H.J.A. Hofland

Jaap en Jim

Onze minister van Buitenlandse Zaken, Jaap de Hoop Scheffer, heeft Jim Hoagland, columnist van de Washington Post, verzekerd dat bondskanselier Schröder een man is die niet deugt. De minis ter wordt geciteerd: «Dit uit de pas lopen van Duitsland, deze verwijdering van de hoofdstroom, is slecht nieuws voor Europa en voor Nederland. De Europese openbare mening zal een Amerikaanse actie tegen Irak steunen als die door de Veiligheidsraad wordt gesteund. Dat is door de Duitse verkiezingscampagne vertroebeld. Er moet heel wat worden hersteld. Willen we dat er aandacht aan Europa wordt besteed, dan heeft het een gemeenschappelijke mening nodig.» (International Herald Tribune, 27 september.)

Onze minister heeft gelijk. Maar het is niet noodzakelijk dat dit Europese koor dan de mening verkondigt die Hoagland en hij graag willen horen. Het is zelfs niet uitgesloten dat, als er al een «hoofd stroom» zou zijn, Schröder daar dichter bij in de buurt komt dan De Hoop Scheffer. Ja, de bondskanselier heeft afstand genomen van een oorlog tegen Irak toen het er in de peilingen slecht voor hem uitzag. Maar daarmee kunnen we niet zomaar concluderen dat hij tegen de hoofdstroom in Europa is ingegaan. Misschien is hij, zonder dat zelf te willen, er de Europese kandidaat-aanvoerder van geworden.

Nog even een recapitulatie van president Bush in zijn ontwikkeling sinds 11 september. Osama was wereldvijand num mer 1. Hij werd in die hoedanigheid vervangen door Saddam. Er werd steeds meer gepraat over de massavernietigingswapens. Oorlogsplannen volgden elkaar op. De Europese landen en op den duur ook de Navo werden daarvan uitgesloten. Ten slotte kwam de Bush-doctrine waarin feitelijk de absolute zeggenschap van Washington over de wereld wordt afgekondigd.

Het is voor de bondgenoten al veel gevraagd om daarvan opgetogen te raken. Maar het werd ernstiger. Terwijl de oorlogsplannen ambitieuzer werden, vernam men van de president en zijn vrienden minder over wat ze zich van het strijdtoneel na de oorlog voorstelden, laat staan wat ze daar zouden gaan doen. Een oorlog in deze regio onder deze omstandigheden brengt met zich mee dat men zich een voorstelling maakt van de geopolitieke, de economische en de culturele gevolgen. Zeker wordt dat verlangd van degene die zichzelf tot baas van de wereld heeft uitgeroepen. Over al deze vraagstukken is uit Washington niets samenhangends vernomen. En intussen zijn de bewijzen tegen Saddam ook niet overtuigender geworden.

Kandidaat Bush heeft zijn campagne als unilateralist gevoerd. Als president heeft hij de lijn consequent doorgetrokken. Daarbij is zijn machtsbewustzijn toegenomen. We weten wat we aan hem hebben. De verdediging van het Amerikaanse nationale belang groeit bij hem tot een dwangbuispolitiek voor de rest van de wereld. Is het dan een wonder dat Europa langzamerhand tegen hem in verzet komt?

Al Gore verzekert dat de president en zijn vrienden het nationaal belang schaden door de voorgenomen oorlog tot inzet van de verkiezingsstrijd te maken. De Democraten in het Congres beginnen zich weer te roeren. In de Amerikaanse pers nemen twijfel en kritiek toe. De president, die na 11 september alle kaarten in handen leek te hebben, heeft zich al van zijn bondgenoten vervreemd, koorddanser Blair daargelaten. Nu krijgt de oppositie in zijn eigen land ook weer tanden. Het absurde van de geschiedenis is dat hij daarmee grote vijand Saddam een groot plezier doet.

Over de weigering van Schröder om mee te doen aan een zo onzekere politiek met een zo grote inzet is groot kabaal ontstaan. Duitsland zou weer voorbereidingen treffen voor zijn gevreesde Alleingang; anti-Amerikanisme zou de kop opsteken, het bondgenootschap in levensgevaar zijn. Om te beginnen zijn er nog altijd veertigduizend man Amerikaanse troepen gelegerd die geen gevaar lopen. Chirac heeft even weinig met Bush op, maar hij is er minder uitgesproken in. Schröder is niet uit de Navo weggelopen, zoals indertijd de Gaulle. Van traditioneel anti-Amerikanisme zoals tijdens Vietnam is geen sprake. En niet Europa negeert de Navo, maar Bush wil dat zijn bondgenoten bij ieder volgend commando in de houding springen.

Europa, bij monde van de Duitse bondskanselier, heeft nu iets substantieels teruggedaan. Eindelijk gezonde kritiek die met een daad wordt gesteund. Dat heeft het Washington van Bush nodig. Excellentie Jaap de Hoop Scheffer, als u weer een Amerikaanse columnist spreekt — of collega Joschka Fischer — bekijk het dan eens van deze kant. Het uit de pas lopen van Schröder is goed nieuws voor Nederland. Verander de pas, loop met Schröder (en Al Gore).