Intrige op drift

De vrouwen van de titel, twee maal twee zussen, bewonen de enige huizen op het schiereiland La Maraña aan de noordkust van Spanje. We vermoeden dat het verleden, inclusief een snuif Spaanse Burgeroorlog, op de achtergrond een bepalende rol speelt, al wordt er niet veel over gezegd. Ooit, op een buitenlandse reis, heeft een van de oudste zussen geproefd van het mondaine en moderne oftewel het ware leven. Sindsdien zijn ze onthecht van het kleinburgerlijke van La Maraña, waar ze niettemin blijven wonen. Ze zijn zichzelf genoeg. Ze houden zelfs hun man c.q. vriend op afstand.

Wij volgen vooral de twee dochters van de ene vrouw. Hun commentaren en bezweringen hebben een soort koorfunctie, al blijft het tragediegehalte laag. Lichtheid is immers het richtsnoer waarnaar wordt geleefd. Lichtheid en stoïcisme. De maatschappelijke context wordt genegeerd. Er wordt trots pas op de plaats gemaakt. De moeder en de tante zijn excentriek op een onluidruchtige manier: die van de aristocratie. Het adjectief ‘wreed’ valt een keer. De mannen, die hun verbintenis willen bezegelen en uiteindelijk intrekken, worden gedoogd. Er wordt in beginsel geen woord aan vuilgemaakt. Als een van de dochters, de ik-persoon, ontdekt dat de familieverhoudingen iets anders in elkaar zitten dan ze dacht en haar moeder vervolgens verwijten maakt, geeft deze kalm en precies antwoord. Het sop is de kool niet waard. De façade blijft intact, de façade is de werkelijkheid. Het meisje verlaat het frivole moederlijk huis dat ze, nu de ban verbroken is, als verstikkend ervaart. Dan is de intrige al op drift, een beetje ten koste van de spirituele verfijning. Het oudere koppel zussen is anti-psychologisch ingesteld, maar de roman is dat paradoxaal genoeg niet. Omstandig analyseert Pombo de psyche van zijn personages die zich niet wensen te laten analyseren daar ze met zichzelf in het reine zijn. Zijn les, dat isolement uiteindelijk onvruchtbaarheid impliceert, is behalve een cliché ook heel Spaans. Zie Lorca’s toneeldrama’s, die daar allemaal over gaan. Tijdens Franco was het Iberisch schiereiland, in casu Spanje, voor het laatst langdurig geïsoleerd, met alle verstikking vandien. Uiteindelijk is Pombo’s les ook een maatschappelijke. Onder vrouwen heeft iets onevenwichtigs. En dat terwijl het lange tijd het toonbeeld van een evenwichtig boek leek te zullen worden. Het bestaat uit een fijnmazige reeks voorvallen, beschrijvingen en gedachtenspinsels, die zich minutieus aaneenrijgen. Waar het heen gaat is onduidelijk; duidelijk is alleen dat het ergens heen gaat. Dat belooft de ingehouden spanning. Tot ineens de bom barst. Het tempo wordt snel, het vele voorgaande blijkt dienstbaar aan een als zedenles gepresenteerde finale. In wat zorgvuldig was opgebouwd, komt een barst die niet meer te herstellen is. Het dekt de inhoud van de roman voortreffelijk, maar is romantechnisch gezien een beetje jammer. In de suggestie, in de diffuse maar lucide schets vol raadselachtige betekenis ligt Pombo’s kracht. Onder vrouwen heeft daarin veel van The Turn of the Screw, van Henry James. In beide boeken komt een geïsoleerde wereld in het teken van nauwelijks te ontrafelen interactie tot leven. Bij James is de ontknoping knapper gedoseerd. Bij Pombo lijkt ze het resultaat van een optelsom die af moest.