Israel stuurt koppig op de niagara af

De aftakeling van het Israelisch-Palestijnse vredesproces heeft een kritisch punt bereikt met Israels bouw van Har Homa, sluitstuk in de ring van joodse nederzettingen om Oost-Jeruzalem. Zet Israel de bouw door, dan verliezen de Palestijnen Jeruzalem en de Israeli’s de kans op vrede. Wordt de bouw opgeschort, dan verliest Israel zijn overwicht in Oost-Jeruzalem. In beide gevallen lijkt de partij die een stap terug zet, te wijken voor geweld. Waar geweld loont, zal meer geweld volgen. Een no win-situatie.

De islamitisch-fundamentalistische aanslag in Tel Aviv van twee weken geleden is een staaltje van wat Israel te wachten staat nu Arafat de Israelisch-Palestijnse ‘veiligheidssamenwerking’ heeft opgeschort. Israels reactie was minder hysterisch dan vorig jaar, maar meer geweld zal niet zonder gevolgen blijven, al kunnen die naar twee kanten uitslaan: meer kamikaze-acties zouden een tussen oorlogsmoeheid en wantrouwen laverend publiek kunnen overtuigen van de noodzaak tot verdere concessies, óf het tot extreme anti-Arabische acties kunnen verleiden. Om dat laatste is het de zelfmoordenaars te doen.
Niet minder gevaarlijk is de herlevende intifada in de Palestijnse gebieden. Wanneer de slachtoffers niet meer alleen Arabieren zijn, zal de roep 'ze een lesje te leren’ onweerstaanbaar worden. Nu reeds omsingelen Israelische tanks Palestijnse steden. Massale confrontaties kunnen leiden tot libanonisering van de Westoever, herbezetting van Palestijnse steden of andere onaantrekkelijke scenario’s. Alle hebben ze één ding gemeen: elke korte-termijnwinst zal door Israel duur worden betaald. De joodse staat raakt internationaal steeds verder geïsoleerd, terwijl Arabische eenheid dichterbij komt. Gecombineerd met de stagnatie van het vredesproces een explosief mengsel dat tot een regionale oorlog kan leiden.
Helemaal onbegrijpelijk is deze stagnatie niet. Het Oslo-model schoof de moeilijkste problemen immers op tot het laatste stadium. Dat stadium is nu aangebroken. Het moment van de waarheid staat voor de deur; beide partijen zullen moeten kiezen tussen zeer diep in eigen vlees snijden of alle inspanningen van de afgelopen tien jaar tenietdoen en elkaar opnieuw te lijf te gaan. Niet alleen op de Palestijnen, ook op steeds meer Israeli’s komt het Oslo-traject over als dwangbuis: Palestijnen krijgen steeds meer land en middelen, maar Israel krijgt daar geen veiligheid voor terug. Integendeel, vanuit Israelische optiek chanteren de Palestijnen met hernieuwd geweld om zo telkens meer hapjes Westoever te verorberen. Vanuit Arafats oogpunt is het natuurlijk Israel zelf dat de akkoorden aan zijn laars lapt en unverfroren met zijn expansie doorgaat. Wat nog van 'Oslo’ overschiet, lijkt voor beide steeds meer een reeks capitulaties zonder winst.
Het schip te keren vóór de zuigkracht van die Niagara onweerstaanbaar wordt, vergt meer stuurmanskunst dan Netanyahu lijkt te bezitten. Daarbij blijft onduidelijk of Netanyahu in laatste instantie nu hardliner is, of opportunist die nu eens naar deze, dan naar gene kant buigt.
Nog steeds is een compromisoplossing niet uitgesloten. Iedere nieuwe crisis maakt zo'n uitkomst echter onwaarschijnlijker.