Instant democratie

TERWIJL Europa moet bezuinigen maakte de Europese Commissie afgelopen week stilletjes bekend nog een miljard euro extra voor democratie in het Midden-Oosten uit te trekken. Een jaar na het begin van de revoluties in de Arabische wereld leek het de eurocommissaris voor Uitbreiding en Buurlanden, Stefan Füle, een mooi moment om dat tijdens een toespraakje in het Europees Parlement bekend te maken.

Medium groene comm. instant democratie

Het geld komt boven op de 5,7 miljard (!) die al was uitgetrokken voor hulp aan Egypte, Tunesië, Marokko en andere landen. De Europese Commissie houdt van uitbreiding en buurlanden, daar is meestal wel geld voor beschikbaar. Zeker als ze democratisch doen, een omwenteling bewerkstelligen, iets willen doen aan goed bestuur, stabiliteit, eerlijke verkiezingen, een onafhankelijke rechterlijke macht of bestrijding van corruptie. In december vroeg de Commissie nog om een stijging van 23 procent van het budget voor fijne buurlanden. Dat is toch echt stukken meer dan de inflatie.
Het is natuurlijk een mooi idee om landen bij te staan in een ‘transformatieproces’. Democratie naast de deur is iets waard - zie Oost-Europa. Maar daadwerkelijk zelf een rol van betekenis spelen is makkelijker gezegd dan gedaan. Nog afgezien van het feit dat inmiddels wel duidelijk is dat de veranderingen in de Arabische wereld niet overal even snel gaan, dat verkiezingen soms dubieuze winnaars opleveren en dat de oude garde in veel landen nog altijd aan de touwtjes trekt - de ervaring met dit soort institution building is niet onverdeeld positief.
In de afgelopen decennia is op talloze plekken in de wereld miljarden geïnvesteerd in beter bestuur, eerlijke rechters en een transparante overheid. Er werd oneindig veel getraind, er werden allerhande cursussen gegeven, er werd geprobeerd 'kennis over te dragen’, maar de resultaten waren lang niet altijd meetbaar en soms evident afwezig. Veel projecten liepen op tegen dezelfde muur: stroperige bureaucratie, een gebrek aan medewerking. Les één: als de politieke top er geen zin in heeft, loopt het vast. Les twee: het duurt jaren, als het al lukt.
Nou snapt eurocommissaris Füle ook wel dat hij met een paar miljard euro geen instant democratie en bevriende buurlanden koopt. Maar net zoals hij hoopt dat de Arabische landen 'leren van de ervaring van lidstaten die door eenzelfde transformatieproces zijn gegaan’ (lees: de Oost-Europese landen na 1989), is het te hopen dat de Europese Commissie lessen trekt uit de ervaringen met dit soort hulp. Niet proberen tegen de klippen op een bureaucratie te hervormen door een paar trainingen te organiseren en buitenlandse experts in te vliegen. Geen los-zand-projecten die in politiek drijfzand verdwijnen, maar langetermijnprojecten. En vooral: geen projecten meer beginnen die gedoemd zijn te mislukken omdat niemand erop zit te wachten.