Jammer dat ik zelf niet Van Gogh heb geïnterviewd

Interview met Radi Suudi

Op 1 april moeten nieuwe omroepen vijftigduizend leden hebben voor een plek in het publieke bestel. Wakker Nederland heeft ze al en PowNed (GeenStijl.nl) zal het ook wel redden. Radi Suudi vecht voor zijn ‘multiculturele? interculturele?’ omroep Zenit.

RADI SUUDI, initiatiefnemer van omroep Zenit, noemt zichzelf een ‘seculiere moslim’. Ik wist niet dat zoiets bestond, maar hij vergelijkt het met de joden. In mijn ogen is het juist zo lastig dat ‘jood’ niet alleen betekent: van het joodse geloof. Voor Suudi, in 1957 geboren als zoon van een Palestijnse vader en een Nederlandse moeder, is dat juist een inspirerend voorbeeld: ‘Er zijn mensen die zichzelf als jood omschrijven hoewel ze niet religieus zijn. Dan gaat het om taal, om cultuur, om een gemeenschappelijk verleden dat je wilt koesteren naast je Nederlandse staatsburgerschap. Er kunnen een hoop redenen zijn waarom je bij een groep wilt horen zonder dat dat tegelijk een religieuze identiteit betekent. Voor moslims en andere nieuwe Nederlanders heeft dat veel te maken met hun maatschappelijke positie. Als je het over de multiculturele samenleving hebt, zie je dat de politieke vertaling van die discussie zich de laatste vijftien jaar heeft toegespitst op de plaats van de islam en moslims in de Nederlandse samenleving.’
Daarom werd omroep Zenit in eerste instantie een moslimomroep genoemd, maar dat leidde tot zo veel verwarring en tegenstand dat het nu een multiculturele omroep heet. Volgens Suudi zoeken ze nog altijd naar de juiste term: ‘Is het multicultureel? Intercultureel? Een diversiteitsomroep? Gaat het om immigranten, vluchtelingen, nieuwe Nederlanders? Al die termen hebben nadelen. Wij hebben als uitgangspunt dat de Nederlandse identiteit en cultuur het eigendom zijn van alle mensen die hier wonen en niet van een groep die vindt dat de rest zich maar moet aanpassen. Dat zal grote gevolgen hebben voor de wijze waarop je in je programma’s onderwerpen selecteert en agendeert.’
Suudi raakt op dreef als hij over de concrete plannen van Zenit vertelt: ‘Er bestaat bij de publieke omroep wel degelijk zoiets als een gat in de markt. Frank William, die samen met mij Zenit heeft opgericht, constateerde dat toen hij als directeur van de Nederlandse Moslim Omroep te maken had met omroepbazen en beleidsmakers. Zij realiseerden zich terdege dat een groot deel van de Nederlandse bevolking, laten we zeggen de nieuwe Nederlanders, onder wie veel moslims, niet is vertegenwoordigd in het publieke bestel. Als ik jongeren spreek in Amsterdam en Rotterdam, dan klagen die dat hun manier van leven, de urban culture, nooit te zien is bij de publieke omroep. Wij willen op Nederland 3 een jongerenprogramma maken dat ook aandacht besteedt aan wat er in steden als Londen en Parijs gebeurt op het gebied van lifestyle en muziek. Daar heb je een vergelijkbare gemixte samenleving, met veel Afrikaanse en Noord-Afrikaanse invloeden, en daar hoort ook een bepaalde muziekstijl bij.
Nederland 1 is de zender voor het grote publiek. Wij willen graag dat Funda Müjde een familieprogramma gaat presenteren. Zij is iemand die dwars door de Nederlandse bevolking heen sympathiek kan worden gevonden. Ze is Telegraaf-columniste, Turks-Nederlands cabaretière en een heel warme persoonlijkheid. Ze heeft het in zich een nieuwe Mies Bouwman of Sonja Barend te worden. Het Turks-Nederlandse brengt zij extra mee, zoals ook Paul de Leeuw soms dingen uit zijn eigen achtergrond inzet. Ik stel me voor dat op Nederland 2, de verdiepingszender, de Frans-Nederlandse schrijver en wetenschapper Fouad Laroui voor ons op reis gaat om een Adriaan van Dis-achtig programma te maken waarin hij in gesprek gaat met wetenschappers en schrijvers, zoals de islamitische theoloog en filosoof Tariq Ramadan of de schrijver Abdelkader Benali, die ook programma’s zal maken voor ons.
Ik zou ook de berichtgeving over Geert Wilders anders aanpakken, harder en zakelijker als hij het over islam en moslims heeft. Ik vind het zorgwekkend dat iemand met zulke extreme opvattingen steeds meer als een normaal politiek fenomeen wordt gezien en door de tv-journalistiek met fluwelen handschoenen wordt aangepakt. In een reportage die Nova over Wilders in de Verenigde Staten maakte leek het alsof hij daar als een held werd binnengehaald. Ik zou ook laten zien dat CNN hem heeft geïnterviewd op een manier die meestal wordt gereserveerd voor Servische oorlogsmisdadigers. En we zullen de berichtgeving over zoiets als de Gaza-oorlog anders aanpakken.’

Hoe heeft u de recente Gaza-oorlog beleefd?
Radi Suudi: ‘Het komt redelijk dichtbij. Je kunt nu 24 uur per dag live-beelden op je af laten komen, via CNN en Al Jazeera. Je kunt je daar gemakkelijk in verliezen, maar je moet een manier vinden om te blijven functioneren zonder een emotionele zombie te worden. Israël heeft openlijk toegegeven dat het ze erom ging de Israëlische afschrikkingsmacht, die verloren was gegaan in de Tweede Libanonoorlog van 2006, te herstellen. Ik denk dat ze zich daar aardig in hebben misrekend. Ze hebben in Gaza veel schade aangericht, maar ze hebben Hamas natuurlijk niet uitgeschakeld. Aan de andere kant gaat Hamas ook niet vrijuit. Ze lijken een strijd met Israël uit te vechten, maar hun voornaamste motief is de islamisering van de Palestijnse maatschappij.’
Op een website die zich bezighoudt met ‘het gelijk van Wilders’ werd u voor een gevaarlijke islamist uitgemaakt.
‘Je kunt de meest onzinnige dingen op internet zetten en als die worden doorgelinkt kunnen volkomen uit de lucht gegrepen beweringen hoog in de zoekmachines komen. Oorspronkelijk wilden wij onszelf geen multiculturele omroep noemen, daarvoor bestaat de NPS al. Maar ik had niet verwacht dat de meeste mensen de term “moslim” uitsluitend in een religieuze context plaatsen. Misschien loop ik met de term “seculiere moslim” vooruit op een discussie in de Nederlandse samenleving. In Frankrijk is de term heel gewoon. Hier krijg je een label opgeplakt. Je wordt in een hokje gezet en dan ben je geneutraliseerd.’
Gebruikt u de term ‘moslim’ ook als een soort geuzennaam?
‘Tegenover Filip Dewinter van het Vlaams Belang heb ik wel eens gezegd: “Ik ben moslim. Wat is eigenlijk het probleem?” In 1968 werd studentenleider Daniel Cohn-Bendit door een Franse politicus afgedaan met: “Hij is maar een Duitse jood.” De demonstrerende studenten riepen toen: “We zijn allemaal Duitse joden!” Je zou willen dat iedereen tegen Wilders zegt: “We zijn allemaal moslims!” In elk geval is de helft van mijn familie moslim.’
De andere helft is rooms-katholiek.
‘Als de rooms-katholieke kerk net zo onder vuur zou liggen als de islam zou ik me daar misschien mee bezighouden. Er zijn trouwens ongelooflijk grote parallellen tussen de manier waarop in Nederland halverwege de negentiende eeuw over de katholieken werd gesproken en nu over de moslims. Ik geloof dat ik zelf agnost ben. Het is eigenlijk privé-gebied, maar ik ben er niet van overtuigd dat God niet bestaat, ik zie alleen geen directe tekenen van zijn aanwezigheid. Maar ook al beschouw ik mezelf als seculier, ik vind dat mensen een ethisch kader nodig hebben om vanuit te leven. Een godsdienst kan dat bieden, je kunt daarvoor zelfs goed terecht bij de Tien Geboden.
Toen de aanvallen op de islam, op moslims en op de islamitische cultuur zulke groteske en schunnige vormen begonnen aan te nemen, moest ik eraan denken dat mijn grootmoeder een gelovige vrouw was. Op haar manier heel tolerant, heel wijs en ook heel heldhaftig.’
Heeft u haar goed gekend?
‘Nee. Ze heeft haar hele leven in Palestina gewoond en ik ben in Nederland geboren. Ze komt uit een oude Jeruzalemse familie en woonde in de Oude Stad. In de jaren twintig, toen ze net getrouwd was, vonden mijn grootvader en zij dat het daar te vol en te bedompt werd en zijn ze naar Ramallah verhuisd, twintig kilometer ten noorden van Jeruzalem. Daar is zij haar hele verdere leven blijven wonen en uiteindelijk ook gestorven. Een van haar zoons is eind 1947, tijdens de burgeroorlog na het VN-delingsplan, bij een bomaanslag om het leven gekomen. Hij stond in Jeruzalem op de bus te wachten. Er kwam een auto langs van de Irgoen, de terreurorganisatie van de latere Israëlische premier Begin. Er werd een bom naar buiten gegooid en daarbij zijn dertien of veertien mensen omgekomen. Mijn grootmoeder had in die tijd wapens van het Palestijnse verzet in haar tuin verborgen. Daar had ze van de Britten de doodstraf voor kunnen krijgen. Later, in 1967, heeft Arafat drie of vier weken bij mijn grootouders in huis verborgen gezeten. Mijn oom bracht hem uiteindelijk in de achterbak van zijn autootje naar de grens, want de Israëliërs zaten hem op de hielen.
Mijn grootmoeder was een gelovige vrouw, maar een hoofddoek droeg ze niet en ze accepteerde volledig dat mijn vader trouwde met een vrouw die geen moslim was. Eigenlijk was mijn vader erg tegen godsdienst; hij hield best van een glas whisky. Toch wilde hij op zijn sterfbed dat er uit de Koran werd gelezen en wilde hij op een islamitische manier begraven worden. Hij wilde de Arabische taal om zich heen horen, dat was de verbinding met zijn jeugd. Als je oud bent en ligt te creperen, kan godsdienst steun bieden en ik heb gemerkt dat de islam een goed systeem is om ingrijpende dingen als lijden en dood te helpen reguleren. Uiteindelijk is de islam toch vooral taal met de daaraan vastgeklonken rituelen. Er zijn meer godsdiensten waarvan delen me aanspreken. Wat ik in de islam mooi vind, is dat het bijna een abstracte godsdienst is. Je hebt alleen een tekst.’

Wat moet u met een boek waar ook onaangename dingen in staan?
‘Die Koran is simpelweg niet eenduidig, het is een paradoxale tekst. Voor iedere verwensing aan het adres van de ongelovigen staat er ook iets heel tolerants. Het boek ís er en anderhalf miljard mensen geloven dat dit het woord van God is. Het is een vrij hermetische, ondoordringbare tekst waar iedereen uit kan halen wat zijn ziel hem ingeeft. Grootmoedige dingen, maar je kunt er kennelijk ook uit halen dat je mensen in Irak met een bot mes de strot mag afsnijden.’
Kader Abdollah laat in zijn boek ‘De boodschapper’ zien dat het Mohammed is die Allah heeft geschapen.
‘Grappig dat je hem als voorbeeld neemt. Is hij met de dood bedreigd, zoals Wilders? Hij gaat op een heel vrije manier om met de Koran, maar tegelijk met respect en liefde. Hij is ook interessant voor Zenit om mee te praten. Dat zijn boek Het huis van de moskee in Nederland zo populair is, laat zien dat niet alle autochtone Nederlanders anti-islam zijn. Je ziet steeds meer een tweedeling in Nederland die zich onttrekt aan de traditionele links-rechtstegenstelling. Je ziet dat mensen die in de jaren zestig en zeventig in het linkse kamp zaten rabiaat antigodsdienst en anti-islam zijn geworden, zoals Pim Fortuyn.’
Ahmed Aboutaleb, de nieuwe burgemeester van Rotterdam, zegt dat je de zorgen van de mensen die op Fortuyn en Wilders stemmen moet proberen te begrijpen en dat Wilders het recht heeft om dat soort dingen te zeggen.
‘Natuurlijk is dat zo. Maar de vrijheid van meningsuiting is niet absoluut en het is cruciaal waar de grenzen liggen. Niet iedereen moet alles maar kunnen roepen. Als maatschappij moet je soms duidelijk maken dat bepaalde uitingen onwelvoeglijk zijn, zoiets als urineren of braken in het openbaar.’
U bent op de televisie de discussie aangegaan met Rita Verdonk en Filip Dewinter.
‘Ik vind het eeuwig jammer dat ik zelf niet Pim Fortuyn en Theo van Gogh heb geïnterviewd. Ik vind het interessant de degens te kruisen op het niveau van argumenten en feiten. Dat hele gepraat over de scheiding van kerk en staat! Anders dan in Frankrijk is dat in Nederland helemaal geen in steen gebeiteld principe dat ten eeuwigen dage in de grondwet is verankerd. In Nederland gaat het om een politiek compromis dat in de loop van de jaren nogal eens verschuift.
Onder het debat over de islam en moslims zit een ander, nog wezenlijker debat. Toen Frits Bolkestein in 1990 over de multiculturele samenleving begon, was daarover al twintig jaar een debat bezig, maar dat ging over werkloosheid, scholing, over de harde maatschappelijke thema’s. Dat debat werd tot dan toe gedomineerd door links. Hij had het als VVD’er niet over achterstelling op de arbeidsmarkt en in het onderwijs, maar hij gebruikte culturele termen, vanuit de liberale gedachte dat iedereen maatschappelijk kan functioneren als hij maar wil. Maar dan moet je niet worden gehinderd door een achterlijke godsdienst die je van je ouders hebt meegekregen.
Wat mij betreft gaat het debat over de Nederlandse maatschappij. Nederland is in het verleden altijd een lappendeken geweest, een los-vast verband van bevolkingsgroepen die op een pragmatische manier leven en laten leven. Maar het is geen 1700 meer, je moet daar een eigentijdse vorm voor vinden. Het gaat er nu om of de Nederlandse maatschappij zich moet en kan openstellen voor verschillende groepen, ook voor gelovige moslims, en andersom hoe die groepen zich moeten en kunnen openstellen voor de Nederlandse maatschappij. Zenit zou graag eens de gelegenheid krijgen om te tonen hoe Nederland eruitziet door de ogen van een vrouw met een hoofddoek die hier is geboren. Er ontwikkelt zich in Nederland een nieuwe samenleving, maar ik zie daar niets van als ik nu de televisie aanzet.’

Informatie over omroep Zenit:
www.omroepzenit.nl