Het grimmige conflict in het noorden van Mozambique leek onderbelicht te blijven. Totdat het onlangs weer in het nieuws kwam. Videobeelden toonden hoe soldaten van het Zuid-Afrikaanse leger betrokken waren bij het verbranden van lijken van vermeende islamistische rebellen. Zuid-Afrika was in 2021 een van de negen landen die in het kader van de Southern African Development Community Mission in Mozambique militairen naar het buurland stuurden om te helpen de opmars van de aan IS gelieerde opstandelingen te stuiten. Volgens de VN-vluchtelingenorganisatie unhcr waren in oktober vorig jaar een miljoen mensen voor het geweld op de vlucht geslagen.

Het conflict speelt zich vooral af in de geïsoleerde Cabo Delgado-provincie, die grenst aan Tanzania. Dit is tevens het gebied waar grote gasvoorraden zijn aangetroffen. Het geweld begon in 2017 toen de terreurgroep Ahlu Sunnah Wa-Jama (aswj), Volgers van de Traditie van de Profeet, dorpen aanvielen om in Cabo Delgado een kalifaat te stichten en de exploitatie van het gas te ontwrichten. Net als Boko Haram in Nigeria en al-Shabaab in Somalië gaat aswj uiterst wreed te werk. Dorpelingen die weigeren zich aan te sluiten worden onthoofd. aswj beschuldigt de regering in Maputo van corruptie en nepotisme en wil de marginalisatie, werkloosheid en frustratie onder jonge mannen uitbuiten.

Er kwam een enorme uitstroom van vluchtelingen op gang. Volgens unhcr groeide het aantal ontheemden in de eerste helft van 2022 met twintig procent tot 946.508. De meesten verblijven in kampen in de regio. Duizenden probeerden de grens over te vluchten om in Tanzania onderdak te vinden, maar werden door de lokale autoriteiten teruggestuurd.

De angst dat de rebellie zich over de grenzen verspreidt (Tanzania en Zuid-Afrika hebben een aanzienlijke moslimpopulatie en ook in de Democratische Republiek Congo is IS inmiddels actief) was de voornaamste reden voor de landen in zuidelijk Afrika en Rwanda om twee jaar geleden troepen naar Mozambique te sturen. Deels heeft dit effect gehad. Een aantal regio’s is ‘bevrijd’ en duizenden ontheemden zijn teruggekeerd naar hun afgebrande huizen. Een negatief gevolg is dat het conflict zich verplaatste naar de naburige provincies Niassa en Nampula en naar de buurlanden. Vorig jaar arriveerden de eerste Mozambikaanse vluchtelingen in Malawi.