THEATER

In Memoriam Jurg Molenaar †

Schrijver en regisseur Koos Terpstra maakte begin jaren negentig een paar korte voorstellingen over kijken en blikrichtingen. In Zweet (1992) observeerden jonge mensen hun eigen geweld alsof ze er geen deel aan hadden. Ze werden ‘bekeken’ door een oude blinde. In Oud (1995) keken drie hoogbejaarde toneelspelers middels hun eigen herinneringen in ons aller toekomst. En in die van de vierde toneelspeler, op dat moment een ‘broekie’ van 65 lentes. Een vervolg op Oud werd Arabië (2001), waarin een Arabische en een Nederlandse toneelspeler middels hun eigen (toneel)geschiedenis elkaars cultuur als het ware beloerden in omtrekkende bewegingen. De toneelspeler die in alle drie de voorstellingen meespeelde was Jurg Molenaar. Eerst als ziener die door zijn turbulente verleden blind was geworden voor het nu, dan als kersverse pensionado die vast van zins bleek de wereld nog enkele poepjes te laten ruiken, en ten slotte als de idealist die in zijn vroege dagen het vreemde altijd recht in de ogen kon zien, maar nu opeens niet meer zo goed wist hoe dat moest. Terpstra had niet alleen de vinger kundig aan de pols van de tijd, hij koos zijn gesprekspartners ook met zorg, zijn acteurs als eersten. Jurg Molenaar nam daarin geen excellerende (zo’n acteur was-ie niet) maar wel een hardop denkende plek in. Toen ik op zijn begrafenis vorige week om me heen keek zag ik het terug onder de bezoekers: hij was een tijdreiziger doorheen de toneelperioden en hij was tijdens die reizen veel boeiende mensen tegengekomen, die ook allemaal in zijn grote hart pasten.
Jurg Molenaar kwam in 1957 van de Amsterdamse Toneelschool en leek aanvankelijk naadloos mee te kunnen in het loopbaanschema van de jeune premier die in zijn eerste vijf jaar goed boert in grote ensembles. Hij vond er alleen niks an. Hij kwam in 1964 terecht bij de groep waar toen iedere acteur van 34 wel wilde werken: Studio van Kees van Iersel. Waar-ie ook maar kort bleef, omdat Kees dan wel rabiaat modern kon wezen maar ook reuze autoritair was. Daarna belandde hij bij de groep waar hij van 1966 tot 1984 zou blijven, Proloog in Eindhoven. Daar heeft hij als toneelmaker-tussen-de-tijden een cruciale rol vervuld in de overgang van kindertheater als een gehurkt uitgevoerde variant van dames-en-heren-toneel naar een authentieke vorm van eigenzinnig theater voor nieuwe generaties kunstgenieters. Dat een en ander uiteindelijk leidde tot een wel erg breedsprakig roep-toeter-toneel kon ook Jurg Molenaar niet voorzien of voorkomen. De hartslag der roerige jaren viel per slot van rekening niet van maandag op dinsdag te defibrilleren. Maar hij verdomde het ook er afstand van te nemen. Zijn hartenklop paste niet in moordkuilen.
In wat het laatste decennium van zijn leven zou worden, ijverde hij met geestverwanten voor een beschermde plek waar de kinderen van het Bosnische Mostar de trauma’s uit de Joegoslavische burgeroorlogen een plek kunnen geven. En hij bleef als toneelspeler opduiken. Nooit opdringerig. Wel met een hoop plezier. In uiteenlopende voorstellingen van aspirant-theatermakers. Als de knokig-knorrige professor uit Tsjechovs Oom Wanja in de regie van Frans Strijards (1994). In een kleine en mooie rol in Bij nader inzien van Frans Weisz (1991). En dus als die jongste onder de hoogbejaarde toneelspelers in Oud van Koos Terpstra. In de Paloni-zaal van Theater Bellevue waren de ramen in 1995 open. Iemand vertelde me dat tijdens een van de laatste voorstellingen de vrolijk-roze begrafenisstoet van Annie M.G. Schmidt door het water van de Stadhouderskade voorbij voer, richting Zorgvlied. ‘Er zal iemand niet bang zijn geweest. Ze zullen weten dat ik geleefd heb.’ Sprak het personage van Jurg Molenaar. Misschien wel hijzelf.
De toneelspeler Jurg Molenaar overleed op 11 september 2009. Hij is 79 jaar geworden.