In Servië heeft alleen een fontein nog arbeiderszelfbestuur

Belgrado – Terwijl Beat It van Michael Jackson uit de luidsprekers schalt, presenteert het bestuur van de Servische hoofdstad begin juni trots een grote muziekfontein op een van de belangrijkste kruispunten van de stad. In de fontein dansen de waterstralen op populaire deuntjes terwijl ze worden belicht in alle kleuren, ‘net als in Las Vegas’, werd de fontein aangeprezen. Het enthousiasme wordt niet echt gedeeld door de inwoners; velen vinden de investering van 1,8 miljoen euro overdreven in een verarmd land als Servië. Het stadsbestuur wimpelde de critici koeltjes af: ‘Wie de fontein niet bevalt, hoeft er niet naar te luisteren.’ Terwijl de esthetische kwaliteiten van de fontein en de allocatie van het publieksgeld het brandpunt van de discussie vormden, ging de stad stilletjes voorbij aan het feit dat voor de fontein het monument en het graf van Dimitrije Tucovic, de man naar wie het kruispunt is genoemd, werd verplaatst. Juist hier hield Tucovic, een voorman van de arbeidersbeweging aan het begin van de twintigste eeuw, zijn toespraken tegen de verzamelde arbeidersmassa’s.

De huidige machthebbers in Servië zijn niet trots op het socialistische verleden. Het land ondergaat een grote golf privatiseringen van de staatsbedrijven, een van de weinige manieren om de economie een financiële impuls te geven. Het verdwijnen van het monument van Tucovic kreeg nauwelijks media-aandacht. Het feit dat Tucovic zeer kritisch was op de rol van Servië in de Balkanoorlogen aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog, maakt hem nu ook niet populair. Tucovic noemde het bloedvergieten in Albanië namelijk een genocide, een misdaad die een grote haat tegen Serviërs had aangewakkerd en die zich eerder of later zou wreken.

Toch is de mediastilte rondom Tucovic bijzonder wrang. Hij is immers zelf een zeer prominente journalist en redacteur geweest. De timing is eveneens pijnlijk: terwijl het monument van de man die vocht voor de rechten van de arbeiders en de Sociaal-Democratische Partij oprichtte, geruisloos werd afgevoerd, voerde Servië ingrijpende veranderingen in het arbeidsrecht door. In de nieuwe wetgeving is bescherming van de werknemers drastisch beperkt.

Bij de openingsceremonie werd veelvuldig herhaald dat de fontein een controlepaneel heeft dat op handgebaren reageert, zodat iedereen de kleur en de muziek kan veranderen. Wellicht krijgen de inwoners van Belgrado op die manier het idee dat ze toch enige invloed hebben op wat om hen heen gebeurt.