Buitenland: Afghanistan

In Istalef komen de verkiezingen naar je toe

ISTALEF – De stem van de voorbidder schalt door de megafoon over de open plek in het bos. ‘In de naam van Allah, de rechtvaardige. Moge de zegen van Allah vandaag op ons rusten. Moge hij ons wijsheid schenken, en mogen wij ons vaderland opbouwen op de basis van de islam, democratie en burgerrechten.’ Honderden mannen zitten zwijgend in een halve kring om hem heen. Ze zijn voor dag en dauw vertrokken om op tijd aanwezig te zijn. Vandaag wijzen ze hun kiesmannen aan voor de Loya Jirga (Grote Vergadering).

De bijzondere commissie die de verkiezingen voorbereidt, heeft dezer dagen haar handen vol. In Afghanistan komen de verkiezingen naar je toe. Eerst verschijnt een vertegenwoordiger van de bijzondere commissie voor de Loya Jirga – liefst een dorpsgenoot – om uit te leggen hoe de dorpelingen kunnen deelnemen. Een paar dagen later komt de verkiezingskaravaan langs en dan kunnen alle inwoners van een bepaald district meebeslissen over hun kandidaten. Elk subdistrict mag een groepje kiesmannen en -vrouwen naar Kaboel sturen. Daar, op het kantoor van de Loya Jirga, bepalen zij in een geheime schriftelijke stemming wie uit hun midden in juni naar het parlement vertrekt. De procedure voor de getrapte verkiezingen is ingewikkeld. Een paar maanden geleden verschenen de eerste Loya Jirga-kranten waarin de gang van zaken werd uitgelegd. Sindsdien zijn er radio- en tv-programma’s over gemaakt en zelfs een film die dezer dagen het land rondreist.

Cynici in Kaboel zijn van mening dat de Loya Jirga doorgestoken kaart is. Interim-premier Hamid Karzai zal ook de komende achttien maanden premier blijven. In ruil voor die positie zal hij toestaan dat de commandanten van de Noordelijke Alliantie op hun ministeries blijven en hun zakken vullen met buitenlands hulpgeld.

Istalef is een dorp op ongeveer 25 kilometer van de hoofdstad, waar veel Kaboelers vroeger hun vrije dagen doorbrachten. Ze namen muzikanten mee, slachtten een geit of een schaap en feestten dagenlang. De bewoners stonden bekend als goede pottenbakkers en wevers. Tijdens de laatste aanval van de Taliban zijn ze merendeels gevlucht en het hotel met terras op de nabijgelegen bergtop ligt in puin, maar dat maakt vandaag niet uit. De meeste vluchtelingen zijn vroeg in de ochtend teruggekeerd in een grote stoet van toeterende taxi’s, busjes en overvolle auto’s. Professor Mohammad Kazem Ahang van de bijzondere commissie voor de Loya Jirga, in het dagelijks leven hoofd van de School voor Journalistiek in Kaboel, neemt de megafoon over en loopt de agenda voor vandaag nog eens door.

Het district Istafel mag twee afgevaardigden aanwijzen. Wie dat zijn, wordt uitgemaakt door veertig kiesmannen, acht per subdistrict. ‘We zijn niet alleen, de hele wereld viert dit met ons’, drukt hij de aanwezigen op het hart. ‘Er is een Afghaanse cameraploeg om jullie te filmen. En die mevrouw komt uit Allamanistan.’

De enige andere niet-Afghaan is de VN-waarnemer, de Brit Ian Woodmansey. Het is zijn derde verkiezingsbezoek. Een paar dagen geleden was hij in het district Bamyan, waar 2500 mannen en vrouwen kwamen opdagen. In Istalef zijn bijna zeshonderd mannen opgekomen en geen enkele vrouw. Hij maakt zich er niet druk over. ‘De deelname van vrouwen is cultureel bepaald en verschilt enorm van plaats tot plaats. In sommige delen van het land was het al langer gebruikelijk dat vrouwen dorpsvergaderingen bezochten. Hier in de buurt van Kaboel schijnt dat nooit het geval te zijn geweest. Dan moet je ook niet verwachten dat ze nu al op de eerste rij zitten.’

Woodmansey is de stok achter de deur. Mochten zich problemen voordoen, dan kan de Afghaanse organisatie naar hem doorverwijzen. Ook vandaag moet hij in actie komen: subdistrict 4 denkt slim te zijn door bij aanvang een lijst met kandidaten in te leveren. ‘Dat is niet democratisch. Ik kan niet controleren wie die lijst heeft samengesteld. Zeg tegen de mannen dat ze erover moeten praten en met een nieuwe lijst komen.’ Ten slotte wordt aan alle aanwezigen hardop gevraagd of zij het eens zijn met de uitverkiezing van hun acht kiesmannen. ‘Ja!’ roepen ze in koor. De gekozenen zijn oudere mannen, type familieoudste en stamvader. ‘Een goed voorteken’, fluistert Woodmansey: ‘Dat betekent dat de plaatselijke warlords de verkiezingen niet kunnen controleren. Als je zo oud bent als zij, weet je inmiddels wat je wil en laat je je niet zo makkelijk in een hoek drukken door een jongen die met een geweer zwaait.’

Het is tijd voor de afsluitende toespraken en gebeden. Kazem Ahang dankt de aanwezigen voor hun deelname. Een oude man uit de groep van veertig staat op, neemt de megafoon en neemt langdurig het woord. Hij spreekt met gebroken stem over de verschrikkingen van de burgeroorlog en smeekt de zegen van Allah af over de kiesmannen en vertegenwoordigers. Een enkeling veegt een traan van zijn wang.