Hoofdcommentaar

Inbraakalarm in het huis van Thorbecke

Oude liefde laat zich niet verloochenen. De voormalige linkse lootjes in de VVD zijn bezig de partij om te toveren tot een, naar Nederlandse maatstaven, centralistische vechtmachine. Minister Verdonk van Vreemdelingenzaken & Integratie (voormalig fellow traveller der Pacifistisch Socialistische Partij in het behoorlijk radicale psp-bolwerkje Nijmegen) behoeft geen toelichting. Hoogervorst van Volksgezondheid (twee decennia geleden lid van de PvdA) is zo lekker bezig met het zorgstelsel dat hij zich thans voorbereidt op nieuwe politieke interventies ter wille van de nieuwe en vooral gezonde mens. Afgelopen week heeft vice-premier Zalm (ook ex-PvdA) zich bij het uitdijende groepje maakbaarheidsliberalen gevoegd.

Zalm was te gast bij Buitenhof. Aan de orde kwam het lijstje van hem en collega Remkes (altijd al VVD) van Binnenlandse Zaken met gemeenten die de onroerendzaakbelasting (ozb) voor eigenaren bovenwettelijk zouden hebben verhoogd: van Aa en Hunze tot Zevenaar. Zalm had een advies aan de burgers daar. «Ze moeten gewoon niet betalen», aldus de VVD’er. «Als het duidelijk is, heb je als burgers niets te duchten. Ik ben ook belastingbetaler, nietwaar.»

Het bleek geen succes. De lijst klopte niet. Een dag later moest Zalm zich al de rol aanmeten van een verdwaalde flipperbal. Gewoon niet betalen in witwasparadijs Nederland? Ach, de minister was even duizelig geworden door de successen. Waarvoor excuses.

Gewoon weer over tot de orde van de dag? Nee. Het draait namelijk niet om een lijstje maar om het beleid van dit kabinet dat de ozb ten dele heeft afgeschaft. Deze beslissing is een van de kroonjuwelen van de vvd. De partij dacht zo de burgers in stad en dorp mild te kunnen stemmen. Gewoon níet betalen is weliswaar prettiger dan minder betalen, maar alle kleine beetjes helpen in de strijd tegen de kloof, zeker nu de jubelende koopkrachtplaatjes van vorig jaar een vorm van subtiel bedrog blijken te zijn geweest.

En dit is ook nog eens het halve verhaal van de ozb-manie van de VVD. Als de gemeenten in hun domein minder belasting kunnen vangen, zullen ze hun hand moeten ophouden bij het rijk die het verlies zegt te compenseren. De staat op zijn beurt kan dan wel eisen stellen: wie betaalt, bestelt de muziek. Dat het rijk voor zijn eigen fiscale inspectie en incasso afhankelijk is van de gemeentelijke belastingdiensten – die stellen de waarde van het onroerend goed vast, op grond waarvan Zalm en staatssecretaris Wijn hun cascade van heffingen in box 1 en box 3 vaststellen – deert hun niet. Foute lijstjes of niet, de VVD draait het subsidiariteitsbeginsel om: wat lastig is, delegeer je naar beneden en wat rendeert, trek je naar jezelf toe.

Die omkering in centralistische richting behelst meer dan een paar procentpunten ozb. Het is een inbraak in het huis van Thorbecke dat de vvd zegt te willen beheren. Thorbecke heeft zijn grondwet van 1848 gebaseerd op het anti-absolutistische principe «no taxation without representation». Dankzij het algemeen kiesrecht is dat uitgangspunt in de twintigste eeuw vervolmaakt. Zij het dat de democratisering van de democratie in het laatste kwart van de vorige eeuw tot een amendement noopt: no representation without taxation. Want waarom zou een kiezer zijn stem uitbrengen als de mandataris niets te zeggen heeft over de besteding van het bij zijn burgers geïnde geld? Wie geen geld ophaalt, heeft ook geen macht.

De VVD wekt aan de vooravond van de gemeenteraadsverkiezingen zo de indruk dat lokale democratie een wassen neus is als het uitkomt. Het enthousiasme van de oud-linkse bekeerlingen in de VVD slaat zelfs langzaam over op de gestaalde kaders van de partij. Zo wil minister Dekker van Volkshuisvesting huurders die relatief te goedkoop wonen dwingen naar een duurder huis te verkassen, mits er voldoende woningen voor de middenklasse beschikbaar zijn. Die randvoorwaarde is voor sommige partijgenoten al een gepasseerd station. In Amsterdam heeft de vvd drastischer plannen. Er mogen geen sociale woningen meer worden gebouwd. Alleen als er sprake is van «herstructurering» of huizen voor invaliden, studenten en ouderen willen de hoofdstedelijke liberalen nog over hun hart strijken.

Er is veel te zeggen voor een breder aanbod in Amsterdam, een stad die op slot zit voor nieuwelingen die een baan hebben maar geen 3500 euro per vierkante meter kunnen betalen. De PvdA – in haar programma heeft ze zich vastgelegd op 24 tot 30 procent sociale woningbouw en 10 procent betaalbare koophuizen – denkt ook in die richting, al is de partij huiverig om andere regels wat meer los te laten. Maar de VVD gaat zeven mijl verder. Ze wil de deregulering strak reguleren. Vanaf 2007 zullen sociale huurwoningen alleen worden toegewezen aan hen met minder dan 130 procent van het minimumloon. Dat klinkt rechtvaardig. Maar wie een beetje carrière maakt, moet vervolgens verdraaid goed oppassen. «Wanneer bij jaarlijkse toetsing blijkt dat de huurder geen recht meer op de goedkope woning heeft, dient hij binnen twee jaar na vaststelling de woning te verlaten of over te nemen», aldus de VVD.

Dit plan is zo socialistisch als de pest, ook als de door de liberalen bestelde verhuiswagens in private handen blijven. Het is dirigistischer dan het oude linkse idee voor huurbelasting om burgers die onder hun stand leven mores te leren. Het doet denken aan de interne richtlijnen in de hoofdstedelijke PvdA in de jaren zeventig en tachtig, die bepaalden dat functionarissen die te veel verdienden op last van de partij moesten verhuizen naar een duurdere woning, zoals toenmalig wethouder Louis Kuijpers tussen 1978 en 1986 ervoer toen hij een door de kameraden afgedwongen verhuizing moest ondergaan en heimelijk ongelukkig werd. Het plan staat symbool voor het centralistisch liberalisme van een VVD zonder Wiegel. Het spoort met de gesneefde boycot van Zalm, het woordje «ja» van Verdonk op elke moeilijke vraag en de kruistocht mens sane in corpore sano die Hoogervorst dit jaar in petto heeft.

Onder de deken van deze goedertierenheid van de VVD verschuilen zich nieuwe ambities: voorwaarts naar de nieuwe mens die nergens in gelooft behalve in zichzelf.