Buitenlands nieuws

Israëlische regering bouwt verdedigingsmuur

JERUZALEM – Israël gaat een hek plaatsen op de grens met de Palestijnse gebieden. En er komt een muur rond Jeruzalem. In het midden van operatie ‘Verdedigingsmuur’, waarin het leger orde op zaken stelde in de Palestijnse A-gebieden, in april, keurde het veiligheidskabinet de plannen daartoe goed, en gaf er een budget voor vrij van 518 miljoen shekel (130 miljoen euro); een flinke investering voor een land in economische crisis, maar oorlogvoeren is duurder: de intifada kostte Israël een kwart miljard euro.

Defensiespecialisten zijn het er unaniem over eens dat militaire operaties niet helpen om Palestijns geweld tegen te houden. Ook al liquideert Israël alle bommeningenieurs, arresteert het hun leidinggevenden en handlangers, en verwoest het wapenfabriekjes, steeds weer blijkt dat na een tijdje van rust de terroristische infrastructuur zich herstelt. Afgelopen week vond alweer een zelfmoordaanslag plaats in Rishon Lezion.

De fysieke afscheiding is uitgedokterd door het leger en de geheime diensten. Zelfs minister van Defensie Benjamin Ben-Eliezer, die altijd tegen het nemen van eenzijdige stappen was, sprak zich uit voor het bouwen van een hek, in twee fasen: eerst tussen Jenin en Kalkilia (zeventig à negentig kilometer) en daarna langs de gehele grens. Daarna mag de Palestijnse staat er komen, aldus Ben-Eliezer. Majoor-generaal Uzi Dayan, hoofd van de binnenlandse veiligheidsraad, en Mickey Levy, hoofdcommissaris van politie in Jeruzalem, presenteerden de opzet aan de regering. Die is bezig met de oprichting van een uitvoerende commissie die de bouw gaat organiseren. De plannen zijn niet geheim, maar de officiële instanties houden de details nog voor zich.

Ariel Sharon stelde het hek/muur-idee aan de orde bij zijn besprekingen met George Bush in Washington, waarop Colin Powell lauwtjes reageerde: ‘Ik weet niet of je het probleem kunt oplossen met een hek, behalve als je het diepere probleem aanpakt, namelijk dat de Palestijnen zich buitengesloten voelen’, zei hij.

Waarom keurde Israël het plan voor een fysieke afscheiding nu pas goed? En waarom is er wel al een hek rond de Gazastrook?

Het is allemaal een kwestie van politiek, zeggen linkse commentatoren. De zeventien nederzettingen in de Gazastrook zijn klein en worden bij een eventueel vredesplan gewoon ontmanteld; misschien met uitzondering van de drie meest noordelijke dorpjes. Op de Westelijke Jordaanoever daarentegen wonen 200.000 joodse kolonisten, van wie 45.000 in de nabije omgeving van Jeruzalem. Lange tijd vreesde Israël dat een hek neerzetten op de Groene Lijn (de grens van 1967) zou leiden tot het verlies van die joodse nederzettingen. Want het hek zou weleens de toekomstige Palestijnse grens kunnen gaan vormen. Volgens Dror Etkes, nederzettingenwatcher in dienst van vredesbeweging Vrede Nu, is dat precies de reden waarom Sharon en regeringen vóór hem niet eerder aan een afscheiding tussen Israël en de Westbank wilden denken. Behalve dat Sharon voor een deel op de aanhang van de kolonisten steunt, die zich dan aan de ‘verkeerde’ kant van het hek zouden bevinden, is hij ook niet bereid om – hoe symbolisch ook – iets van de veroverde gebieden op te geven.

Waarom ging hij dan nu ineens akkoord met een hek?

Etkes: ‘Volgens mij ziet hij territoriale kansen. Dat hek loopt natuurlijk niet precies over de Groene Lijn, maar er wordt een bufferzone voor vrijgemaakt die ten koste gaat van toekomstig Palestijns gebied. Als het alleen om een hek ging, zou dat er al lang staan. In het huidige politieke klimaat, waarin ongeveer heel Israël het een prioriteit vindt om veiligheid te scheppen, en daarna pas te denken aan de rechten van Palestijnen, denkt Sharon blijkbaar dat hij daarmee weg komt.’ Veiligheidsexperts bevestigen dit: de bufferzone slokt twintig procent van de Westelijke Jordaanoever op.

Ook in Jeruzalem zijn de Palestijnen de klos. Alex Fishman, politiek commentator in dagblad Yedioth Achronot, meldde dat het oorspronkelijke plan van Dayan en Levy voor een muur in Jeruzalem veel bescheidener was dan de uiteindelijk goedgekeurde versie. Het basisplan was defensief en creëerde een soort getto’s: er werd een scheiding gemaakt tussen joodse en Arabische woonwijken. De muur liep niet perfect aaneengesloten om de stad heen; in Oost-Jeruzalem zijn ook joodse wijken. Het oorspronkelijke plan voorzag niet in een uitbreiding van Israëlisch gebied. Volgens Fishman ging Sharon vervolgens bij de presentatie met het plan ‘aan de haal’ en ontwierp een nieuwe lus voor de muur die 170 kilometer buiten de gemeentegrenzen strekt, om de joodse nederzettingen in de buurt van Jeruzalem heen.

Dit verhaal wordt bevestigd door Shlomo Brom, voormalig hoofd strategische planning in het leger, en onderzoeker aan het Jaffe Strategisch Centrum van de universiteit van Tel Aviv. Hij heeft meegeholpen bij de ontwikkeling van het afscheidingsplan, maar is het niet eens met de huidige versie, die hij ‘dom’ noemt. ‘Dit plan druist in tegen het aanvankelijke doel: zelfmoordterroristen tegenhouden. Het past in het straatje van de rechtse regering: gebiedsuitbreiding.’

Binnen de omtrek van de muur rond dit nieuwe super-Jeruzalem wonen honderdduizend Palestijnen in de suburbs Al Ezariya en Abu Dis, dat als hoofdstad van een Palestijnse staat is geoormerkt. Wat zullen de Palestijnen daarvan vinden? Etkes van Vrede Nu: ‘Het lijkt me niet dat ze blij zijn. Ik snap niet wat de regering met dit plan denkt te winnen. Deze regering probeert de hele tijd van twee walletjes te knabbelen, maar je kunt niet zorgen voor meer veiligheid voor Israëlische inwoners en tegelijkertijd over een Palestijnse bevolking proberen te heersen, die ook nog eens geen rechten krijgt.’

Maar de plannen gaan door. Volgens de politiewoordvoerder in Jeruzalem, Gil Kleiman, werft de onderbezette Israëlische politie nog vijfhonderd grensagenten om langs de nog te bouwen muur te patrouilleren, die ook wordt voorzien van videocamera’s. In afwachting van de definitieve muur heeft de binnenlandse veiligheidsraad in de afgelopen weken op eigen initiatief een barrière neergezet tussen zuidelijk Ramallah en de noordelijke grens van de gemeente Jeruzalem; fase I in het muurplan. Palestijnse auto’s mogen er niet langs, behalve in humanitaire gevallen, en voetgangers worden gefouilleerd. Alleen Arabieren met een Israëlisch identiteitsbewijs mogen de barrière langs om Israël binnen te gaan, en dan alleen nog naar Oost-Jeruzalem.

Ook voor het hek langs de Groene Lijn geldt dat de ingang naar Israël in zijn geheel verboden gaat worden voor personen die geen Israëlisch identiteitsbewijs bezitten. Palestijnen kunnen daardoor niet meer in Israël komen werken, naar het ziekenhuis of op familiebezoek; wat tijdens de intifada nog steeds mondjesmaat werd toegelaten. De in Israël woonachtige Arabieren zijn niet geconsulteerd.

Yasser Abed Rabbo, Palestijnse minister van Communicatie, noemde het hek ‘een grote gevangenis’. Ishaq Qutub, hoofd van de letterenfaculteit aan de Al Quds universiteit in Oost-Jeruzalem, begrijpt de beperking van de doorgang naar Israël vanuit veiligheidsoogpunt, maar hij sprak zijn bezorgdheid uit dat het een dichte grens wordt. Hij vreest dat er een eind komt aan het delen van projecten en fondsen van zijn universiteit met de Hebreeuwse universiteit in West-Jeruzalem, als Arabieren de ingang tot Jeruzalem wordt ontzegd. ‘Ik hoop’, zegt hij, ‘dat er voor goede burgers een regeling komt waardoor je een soort bezoekersvisum zou krijgen om toch naar binnen te komen.’ Maar zo’n voorziening staat niet in het plan.

Volgens critici is het binnen de omheinde Gazastrook, waar een miljoen Palestijnen elkaar op de lip zitten, een hogedrukketel die elk moment kan ontploffen. Letterlijk. De Gazastrook zou een ontwikkelde gewelds industrie kennen, vergelijkbaar met het vluchtelingenkamp in Jenin op de Westelijke Jordaanoever. Het hek is niet waterdicht. De aanslag in Rishon Lezion werd waarschijnlijk gepleegd door een terrorist uit de Gazastrook; degenen die tot nu toe door het hek braken, werden allen door Israëlische grenssoldaten doodgeschoten.

Maar tegen raketten helpt geen prikkeldraad. Vanuit de Gazastrook werden aangrenzende Israëlische dorpjes verschillende malen bestookt door Palestijnse Kassam-2-raketten en mortieren. Ook is het hek lek voor wapensmokkel via tunnels tussen Egypte en zuidelijk Gaza. Alleen al deze week blies het leger drie tunnels op. Israël maakt zich op voor weer een nieuwe leger actie, dit keer in de Gazastrook. De wijze woorden van Powell lijken vergeten.