Kaapstad – Heeft het voor een witte man nog zin om naar een post bij het hoogste Zuid-Afrikaanse gerechtshof te solliciteren? Die vraag stelde columnist Eusebius McKaiser in Business Day nadat rechters David Unterhalter en Alan Dudson de deksel op hun neus hadden gekregen voor de vrijgekomen posities bij het Constitutionele Hof. Beiden hebben de status van silk, advocaten die over ‘buitengewone vaardigheden, integriteit en leiderschapskwaliteiten’ beschikken. Met name Unterhalter leek de perfecte kandidaat. Hij studeerde in Johannesburg, Oxford en Cambridge. Hij doceerde rechten in Johannesburg, Londen en New York. En sinds 2018 is hij rechter aan het hooggerechtshof. Voldoende kwaliteiten, zou je denken. Maar nee, Unterhalter werd om identiteitspolitieke redenen afgewezen – hij is man, wit en joods.

Het shortlisten van vijf uiteindelijke kandidaten voor de twee posten was de taak van de Judicial Service Commission (jsc), een orgaan dat uit juristen en politici bestaat. De interviews met de potentiële kandidaten van begin oktober waren een herhaling van een eerdere serie die in april was gedaan. Maar toen was er bezwaar aangetekend tegen de uitkomst, omdat de interviews waren verzand in politiek gekonkel. Er veranderde weinig – de jsc kwam op 5 oktober met dezelfde shortlist van vijf niet-witte kandidaten als in april.

De interviews hadden eenzelfde raciaal getint karakter. Een vraag die door de populistische politicus Julius Malema aan Unterhalter werd gesteld was: ‘Zou ik er verkeerd aan doen om een zwarte man boven u te verkiezen?’ Dudson kreeg op zijn beurt te horen dat het problematisch is dat hij wit en man is. Hij antwoordde dat hij daar weinig aan kan doen en dat hij zich ondanks zijn huidskleur Afrikaan voelt. Unterhalter gaf een lang antwoord, waarin hij benadrukte dat het van groot belang was dat de diversiteit van Zuid-Afrika wordt benut voor een ‘gezamenlijk doel’. Waar het om gaat, zei hij, is dat alle beschikbare talent wordt aangewend om het Constitutionele Hof zo uitzonderlijk en gezaghebbend mogelijk te maken.

Unterhalter werd, zowel in april als in oktober, ook ondervraagd over zijn banden met de South African Jewish Board of Deputies (sajbd), een organisatie die zich inzet voor de joodse gemeenschap in Zuid-Afrika. Het feit dat hij zijn lidmaatschap had opgezegd maakte geen verschil.

Eusebius McKaiser, een donkere man die doorgaans het zwarte standpunt verdedigt en propageert, schreef: Unterhalter ‘is uitzonderlijk. En dat is waarom ras geen hard, uitsluitend criterium mag zijn.’