeren. Vol angst kijkt ze weg. En vervuld van weerzin, misschien ook van schaamte. Komt dat doordat ze wist wat er werkelijkheid aan de hand was? Dat de eindoverwinning een leugen was, net als de hele politiek van het nationaal-socialisme?


Te zien vanaf 7 maart