Televisie: ‘Terug naar af’

In olijven

Terug naar af © Human

Met warmte denk ik terug aan Le meraviglie (2014), speelfilm van Alice Rohrwacher over een Duits-Italiaans imkersgezin op een afgelegen boerderij in Umbrië. Vader Wolfgang, stadsmens die ‘terug naar de natuur’ ging, moet niets van moderniteit hebben, terwijl twaalfjarige dochter Gelsomina juist gefascineerd raakt door een representant daarvan. Een tv-ploeg komt in hun buurt boeren verleiden tot een wedstrijdje ‘wie maakt de meest authentieke producten’: een spelshow gepresenteerd door een diva (Monica Bellucci) die voor Gelsomina de belichaming van een fascinerende, onbekende wereld is.

Ik dacht eraan door de minidocumentaire Terug naar af (Human), waarin de reëel bestaande zussen Julia en Marianna, net als de fictieve Wolfgang en zijn vrouw Angelica, de stad verlaten. De zussen om terug te gaan naar hun geboortedorp. Zij het niet als medevolgelingen van Rousseau maar uit bittere noodzaak: het dorp Sterna ligt op de Peloponnesos in de buurt van de stad Kalamata. Ze ontvluchtten in 2013, na vier jaar crisis, Athene, omdat er voor jongeren, zeker hoogopgeleiden, nauwelijks tot geen werk te vinden was; omdat mensen er uit vuilnisbakken aten; en omdat ze hun kinderen niet langer te midden van die deprimerende ontreddering wilden laten opgroeien.

Zij gingen niet in honing maar in olijven, zoals hun boerenouders ooit. Toevallig had de Volkskrant vorige week een informatief stuk over wat een Griekse trend blijkt: afgestudeerde Marianna was in Athene noodgedwongen barvrouw, verkoopster en hondenkapster voor ze besloot imker te worden om uit de wanhopige ratrace aan de onderkant te komen. De eerste korven kreeg ze van haar vader en ze staan op een stukje grond van de familie. Advocate Anastasia ging met haar man terug naar die ene hectare familiegrond om er oregano voor medicinale olie te gaan verbouwen. In het artikel wordt duidelijk gemaakt dat die overstap vaker wordt gemaakt, al zijn Griekse statistieken tamelijk onbetrouwbaar en heeft de regering er baat bij de beweging te propageren. Die is alleen weggelegd voor mensen met wat spaargeld en/of voor wie al een lapje grond heeft.

Dat laatste komt relatief vaak voor in een land waar agrarische schaalvergroting minder heeft plaatsgevonden dan elders in Europa. In de documentaire vertellen de zussen hoe dat ging en gaat. Hoe de natuurkundige van hen als serveerster en clown op kinderfeestjes rond moest komen, wat nooit lukte. En dat hun jongste broer, ingenieur maar ober, ook meedoet. Het blijkt keihard werken, ze maakten fouten uit onkunde, maar ze zijn de stress grotendeels voorbij en lijken het te gaan redden, mede door de coöperatie die ze stichtten. En doordat geëmigreerde vrienden (van wie Grieken er steeds meer hebben) in Duitsland en de Benelux afnemers voor hun olie vonden. Agrotoerisme is hun nieuwste stap: Duitsers zien waar hun kalamata-olie vandaan komt en raken olijfbomen aan. Hoopgevend reportage-achtig filmpje. Maar… er is geen infrastructuur in de streek – geen scholen, speelplaatsen, openbaar vervoer. Dus zag ik hun blij tussen olijven spelende kinderen en dacht ik aan Gelsomina die ‘de stad’ ontdekte. Wordt Athene hun puberdroom?


Nikolia Apostolou, Terug naar af, Human 2Doc Kort, dinsdag 21 augustus, NPO 2, 22.35 uur