Is dat wel zo?

Omdat.

Omdat het ’t verneukeratiefste woord in de Nederlandse taal is.

Omdat ik dat zeg! Omdat ik dat vind, ja! Omdat het zo is!

Na de moord op Theo van Gogh meende ik dat het woord ‘maar’ het gevaarlijkste woord was.

‘Natuurlijk ben ik ook voor de vrijheid van meningsuiting, maar…’

‘Ik weet ook wel dat vrouwen in islamitische landen worden onderdrukt, maar…’

‘Rechtvaardigheid kun je niet objectief meten, maar…’

Overal kwam ik ‘maar’ tegen als relativering, als een rotje tussen wat bakstenen. De ‘maar’ maakte je het spreken soms onmogelijk.

‘Maar toch ligt het anders.’

‘Maar’ is een verkeersbord in de taal dat te vaak wordt gebruikt.

Maar misschien moet dat wel.

Tegenwoordig val ik over ‘omdat’. Niemand lijkt het te horen en te zien, maar ik wel. Omdat het de lont van mijn paranoia aansteekt.

‘We hebben nu een crisis omdat we in het kapitalisme totaal zijn doorgeschoten.’

‘Omdat er feitelijk niet geregeerd wordt, is er nog niets veranderd.’

‘De banken doen niets, omdat de regering hen die ruimte geeft, Europa doet niets, omdat de lidstaten dat niet kunnen verkopen aan hun achterban, en Mark Rutte doet niets, omdat hij afwacht wat Duitsland gaat doen.’

Omdat, omdat, omdat.

Maar is dat allemaal wel zo?

Ik mag met deze vrouw naar bed, omdat ik bijzonder aantrekkelijk ben. Ze wil niet, omdat ze zelf nog niet weet dat ik knap ben. Ze stribbelt tegen omdat ze bang is, niet omdat ze niet wil.’

Ik ben vroeger een paar weken rechtbankverslaggever geweest bij Het Parool toen de echte rechtbankverslaggeefster een tijdje ziek was. Toen viel het me al op dat sommige verdachten ‘omdat’ gebruikten om logische verbindingen te schetsen die onlogisch waren.

‘Omdat ze had gezegd, ik kan deze tas niet naar binnen dragen, wist ik dat ze me wilde, edelachtbare. Omdat ze toen ze eenmaal in haar kamer was ook nog eens haar jas uittrok, wist ik het helemaal zeker.’ Ik luisterde er als het ware overheen, tot ik thuis mijn aantekeningen nakeek. Ik ben de omdat-zeggers nadien vergeten, maar de laatste tijd valt het weer op.

Daar moet een verklaring voor zijn.

En mijn verklaring is niet origineel, maar toch… Ik denk dat omdat veel gebruikt wordt omdat dit de onzekerste tijden zijn na de jaren zeventig. Omdat we verval aan den lijve ervaren. Omdat er te weinig kinderen worden geboren en daardoor de macht bij de ouderen blijft; omdat we financieel onzekerder zijn dan ooit, omdat we afscheid moeten nemen van Amerika als grootmacht en niet weten hoe we ons moeten verhouden tegenover grootmachten als China en India, omdat we daarover te weinig culturele kennis hebben, omdat we verstrikt zijn geraakt in ons luxe leventje, omdat… de paranoia niet meer terug te dringen is.

Omdat.

Tijdens grote maatschappelijke veranderingen verandert de taal. Er komen neologismen, samentrekkingen en grammaticale regels worden overtreden. Je gaat kijken wat je met woorden als ‘maar’ en ‘omdat’ kunt sturen, regelen en verbergen.

Maar… begrijpen we dan wel wat we willen beweren, omdat niet iedereen die nieuwe taal kan volgen?

Wees met de omdatters op uw hoede, en vertrouw de maar-zeggers evenmin.