Italië zoekt naar de Rode Agenda van Paolo Borsellino

Rome – Het nieuwe jaar werd afgetrapt met een update van een van de grote Italiaanse mysteries die als een wurgslang om de nek van het heden liggen: de legendarische Rode Agenda van officier van justitie Paolo Borsellino.

In de uitzending van 4 januari van het journalistieke onderzoeksprogramma Report vertelt de maffia-fixer Salvatore Baiardo dat de agenda al bijna dertig jaar in handen is van de al net zo lang voortvluchtige Siciliaanse maffiabaas Matteo Messina Denaro. ‘Maar er bestaan ook kopieën van’, zegt de man die expert is in het organiseren van de onderduik van maffialeden naar wie op papier naarstig wordt gezocht. In hoeverre de staat daadwerkelijk op zoek is naar vaak tientallen jaren voortvluchtige topcriminelen is geregeld de vraag. Het in handen hebben van de agenda van Borsellino zou een hele goede reden kunnen zijn om niet gevonden te worden. Het alleen al zeggen ook.

Toen de belangrijkste overgebleven maffia-onderzoeker Paolo Borsellino op zondagmiddag 19 juli 1992 volgens zijn vaste schema zijn oude moeder in Palermo na de lunch een bezoekje wilde brengen, vloog zijn auto met kilo’s springstof de lucht in op de parkeerplaats voor haar flat.

Twee maanden eerder was dat ook gebeurd met Giovanni Falcone, op de snelweg tussen het vliegveld en Palermo. De twee belangrijkste maffia-experts werden in 1992 in twee maanden tijd geruimd. Alles wat nog van hun kennis en onderzoek over was, stond in de Rode Agenda van Paolo Borsellino. En die verdween onmiddellijk na de aanslag in het niets.

Op de beelden van vlak na de aanslag op Borsellino is te zien hoe een kapitein van de carabinieri trefzeker naar de auto beent waar het verkoolde lijk van Borsellino net uit is verwijderd. Hij pakt de aktetas van de achterbank en verdwijnt rustig uit beeld. De aktetas werd een paar maanden na de aanslag ‘teruggevonden’, maar zonder de agenda.

Borsellino’s Rode Agenda werd een van de legendarische objecten met hoofdletters, heel Italië is ernaar op zoek. Maar helaas: gevonden worden zal hij nooit. Tenzij het iemand ooit goed uitkomt natuurlijk.

‘Het was niet genoeg om Falcone en Borsellino te doden’, zegt voormalig collega Roberto Scarpinato van de antimaffia-pool van Palermo in het tv-programma Report. ‘Het gíng om de Rode Agenda, want daarin stond alles wat nog van hun jarenlange onderzoek over was. Paolo droeg hem altijd bij zich.’