In Marokko

In Marokko

Zoals dat hier gaat bij lezingen stellen de mensen achteraf geen vragen maar komen met iets dat ze zwaar op het gemoed drukt. Zo was er afgelopen vrijdagavond in een zaal van het Institut Français in Rabat – dat hier de meeste lezingen organiseert – een man van middelbare leeftijd die lang in Frankrijk had gewoond en die zich erover beklaagde dat iedereen daar altijd tegen hem zei dat hij paranoïde was. De Fransen zouden dat beweren omdat hij meende dat iets als een zionistisch complot wel degelijk bestond. Hij vroeg Jean-Pierre Filiu, die hier vanavond de lezing had gegeven – over zijn recentelijk verschenen boek L’apocalypse dans l’islam – of de Franse historicus en arabist niet vond dat hij gelijk had, dat dat complot er wás?
Nee, dat complot was er niet. Tenminste, hij, Jean-Pierre Filiu, zag het niet. De volgende vraag, graag.
Aanvankelijk begreep ik niet goed waarom de vragensteller het zionistische complot erbij haalde. De lezing had daar toch niks mee te maken gehad? Wat had de goede man er dan toe gebracht hierover te beginnen? Die lezing, zoals de titel van het boek al aangeeft, ging over het geloof in iets als het Einde der Tijden. De Engelse filosoof John Gray schreef daar ook een boek over, Black Mass, maar dat ging vooral over de christelijke variant van het apocalyptische denken – nu was er een Franse professor die ongeveer hetzelfde voor de islam had gedaan. Wat ik onder meer van die lezing leerde, is dat vooral sjiïeten de idee van een verlosser die op aarde neer zal dalen om de wereld van het kwaad te redden nog zouden koesteren. Die verlosser, die de Mahdi wordt genoemd, zou overigens heel goed Jezus kunnen zijn, binnen de islam voor de voorlaatste profeet gehouden, maar dit terzijde.
De Franse professor zei dat hij ‘bijna zeker wist’ dat iemand als de Iraanse president Ahmadinejad in zo’n verlosser geloofde, en de idee van een aanstaande terugkeer op aarde van de Mahdi zou gebruiken om alle oppositie (vooral die van de ayatollahs) te smoren – volgens de redenering dat alles wat hém, Ahmadinejad, de wegbereider, tegenwerkt, de komst van de verlosser tegenwerkt.
Enfin, in een dergelijke apocalyptische variant van de islam – waaraan vooral door hadith (overleveringen) voedsel zou worden gegeven, niet zozeer door de Koran zelf – worden ‘de Zionisten’ gemakkelijk voor de legers van de antichrist gehouden (die dan door de Mahdi moeten worden bevochten in de eindstrijd). Dichter dan dat kwam de professor niet bij een mogelijk zionistisch complot. Maar Marokkanen lezen graag tussen de regels door en de man die in Frankrijk had gewoond bleek niet de enige met een paranoïde inslag.
Een vrouw die ik goed ken en die ik doorgaans erg scherpzinnig vind, meende – toen we het er later over hadden – dat de professor speciaal door het Franse instituut was uitgenodigd om de moslims weer eens te kakken te zetten: kijk eens wat een belachelijk en primitief geloof ze hebben! Mahdi, antichrist, eindstrijd, hoe komen ze erop! Ze vroeg zich hardop af hoe de professor in godsnaam had kunnen beweren dat er géén zionistisch complot was. Bestond het zionisme dan niet? En hoe wilde je dan verklaren wat er in Gaza was gebeurd?