In Marokko

In Marokko

Eigenlijk is het raar dat een jongen om niets zo kwaad kan worden. Alsof alles wat hij is, ermee gemoeid is. ‘Hij wilde zijn pen niet aan me uitlenen.’ ‘Hij maakte een grapje om mijn achternaam.’ Hoe broos is het ego. Niet alleen van een veertienjarige jongen. Van ons allemaal.

Beschaving is: zorgen dat iedereen het volle pond uit zichzelf kan halen. Dat iedereen zich kan ontwikkelen. Twee kanttekeningen. Nederland biedt niet iedereen die mogelijkheid. Wie op een vmbo of mbo zit, schiet geen steek op. En ten tweede: onze beschaving is nog niet voltooid. Beschaafd is: je realiseren dat als een ander je uitscheldt, dat niets met jou te maken heeft. Maar dan ook helemaal niets. Dit besef is in Nederland niet wijdverbreid. Wie vindt het leuk dat er grapjes over zijn achternaam worden gemaakt? Van sommigen kunnen we dat goed hebben. Van anderen niet. Het is maar hoe belangrijk die anderen voor ons zijn. Voor de veertienjarige jongen was die zestienjarige jongen die hij later doodstak, belangrijk. Die veertienjarige jongen was daar ook nieuw op school.

Wat ik hier wil zeggen, is wat je met zulke jongens op school zou moeten doen. Hoe je ze meer gevoel van eigenwaarde kunt geven, zodat iedereen wat minder belangrijk voor ze wordt. Maar als ik het expliciet over die jongens ga hebben, is het net alsof alleen zij dat probleem hebben, van te weinig eigenwaarde, terwijl iedereen daar in zekere mate mee rondloopt. Daarom probeerde ik het wat algemener te houden.

Over die detectiepoortjes. Wat helpen detectiepoortjes? Waarom het daar onmiddellijk over hebben? Dat soort veertienjarige jongens moet weerbaar gemaakt. Degenen die het leuk vinden ze te pesten ook. Dat heeft niks met detectiepoortjes te maken. In de laagste regionen van ons onderwijs wordt het meest gescholden, het meest gedreigd. Dus op de vmbo’s en op de mbo’s. Waar ook de kinderen uit de veertig probleemwijken zitten. Die haal je niet door detectiepoortjes. Die moet je juist vertrouwen geven. En vooral zelfvertrouwen. Door ze te laten voelen dat ze de moeite waard zijn. Hoe doe je dat? Door het onderwijs heel goed en individueel te maken. Ieder kind een eigen en vooral praktisch traject. Ze moeten ook onmiddellijk gaan werken – geen stages, echt werk. Ze moeten vaak weg uit die school, waar ze elkaar alleen maar omlaag trekken. En nooit de regels van de maatschappij leren kennen. Nooit de voldoening hebben iets te doen, te maken, wat ertoe doet. Ja, dat kost veel geld.

Ook de ouders moeten de scholen in, bij de opleiding van hun kinderen worden betrokken. Uitleggen wat je daar doet, en waarom. En ook: verantwoordelijk maken. De ouders verantwoordelijk maken voor hun kind, het kind voor zichzelf. Je moet lief zijn. En tegelijkertijd snoeihard. Kind niet op tijd op school? Sanctie. Kind spijbelt? Ouders een boete. Want dat was niet de afspraak, en die afspraken hebben we met elkaar gemaakt, die heeft ook u ondertekend, op de eerste schooldag. We doen alles voor uw kind, maar we verwachten ook veel terug.

Nu doen we niet alles voor die kinderen. Integendeel, we geven slecht onderwijs, vooral daar, en we weten het. We weten dat we in gebreke blijven. Daarom kunnen we geen eisen stellen. We voelen ons schuldig. En de kinderen ontglippen ons.

De regels die voor de ouders en de leerlingen gelden, moeten ook voor de leraren gelden. Lief zijn voor leraren – salarisverhoging – en tegelijkertijd snoeihard: wanpresteren? Wegwezen. Scholen moeten leraren kunnen ontslaan.

De tweedeling in de maatschappij: scholen waar leerlingen elkaar doodsteken, en scholen waar dat niet gebeurt. Scholen waar leerlingen niets leren, behalve zich staande te houden door zo veel mogelijk te blazen, en als het nodig is daadwerkelijk uit te halen. Scholen waar leerlingen niets te verliezen hebben dan hun toch al zo wankele zelfbeeld, dat gebouwd is op dat blazen.

Je moet die kinderen een fundament geven. Het gebeurt niet. Die kinderen interesseren ons uiteindelijk toch niet genoeg. Dat is wat tweedeling betekent: zij die het voor het zeggen hebben, die maling hebben aan de rest. Daarin verschilt Nederland niet van Marokko.