Televisie

‘Is dit Europa?’

Als derdejaarsfilmstudent maakte Morgan Knibbe een documentaire over een feest in een studentenhuis. De kijker werd naast ooggetuige deelnemer door een extreem zintuiglijke, overdonderende aanpak van camera, geluid en montage.

Medium tv

Zijn eindexamenfilm A Twist in the Fabric of Space (2012) was helemaal een rollercoaster van beeld en geluid. Een ‘trip’, een associatief spektakel dat onderbuik, hart en hoofd aan het werk zette.

Vorig jaar ging op het Idfa Knibbe’s naschoolse debuutfilm in première: Those Who Feel the Fire Burning. Hoewel de tv-versie daarvan korter is dan het origineel en hoewel Knibbe’s werk bij uitstek in de zaal moet worden ondergaan, valt bekijken toch zeer aan te raden. Hoewel of juist omdat het een weerbarstige ervaring is, waarin de kijker weinig houvast heeft aan traditionele documentairecodes en vertelmethoden.

Al in de opening zitten we in een ijskoude nacht in een storm op zee waar een gammele boot dreigt te vergaan. We onderscheiden met moeite personen, horen stemmen, flarden van zinnen. Een mannenstem die Farsi spreekt (Afghaan?) en een angstig kind dat in die taal ‘ik wil niet naar Europa’ roept. De camera lijkt overboord te slaan, komt weer boven, zinkt en het kind roept ‘opa’. De mannenstem komt terug en uit zijn teksten valt af te leiden dat hij verdronken is. Zijn stem en geest, zijn commentaar, herinneringen aan momenten van geluk, begeleiden de rest van de film, vaak bij beelden vanuit de lucht. Is dit fictie of documentaire? Wat doet het ertoe?

Knibbe maakte een film over vluchtelingen aan de zuidkant van Europa en heeft daarvoor met ze gepraat, geleefd en gefilmd. Het gaat zelfs niet om de locaties (vooral Griekenland en Italië), het gaat om en over de ‘condition fugitive’ die overgebracht wordt in steeds weer andere beelden, in een soms poëtisch commentaar dat verzonnen en emotioneel maar al te echt is. Wie houvast wil zal het lastig krijgen door wisseling van scènes en personages, maar wie zich overgeeft ondergaat een trip die die condition dichterbij brengt dan in conventionele reportages.

Onvergetelijke scènes zitten erin, ontroerend soms, verhelderend, treurig. (‘Is dit Europa?’ vraagt de stem, ‘wat heb ik fout gedaan? Heb ik gezondigd?’) Het telefoongesprek van een Senegalees met de vrouw met wie hij tweeënhalf jaar geleden seks had in een hotel (‘je weet alle bewegingen nog?’) en voor wie hij bij terugkeer de straat zal bezaaien met schoenen, dingen voor in het haar, zwarte lippenstift – een visioen dat haar maar vooral hem op de been moet houden; de mannen die langs kabels aan boord van een schip in Piraeus proberen te klimmen; het religieuze zelfkastijdingsritueel van sjiitische mannen die dagen, maanden of zelfs jaren in het niemandsland van de vluchteling wonen; Marokkaanse drugsverslaafden, hooguit nog onderweg naar een akelige dood; de overlevenden op de kade van Lampedusa die rouwen bij rijen kisten en carabinieri doen huilen.

Het is geen politieke film, geen aanklacht ook. We kijken, gefascineerd, naar waar we liefst niet naar kijken. Het is de eeuwige paradox van kunst die gruwel toont en tegelijk tot schoonheid maakt en in recensiewoorden niet te vatten is.

Morgan Knibbe, Those Who Feel the Fire Burning, VPRO 2DOC, dinsdag 28 juli, NPO2, 22.45 uur


Beeld: Those Who Feel the Fire Burning, regie Morgan Knibbe. (Vpro)