Italiaanse understatements

Rome - Hij is nog maar kort premier van Italië, maar in die twee maanden heeft professor economie Mario Monti in ieder geval een revolutie in de stijl van communiceren neergezet. ‘We zijn gepromoveerd van het Theater van de Lach naar Oscar Wilde!’ schrijft een verrukte commentator van de linkse krant la Repubblica. De platte grappen van Berlusconi en het geschreeuw in politieke talkshows hebben plaatsgemaakt voor de Engelse humor van de professor, voor het understatement, een genre waar de Italianen niet helemaal in thuis zijn. Want wat hij nou echt bedoelt, dat blijft toch een beetje tasten.
Een klein voorbeeld. 'Professor Monti, wat bedoelde het hoofd van het IMF Christine Lagarde onlangs met haar opmerking dat het “onwaarschijnlijk” is dat de euro dit jaar verdwijnt? Moeten wij ons zorgen maken?’ De professor: 'Had u liever gehad dat mevrouw Lagarde had gezegd dat het waarschijnlijk is?’ 'Nee, nee’, haastte de presentator zich, 'ik bedoel…’ Dat had Monti natuurlijk ook gesnapt, en dus volgde zijn uitleg: 'Ik ken Christine Lagarde al jaren lang persoonlijk. Zij is een bijzondere vrouw en ze heeft zo haar eigen manier van zich uitdrukken. Voor haar heeft het woord “onwaarschijnlijk” een andere lading dan voor u, waarschijnlijk.’ Aha. Doorvragen is uit den boze, want dan heb je het understatement niet gesnapt. En dat zou een afgang zijn. Zoals het ook een afgang zou zijn om de professor te onderbreken als hij vriendelijk en welwillend uitlegt waarom het makkelijker is om de mensen 'met een fiscale identiteit’ te pakken dan de vele Italiaanse miljonairs die 'die identiteit’ niet hebben. De eerlijken zijn altijd makkelijker te vinden dan de bedriegers, dat is bekend.
Het zou ongepast zijn om Monti de gevolgen van deze aanpak voor te leggen. In de afgelopen drie jaar hebben vijftig kleine ondernemers uit Noord-Italië zelfmoord gepleegd omdat ze de schuldenberg niet meer aankonden. Een schuldenberg die vaak veroorzaakt wordt door de grootste wanbetaler van allemaal: de Italiaanse staat. Kredieteiser zijn van de staat betekent fluiten naar je centen, want van regering tot regering is er altijd een reden waarom er 'nu even niet’ kan worden betaald. Het gaat om bouwbedrijfjes, leveranciers van grondmateriaal, architecten, projectontwikkelaars, kleine krabbelaars die afhankelijk zijn van opdrachten en bij de banken nul op het rekest krijgen omdat er geen leningen voor staatsopdrachten meer worden verstrekt.
Als je in Italië buiten de boot valt, is er geen vangnet. De zelfmoordgolf, die zich ook uitstrekt tot werkloze familievaders die van de ene dag op de andere op straat kwamen te staan, heeft de afgelopen jaren al bijna vierduizend slachtoffers gemaakt. Dat is geen understatement, maar de harde realiteit.