Incassobedrijven verpatsen illegaal persoonsgegevens

Incassobedrijven handelen lang niet meer alleen in schulden: ze handelen ook in onze privacy. Heimelijk worden onze financiële data opgeslagen en vrijelijk vermarkt, waardoor Nederlanders met een schuldenverleden ernstig worden benadeeld.

Medium 43 groene commentaar incasso

Ruim 42.000 keer per jaar stapt schuldopkoper Direct Pay naar de rechter om een doorgaans kleine consumentenschuld op te eisen van een debiteur. Dat is 165 maal per werkdag en bij elkaar goed voor meer dan tien procent van alle gerechtelijke schuldprocedures in Nederland. Bijna driekwart van de schuldenaren komt niet opdagen; ook degenen die de schuld aanvechten of bestrijden voelen zich vaak machteloos.

Aanvankelijk noemde Direct Pay dit ‘het succes’ van haar business. Nadat De Groene Amsterdammer, Nieuwsuur en platform voor onderzoeksjournalistiek Investico het nieuws afgelopen week naar buiten hadden gebracht, keerde het bedrijf terug op zijn schreden. Het belooft nu beterschap door vanaf 2018 bijstandsgerechtigden te gaan ontzien en minder snel naar de rechter te stappen.

Dat klinkt mooi, maar commercieel was het uitwringen van mensen met oude schulden waarschijnlijk al een achterhoedegevecht. Na een stormachtige groei sinds de kredietcrisis is de rek uit de schuldmarkt. De marges op openstaande schulden waren altijd al krap. Nu het economisch beter gaat houden grootbanken, die de oude schulden tijdens de crisis doorverkochten aan gehaaide schuldkopers, de mooiste schulden weer liever zelf. Zakelijk hebben de schuldwoekeraars hun aandacht daarom al weer verlegd. Met schulden kun je méér doen dan woekerrentes incasseren: ze bevatten ook verhandelbare informatie. Oude schuldpapieren bevatten gegevens over naam, adres, leeftijd, type schuld of hoe lang iemand erover gedaan heeft om een schuld af te betalen. Gecombineerd met andere data over diezelfde mensen kun je commercieel interessante en privacygevoelige profielen maken.

De ­toezicht­houder die dit alles had moeten voorkomen is beschamend afwezig

Stilletjes, terwijl toezichthouders en politiek lagen te slapen, hebben incassobureaus zichzelf omgevormd tot databedrijven. Zij registreren naast de gebruikelijke adresgegevens bijvoorbeeld ook zaken als ‘herkomst achternaam’ of de taalfouten die iemand maakte bij het invullen van een online formulier. Incassobedrijf Vesting Finance, dat samenwerkt met onder meer ing, Wehkamp en tot voor kort sns, beschikt via data-dochterbedrijf Focum over een database met financiële gegevens van 10,5 miljoen Nederlanders. De groep werd vorig jaar voor miljoenen euro’s ingelijfd door de Britse schuldopkoper Arrow Global. Investeerders verwachten een groeimarkt. In een economie waarin het verkleinen van risico’s een fetisj is, willen bedrijven hun klanten zelf kunnen kiezen en afwijzen – en daar graag voor betalen.

Ben je één keer in aanraking geweest met een incassobureau? Dat betekent achthonderd euro borg bij je energieleverancier. En als je ‘betaalmoraal’ écht slecht wordt bevonden, kan je zelfs een sociale huurwoning worden geweigerd. Goede voornemens en nieuwe kansen bestaan niet meer: de score bepaalt welke producten je krijgt, voor welke prijs en tegen welke voorwaarden.

Het allervreemdst aan dit alles is dat het illegaal is. Althans, over iedere keer dat persoonsgegevens overspringen van incassobedrijf naar databedrijf naar onderneming die een check op de betaalmoraal wil kopen, zouden consumenten geïnformeerd moeten worden. Dat gebeurt niet. Natuurlijk niet, want dan zouden consumenten in verzet komen. De toezichthouder die dit alles had moeten voorkomen is beschamend afwezig. Privacywaakhond Autoriteit Persoonsgegevens staat toe dat allerhande persoonsgegevens vrijelijk worden vermarkt waardoor Nederlanders met een schuldenverleden ernstig kunnen worden benadeeld.

Degenen die dit het hardst raakt, zijn arm, onmondig, murw of hebben het overzicht verloren. Ze zijn in elk geval niet in staat het op te nemen tegen onbekende bureaus die alle verantwoordelijkheid afschuiven op algoritmen en de vermeende objectiviteit van ‘data’. De getroffen mensen betalen meer voor producten of diensten, onder iets slechtere voorwaarden, of worden simpelweg de deur gewezen. Zo zorgt elke kredietscore, elke afgewezen klant, aangepaste prijs of leveringsvoorwaarde, ervoor dat de samenleving steeds fijnmaziger segregeert en dat het in Nederland steeds duurder is om arm te zijn.


Praat mee over de schudenindustrie tijdens De Groene Live vanavond in Pakhuis de Zwijger.