ISIS als Europees probleem

Volgens de beste schattingen heeft het leger van ISIS, de Islamitische Staat van Irak en Syrië, ongeveer elfduizend strijders. Vorige week heeft het Mosul en Tikrit veroverd en daarna is de opmars met volle kracht verder gegaan. Vorig weekeinde hebben we na het voetballen op de televisie gezien hoe, volgens de social media, zo’n 1700 man van het Iraakse leger door de oprukkende jihadisten zijn vermoord.

Een paar jaar geleden hoorden de social media tot de belangrijkste wapens van wat toen de Arabische lente werd genoemd. Nu zijn volgens onze politieke leiders de jihadisten een groot en toenemend gevaar voor het Westen. De premier van Irak, El Maliki, die zijn functie mede aan de Amerikanen te danken heeft, wordt door Thomas Friedman in The New York Times ‘een zak’ genoemd. Hij regeert op een puinhoop waarmee niemand in het Westen raad weet.

Tot zo ver dit korte overzicht van de chaos waar een jaar of tien geleden volgens de regering van George Bush jr. de dagenraad van de democratie in het Midden-Oosten zou aanbreken.

Aan bezorgdheid geen gebrek, maar wat te doen terwijl twee belangrijke Arabische staten zichzelf verder verwoesten? Oppassen dat de jihadstrijders hun heilige oorlog niet naar onze contreien exporteren. Scherpere controle aan de grenzen. Daarmee bedwing je deze heilige burgeroorlog niet.

President Obama heeft een vliegdekschip gestuurd dat nu waarschijnlijk in de buurt van het geweld patrouille vaart. Hij heeft gedreigd met ingrijpen uit de lucht, door de drones die tot dusver op geen enkel krijgstoneel een doorslaggevende rol hebben gespeeld, en vaker bij de strijdende partijen de verbittering hebben doen toenemen. Ook dat zijn marginale maatregelen. Aan een ingrijpen door landstrijdkrachten wordt niet gedacht, evenmin als in Syrië, dat nu een jaar of drie ongestoord door buitenlandse machten zichzelf aan het verwoesten is.

Niemand in het Westen weet raad met de puinhoop in Irak

Sinds het uitbreken van de Arabische lente wordt het door de praktijk bewezen: militaire interventie op de grond is een taboe geworden. Nu de toestand in Irak met de dag gevaarlijker wordt, vooral voor de Irakezen, komen in het Westen ook de oorzaken en gevolgen van dit interventionisme weer aan de orde. De campagne van de neoconservatieven in Washington, de misvattingen en vooral de leugens waarmee president Bush jr. en zijn regering de aanval op Saddam Hoessein onvermijdelijk maakten. Hij zou massavernietigingswapens hebben, en volgens de Britse premier Tony Blair zou hij ze binnen drie kwartier kunnen afschieten.

Het bleek allemaal onzin te zijn maar het heeft er wel toe gediend om de aanval te openen. Op 1 mei 2003 riep president Bush verkleed in pilotenpak aan boord van het vliegdekschip Abraham Lincoln de overwinning uit en daarna is de oorlog pas goed begonnen. Nederland is ook aan de hele onderneming medeplichtig. Niet gehinderd door de kritische rapporten van de AIVD en de MIVD geloofde het kabinet-Balkenende alles wat het van Bush hoorde. En Blair en Balkenende maakten de indruk dikke vrienden te zijn. Terwijl de spanning toenam, liet Blair onze minister-president een geheim document zien. ‘For your eyes only.’ Nog altijd weten we niet wat erin staat, en dat is in een parlementaire democratie een schandaal.

Door de recente ontwikkelingen in Irak is in Engeland over de rol van Blair opnieuw een felle discussie ontstaan. Hij en zijn vrienden staan verbaasd over de heftigheid waarmee die door de tegenstanders wordt gevoerd. Wat moet je dan doen, nadat je tien jaar geleden een hoofdrol hebt gespeeld bij het verwoesten van een land, waarbij honderdduizenden mensen het leven hebben verloren? Je zo rustig mogelijk houden, om te beginnen, zou ik zeggen.

Ook in zijn nasleep blijft de oorlog in Irak een van de grootste schandalen uit de recente geschiedenis. The Economist heeft het iets beter gezien. Elf jaar geleden was het blad een fervent medestander van Bush en Blair. Nu, in het nummer van 14 juni, wordt in een hoofdartikel erkend dat dit een vergissing was en dat de onderneming op een ramp is uitgelopen. Bravo. Nu onze regering van destijds nog.

Overigens horen dergelijke ruzies tot de nasleep van iedere mislukking. Wat zal ons onderwerp in bijvoorbeeld 2024 zijn? Dat hangt onder meer af van de manier waarop ISIS zich zal ontwikkelen, hoeveel bijval de fundamentalisten in de Arabische wereld zullen krijgen en wat daarop de reactie van het Westen zal zijn. Over de toekomst van ISIS durf ik niets te zeggen. Maar hoe duidelijker het zijn macht zal vestigen, hoe groter de bijval voor Europees rechts zal worden. Dan gaan Marine Le Pen en Geert Wilders een nieuwe periode van bloei tegemoet. De paradox van de communicerende vaten.