In marokko

In marokko

MARRAKESJ – Djemaa el Fna, het beroemde plein van Marrakesj, wordt ’s avonds verlicht door enkele tientallen peertjes. Daar waar je kunt eten, drinken of naar verhalenvertellers kunt luisteren, brandt zo’n peertje, fel wit gaslicht. Het laat het overgrote deel van het plein toch in het duister. Alles krijgt iets schimmigs, misschien zelfs iets mysterieus. Als de nacht gevallen is, is het plein het levendigst, dan treden de gnawamuzikanten op. Mannen in alles bedekkende vrouwenkleding dansen er heupwiegend bij, er zijn grappenmakers, vuurspuwers, oude waarzegsters zitten er op lage stoeltjes.
Het zijn nog altijd voornamelijk Marokkanen die het plein bezoeken, al zie je er ook veel toeristen als het seizoen er naar is: dus niet in de zomer want dan is het te heet. De vijftigjarige Zweedse architect Björn Conerding’s is een van de buitenlanders die van Marrakesj hun verblijfplaats hebben gemaakt. Al dateert zijn komst van voor de hausse van de afgelopen tien jaar: hij woont al twaalf jaar in de «rode stad». Hij is eigenaar van een van de mooiste riads in de oude medina, riad Enija, dat vermeld staat in de meest luxe fotoboeken over Marrakesj, of over riads in Marrakesj, uitgegeven door uitgevers die nergens op beknibbelen, zoals het Duitse Taschen. Soms zelfs staat hij op de cover. De architect is er trots op. Hij spreekt drie vreemde talen, Engels, Frans en het Marokkaans Arabisch, al hoor je het Zweeds overal doorheen.

Conerding’s heeft Marrakesj zien veranderen, met de komst van meer en meer buitenlanders die zich hier vestigden, en meer en meer toeristen. Een voorbeeld: sinds 1999 zijn zevenhonderd riads gerenoveerd, vierhonderd daarvan doen nu dienst als luxe maison d’hôte, tachtig procent is in handen van Fransen. «Een riad kopen» is in Frankrijk de afgelopen tien jaar een rage geweest, maar nu mooie, nog te renoveren riads schaars worden en de prijzen navenant stijgen, gaat de lol er wat vanaf. Volgens Conerding’s is de prijs per vierkante meter riad de afgelopen tien jaar vertienvoudigd – hoewel de prijsstijgingen vooral van de laatste jaren dateren. Om riad Enija, drie met elkaar verbonden huizen met een vloeroppervlak van in totaal 2800 vierkante meter, nog uit te breiden heeft de architect twee jaar geleden een vierde, aangrenzend huis gekocht. Nog ruim honderd vierkante meter erbij. Prijs: veertigduizend euro. Die prijs zou nu, twee jaar later, zegt de Zweed, nog drie keer hoger zijn, ruim een ton. En dan heb je een bouwval, dan moet je nog grondig renoveren. Voor Parijse en ook Amsterdamse begrippen nog steeds niet duur – maar voor een tweede huis begint het toch op te lopen.

Buitenlanders die riads kopen, brengen onbetwist welvaart, ze verschaffen werk. Het zijn Marokkaanse bouwvakkers die de renovaties uitvoeren, en de twintig man personeel die in riad Enija rondlopen, zijn ook Marokkaan. «Twintig man personeel», zegt Conerding’s, «betekent een vast inkomen voor twintig gezinnen.»

Het echtpaar Cees en Marijke van den Berg, dat twee jaar geleden de geheel gerenoveerde riad Azzar kocht, ook een chambre d’hôte in de medina van Marrakesj, betaalde daar toen een half miljoen euro voor, voor 220 vierkante meter. Ze moesten er hun eigen huis in Soest voor verkopen, want een hypotheek verstrekken voor een tweede huis in Marrakesj, zegt Van den Berg, «daar begint een Nederlandse bank niet aan». Het gaat het echtpaar goed, er komen steeds meer gasten. Ze hebben nu een tweede riad gekocht, twee keer zo groot als Azzar, bijna vijfhonderd vierkante meter. Deze riad moeten ze wel zelf opknappen, maar ze zijn na twee jaar Marrakesj voldoende ingewijd in Marokko om dat ook aan te durven.

De Marokkaanse regering, overigens, ziet dit soort initiatieven graag. De buitenlander die een riad wil kopen wordt niets in de weg gelegd, een verblijfsvergunning is niet eens nodig. «Je moet alleen hele stapels papieren inleveren», zegt Cees van den Berg, «maar dat moet je in Nederland ook.» Als je dat nou maar doet, dan loopt het. Ter verdere stimulering heft de regering de eerste vijf jaar geen inkomstenbelasting.