Deadline op dinsdagmiddag

Is dit de Derde Wereldoorlog?

Dinsdag 11 september, rond drie uur ’s middags — correspondent Tom Ronse aan de telefoon vanuit de Verenigde Staten. Hij woont op Staten Island en heeft de klap gehoord. «Dit is heel erg», mompelt hij een paar keer, «maar wat kun je er zo snel over zeggen?» Hij hangt op om naar de zolder te klimmen en te bekijken of hij een rookpluim kan spotten.

De deadline van De Groene is net gepasseerd, maar zelfs deadlines zijn oprekbaar als de Derde Wereldoorlog uitgebroken lijkt. Het enige wat we kunnen doen is meeschrijven met de live media terwijl een tapijt van historische ontwikkelingen zich ontrolt. Waar zal het stoppen? Een vliegtuig heeft zich in een van de torens van het New Yorkse World Trade Center geboord. Zo begon het. Achttien minuten later vliegt live op CNN een tweede vliegtuig recht op de nog ongeschonden andere WTC-toren af. Het ramt bijna volledig door de toren heen en explodeert. «Er wordt gedacht aan een communicatiefout die de vliegtuigen recht op het World Trade Center afsturen», aldus een commentator.

Daarna: Pentagon burning. En ook het ministerie van Buitenlandse Zaken in Washington staat in brand. Verschillende andere gekaapte vliegtuigen zijn nog onderweg. Dit is hoe we van speelfilms hebben geleerd dat «Doomsday» zou beginnen. Maar zou iemand een zo dramatisch en onwaarschijnlijk scenario kunnen bedenken? In California worden overheidsgebouwen en pretparken, waaronder Disneyland, ontruimd en afgesloten. Men vreest dat ook daar rond negen uur ’s ochtends lokale tijd de hel zal losbarsten. In New York wordt gesproken over honderden, vervolgens duizenden doden.

Vanuit de Amsterdamse redactieburelen horen we mensen op straat schreeuwen: Wat is dit? Is dit echt? De Nederlandse zenders weren zich kranig. Vanaf vlak na het tweede vliegtuig dat neerstortte is de publieke omroep met het Journaal in de lucht en op alle netten stikt het van de deskundigen. Zelfs AT5 waagt zich aan het verslaan van de wereldbrand. Zouden Amsterdam, Brussel, Londen en Parijs volgen? In Brussel wordt het Navo-hoofdkwartier ontruimd. Waarschijnlijk zijn de CNN-studio’s de enige werkelijk veilige plaats: de leiders van de organisatie die de aanval hebben uitgevoerd moeten immers vanaf hun veilige plek kunnen zien wat ze hebben aangericht. Radio I meldt dat het Uefa Cup-treffen van Roda JC toch door zal gaan, maar Máxima’s bezoek aan Drente is tot nader order uitgesteld. De beurs is vanwege onhoudbare koersvallen gesloten.

De berichten blijven binnenstromen. Het Witte Huis wordt geëvacueerd. In New York stort een van de WTC-torens in. Vlak daarna wordt duidelijk dat de brand in het Pentagon is veroorzaakt door een derde vliegtuig, een verkeersvliegtuig. Het is neergestort op de gangen 4, 5 en 6, waar de afdeling Planning en Coördinatie huist en de hoogste militaire leiders van de VS hun kantoren hebben. Minister van Defensie Donald Rumsfeld behoort aanvankelijk tot de vermisten, maar duikt later weer op. In Pittsburgh is ook een vliegtuig neergestort. Volgens de Servische radio heeft de Amerikaanse luchtmacht dat laatste vliegtuig zelf neergehaald.

Waarmee vallen de aanslagen te vergelijken? Met de Rijksdagbrand? Met Pearl Harbour? Ook hier gaat het om kamikaze-aanvallen, zij het met gekaapte passagiersvliegtuigen. Pearl Harbour was het begin van een grote oorlog. «Dit is een oorlogsverklaring aan de gehele beschaafde wereld», aldus kanselier Schröder. Minister van Defensie Frank de Grave spreekt van «het begin van een nieuwe Koude Oorlog». En Jaap de Hoop Scheffer denkt «dat de wereld nooit meer hetzelfde zal zijn».

Een Palestijns zelfmoordcommando wordt genoemd als dader. Er zijn vreugdeschoten gehoord in de Palestijnse vluchtelingenkampen in Libanon. In een anoniem telefoontje eist de PDLP, een Palestijns bevrijdingsfront waarvan de leider onlangs door de Israëli’s met door Amerika geleverd hoogtechnisch wapentuig werd gedood, de aanslagen op. De leiders van de beweging ontkennen onmiddellijk. Zijn het kringen rond de Amerikaanse anti-federalist Timothy McVeigh? Die had het toch ook op een World Trade Center voorzien?

Dan valt de naam van Osama bin Laden, de Dr. No van de Islamitische Jihad. Drie weken geleden gaf Bin Laden een interview met de in Londen gevestigde krant al-Quds al-Arabi waarin hij een «aanval zonder precedenten» aankondigde op doelwitten in de Verenigde Staten. Dienstdoend redacteur Abdel-Bari Atwan besloot het dreigement niet te publiceren. «We namen het niet zo serieus, gaven er de voorkeur aan eerst maar eens te zien of er echt iets zou gebeuren», zo verklaart hij bij CNN.

Voormalig Navo-bevelhebber Wesley Clark zegt dat alleen Bin Laden over het benodigde kapitaal en de knowhow beschikt om deze aanval te volbrengen. «Bin Laden bombardeert Tel Aviv», roepen de Palestijnen op de Westbank, meldt persbureau AFP.

Wat weten we van Bin Laden? Amerika maakt al jaren jacht op deze prins der duisternis. Hij is telg uit een van de rijkste families van Saoedi-Arabië en heeft zijn leven in dienst gesteld van een jihad tegen de Verenigde Staten en Israël. In 1979 stond hij zijn Afghaanse broeders bij in de strijd tegen de Russen. In 1991, toen zijn vaderland tijdens de Golfoorlog werd opengesteld voor Amerikaanse troepen, werd hij radicaal anti-Amerikaans. Het feit dat de heilige steden Mekka en Medina onder directe Amerikaanse controle stonden, was hem een gruwel. Hij beschuldigde de Saoedische heersers van verraad van de islam en riep zijn medestrijders overal ter wereld op om «dood aan de Amerikanen en hun bondgenoten te brengen». Een heel netwerk aan fundamentalistische organisaties in de Arabische wereld vindt in hem een gulle sponsor.

In 1993 groeide hij uit tot de meest gezochte man van de Verenigde Staten toen zijn naam in verband werd gebracht met de vorige bomaanslag op het World Trade Center. De FBI zette een prijs van vijf miljoen dollar op zijn hoofd. Sindsdien wordt hij bij elke anti-Amerikaanse aanslag, waar ook ter wereld, genoemd. De aanslag op het Amerikaanse vliegdekschip Cole in de haven van Aden (12 oktober 2000, 17 doden) en de bomaanslagen op de Amerikaanse ambassades van Nairobi en Dar es Salaam (7 augustus 1998, 224 doden) zijn volgens de VS het werk van Bin Laden. Zo ook de slachting van Duitse toeristen in Egypte, bomaanslagen in Frankrijk door fundamentalistische Algerijnen en de aanslag op het leven van de Egyptische president Moebarak; telkens weer geldt Bin Laden als het meesterbrein. Drie jaar geleden beschuldigden de Amerikanen hem van de betrokkenheid bij een complot om Bill Clinton te vermoorden tijdens diens bezoek aan Pakistan. Harde bewijzen tegen Bin Laden — behalve diens eigen bloeddoordrenkte speeches tegen Amerika en Israël — zijn niet echt ruim voor handen. De meest directe link tussen hem en de eerdere aanslag op het World Trade Center (in 1993) was dat Ramzi Ahmed Yousef — die later werd veroordeeld als de dader — door Amerikaanse agenten werd gearresteerd in Pakistan in een huis dat zou zijn gehuurd op naam van Bin Laden. Vorig jaar nog werden terroristen aangehouden die in Seattle een grote aanslag voorbereidden, via Canada binnenkwamen en vermoedelijk met Bin Laden in contact stonden. «U kunt zich haast niet voorstellen hoeveel geluk we tot nog toe hebben gehad», sprak president Bush naar aanleiding van het verijdelen van die aanslag.

Bin Laden geniet sinds enige jaren gastvrijheid van de Taliban . Al eerder viel Amerika met kruisraketten zijn veronderstelde trainingskampen in Afghanistan aan.

De Amerikaanse VN-gezant Richard Holbrook zegt: «De Taliban zijn medeverantwoordelijk voor deze aanvallen. Als Bin Laden er achter blijkt te zitten, kunnen ze zich niet verschuilen achter het feit dat ze er niets vanaf wisten.»

De Taliban leggen op hun beurt een verklaring van solidariteit af met «Amerika’s kinderen». Enkele uren later veroordelen ze elke vorm van terrorisme. (Kennelijk is er geen Afghaans woord voor terrorisme — in de onbekende taal klinkt steeds weer het knauwerige Amerikaans terreurwoord.)

In zijn speech tot de Amerikaanse bevolking verzekert George W. Bush dat hij alles in het werk zal stellen om de daders — «these folks» — te vinden.

Het wachten is op de onvermijdelijke Amerikaanse wraak. Zal die de gevreesde geweldspiraal tussen moslims en christenen op gang brengen? Dreigt er een geglobaliseerde burgeroorlog? «De wereldvrede is in gevaar», zegt Ad Melkert, die aandringt op een extra zitting van de VN-Veiligheidsraad «Amerika is in het hart getroffen» aldus premier Kok in zijn eerste reactie. George Bush zit inmiddels in een atoomvrije bunker in Nebraska.

We bellen H.J.A. Hofland. Hij zit te kijken. We tekenen zijn eerste reactie op.

«Dit is een totale ondermijning van alles wat Amerikaans is. Dit kan een nog jaren doorziedende wereldbrand worden. Stel je voor dat hier in Nederland de Dam, Huis ten Bosch en het ministerie van Financiën tegelijk in brand staan.»

Dan verstrijkt de laatste deadline.