KUNST

Indrukwekkend gortdroog

Sol LeWitt cs

In de tentoonstelling Extended Drawing in Maastricht is een aardige documentaire te zien over de ontwikkeling van de kunstenaar Sol LeWitt (1928-2007). Die bevond zich begin jaren vijftig in New York in kringen van de abstract expressionists, maar hij zocht naar iets anders, en de vonk daartoe vond hij in het werk van de negentiende-eeuwse fotograaf Eadweard Muybridge. Nooit geweten, maar een logische connectie: herhaling. Net als in de composities van Steve Reich en Philip Glass legde LeWitt zich toe op repeterende patronen, en wel van de meest basale soort: hij zette vele duizenden strepen op de muur in maar vier variaties, horizontaal, verticaal, diagonaal naar links en diagonaal naar rechts. Eerst voerde hij die bewerkelijke werken zelf uit, vanaf 1968 zette hij de uitgangspunten op papier, zodat iedereen dat zou kunnen, als een partituur met eindeloze permutaties. Dat onvoorstelbaar saaie principe leidde - net als bij Glass - tot betoverende, hypnotiserende werken. Een citaat uit 1970, dat in de tentoonstelling wordt aangehaald: ‘De tekenaar en de muur beginnen een dialoog. De tekenaar gaat zich al snel vervelen, maar door de betekenisloze bezigheid vindt hij vrede of ellende (peace or misery).’ En daarna: 'Alle lijnen zijn even belangrijk. Elke lijn wordt een ding. De kijker kan alleen lijnen op een muur zien. Ze zijn zonder betekenis. Dat is kunst.’
De schilderingen die in Bonnefanten naar LeWitts instructies zijn gemaakt (met buitengewone precisie) zijn niet die principiële schematische ontwerpen met potlood, maar juist heel kleurrijke, en heel lyrische, met als hoogtepunt de Wall Drawing #1183, bestaand uit brede rondwapperende serpentines. Even indrukwekkend is de beschildering van de koepel van het museum: één lange witte spiraal op een zwart fond, die met nauwelijks waarneembare afwijking van de horizontaal omhoog kringelt. Als bij Philip Glass: je zou niet denken dat je met zo'n gortdroog abstract principe ook hele symfonieën of opera’s kunt bouwen.
LeWitt wordt hier getoond met drie tijdgenoten, Nauman, Mangold en Serra, en hun werken raken ook weer aan werk uit de collectie van, bijvoorbeeld, Ryman en Kounellis. Het zijn allemaal tekenaars, dat is duidelijk, en de getoonde werken komen allemaal voort uit 'tekenen’. LeWitts belangrijkste 'verdienste’ is dat hij 'tekenen’ opwaardeerde van een bescheiden medium naar een groot formaat, met architectonische waarde. Mangold en Serra zijn even ernstig in hun vormentaal als LeWitt, maar Mangold is juist een intuïtieve tekenaar, op zoek naar een geometrie die vooral een poëtische werking heeft. Serra, de beeldhouwer, levert grote zware zwarte vlakken, die tweedimensionaal zijn maar driedimensionaal 'werken’, alsof ze een gat in de muur slaan. Voor mij is Nauman de vreemde eend in de bijt, met zijn levendige, flakkerende satirische neons, vol seks, maar daarin zit net zo'n uit elkaar halen van de beweging als bij Muybridge, en Naumans schetsen voor die neons zijn even natuurlijk en los uit de pols als de ondertekening van een vijftiende-eeuws fresco.
De zalen van het Bonnefantenmuseum zijn prachtig geschikt voor dit werk en de organisatie van meer dan veertig soms zeer grote werken in de tentoonstelling is heel goed. Kalm en sereen waar nodig, maar met welgekozen afwisseling en altijd een levendig element. Vooral dankzij Nauman, misschien, zonder wie het een klein beetje te kathedralig zou zijn geworden.

Extended Drawing, Sol LeWitt, Robert Mangold, Bruce Nauman, Richard Serra. Bonnefantenmuseum Maastricht, t/m 15 januari 2012, www.bonnefanten.nl