In Oost-Congo herhaalt de geschiedenis zich

Kisoro – Voor Patrick Leonidas is het geweld in Oost-Congo een oefening in herhaling. Vijf keer stak hij de grens over naar Oeganda sinds maart, toen generaal Bosco Ntaganda en een paar honderd loyalisten deserteerden uit het Congolese leger.

Na iedere gevechtsronde tussen Ntaganda’s plunderende mannen en het ongeorganiseerde leger gaat Leonidas weer de grens over terug naar Congo. Om te kijken of zijn huis er nog staat. Om zijn gewassen te bewerken. In Oost-Congo herhaalt de geschiedenis zich. Opnieuw ontvluchten tienduizenden mensen de strijd tussen gewapende militanten en het Congolese leger. Eind 2008 ging de strijd tussen het leger en Laurent Nkunda, destijds de baas van de militie die nu wordt aangevoerd door Bosco Ntaganda. Nkunda werd gesteund door Rwanda, dat zo zijn invloed in Oost-Congo liet gelden. Nu, zeggen de VN en Human Rights Watch, steunt Rwanda Bosco Ntaganda. Zoals altijd ontkent Rwanda.

Ntaganda volgde in 2009 Nkunda op als militieleider. Ntaganda en zijn mannen werden opgenomen in het Congolese leger in een poging hen te neutraliseren. Dat mislukte. In maart van dit jaar deserteerde Ntaganda, vermoedelijk mede uit vrees voor arrestatie en uitlevering aan het Internationaal Strafhof dat hem zoekt wegens misdaden uit een eerder conflict.

‘Wij zijn bang dat Ntaganda oprukt en de grens gaat controleren, zoals Nkunda deed’, zegt Ahmed Doka, de hoogste regeringsvertegenwoordiger in het Oegandese grensdorp Kisoro. De militanten kunnen de grensovergang gebruiken om hun illegale handel in grondstoffen en voedsel te versterken. Niet dat heel Kisoro last heeft van de onrust: het dorp op dertien ­kilometer van de grens trekt nog altijd toeristen die komen kijken naar de beroemde berggorilla’s.

Even buiten Kisoro worden meer dan achtduizend Congolezen opgevangen. Witte tentdoeken van unhcr klapperen er in de koude bergwind. ‘Het gependel van de vluchtelingen heeft ook voordelen’, legt Johnson Kyomukama van het Rode Kruis uit. ‘Vanuit het kamp hier lopen ze soms naar huis in Congo om eten te halen waarna ze weer hierheen komen. Het verbetert hun voedingspatroon en verlaagt de druk op hulpverleners.’ Vluchten als zelfvoorzienend fenomeen.

Patrick Leonidas bekijkt ook wanneer hij weer eens terug kan naar Congo. Al zal dat maar voor even zijn, weet hij. ‘Vrede in Oost-Congo? Ik geloof er niet in.’