In Marokko

In Marokko

Voor wie geld heeft, is het in Marokko goed leven, beter dan in West-Europa. Nog niet zo veel mensen hebben een auto – hoewel dat bezig is te veranderen – en dus zijn de wegen nog niet verstopt. Op een snelweg in een file staan is ondenkbaar, behalve misschien op het stuk tussen Rabat en Casablanca, waar het druk kan zijn. Maar een heuse file heb ik daar nog nooit gezien. Zoals bekend is het arbeidsloon hier schandalig laag, voor honderd dirham (tien euro) heb je vier uur lang een femme de ménage, een werkster, die je hele huis schoonmaakt en ondertussen ook nog een maaltijd voor je bereidt. Je kunt ook een bonne in huis nemen, een dienstbode, dat hoeft je niet meer dan vijftienhonderd dirham per maand te kosten, trouwens, het kan nog veel goedkoper, bijna voor niets. Ligt eraan waar je zo’n bonne vandaan haalt – uit een krottenwijk is niet duur – en hoe oud ze is.
Het hebben van een femme de ménage of een bonne is heel gewoon. Haar weinig tot niets betalen ook. Je kunt zo’n bonne ook overal voor inzetten. Laatst zei een vriendin van mij – die helemaal niet zo rijk is, maar ook niet arm – dat de bonne van haar moeder ziek was en dat ze vanmiddag haar eigen bonne naar haar moeder zou brengen om daar het huis schoon te maken. Ik zei: vindt die bonne dat wel leuk? Waarop de vriendin, die een heel aardige vrouw is, me bevreemd aankeek: waarom zou die bonne dat níet leuk vinden? Trouwens, wat had leuk ermee te maken? Ze zei dat niet maar zo keek ze me aan. Ze begreep eenvoudig niet waar ik het over had.
Een andere cultuur. Ik probeerde het uit te leggen en ik zei dat als ikzelf haar bonne was geweest ik het niet leuk zou vinden dat ik nu ook nog een ánder huis moest schoonmaken. Dat ik zou vinden dat dat niet tot mijn taak behoorde. De vriendin begon te lachen en zei dat bonnes niet zo dachten. Ik begreep dat zijzelf ook niet zo dacht – over de taken van haar bonne.
Ik heb wel eens eerder gezegd dat Marokko nog feodale trekjes heeft. Een bonne is eigenlijk een soort lijfeigene. Het gaat mij wat te ver om het een slaaf te noemen. Ze krijgen betaald en ze hebben (doorgaans) ook vrije dagen en vakantie. Ik weet zeker dat heel veel bonnes blij zijn met hun baan, en zich goed behandeld voelen. Maar veel réchten hebben ze niet (bijvoorbeeld een taakomschrijving). Het woord van de meester(es) is absolute wet. Ik denk dat de meerderheid van de bonnes dat ook normaal vindt, want de meester(es) is voor hun gevoel méér dan zij, een hoger mens. Als hij of zij zegt dat je dit of dat moet doen, dan doe je dat gewoon, klaar. Je kunt het niet maken daartegen te protesteren.
Met dergelijke verhoudingen tussen de mensen is het in Marokko goed vertoeven, voor wie boven aan de ladder staat, uiteraard. Wie in Nederland kan zich nog een bonne veroorloven? Die arme diplomaten, die hier in een villa wonen, zwembad in de tuin, en er een femme de ménage, een bonne, een gardien en een tuinman op nahouden, het kost tenslotte allemaal niks, en die dan weer terug naar Nederland moeten! Dat is afzien. Echt, hier wonen is beter, dat is genieten.
Dat hebben vooral veel Fransen goed begrepen. Om de een of andere reden, misschien omdat zij ooit een empire waren, hebben die ook minder moeite met de feodale verhoudingen in Marokko, hoewel de Nederlandse diplomaten ook niet slecht scoren. Ze passen zich verbazingwekkend gemakkelijk aan, vinden het al snel heel normaal om een ander niet meer dan honderd euro per maand te betalen. ‘Dat is hier toch een normaal salaris?’
Dus ik raad iedereen aan naar Marokko te komen, en volop te profiteren, nu het nog kan. Ik denk hierbij ook speciaal aan onze gepensioneerden, die net hun huis hebben verkocht en nu in een camper door Europa of Amerika trekken. Koop nou, als je toch ergens iets wil hebben en niet altijd in die camper wil leven, koop nou geen flatje in Duivendrecht, koop nou een leuk huisje in Bouzniqa. Bouzniqa is aan zee, aan de Atlantische Oceaan. Het is er prachtig. Het is dicht bij het koninklijk paleis van Skhirat – en koningen weten heus wel waar ze hun paleizen moeten neerzetten. De koninklijke golfbanen – open voor iedereen met wat geld – zijn niet ver. Beleefd en gehoorzaam personeel is gemakkelijk gevonden. Zoals gezegd, files zijn hier niet. En de zon schijnt altijd.