Kaapstad – De rechterlijke macht is in de loop der jaren uitgegroeid tot de belangrijkste pijler van de Zuid-Afrikaanse democratie. Zelfs de kleptocraten die tussen 2009 en 2018 onder leiding van president Jacob Zuma de staatskas leeg roofden slaagden er ondanks amechtige pogingen niet in om de juridische onafhankelijkheid te ondermijnen. Maar het is er Zuma cum suis alles aan gelegen om hun offensief tegen de rechtspraak voort te zetten, om veroordeling wegens grootschalige corruptie te voorkomen. Veel van die beschuldigingen komen naar voren tijdens de getuigenissen voor de commissie die onder leiding van rechter Raymond Zondo onderzoek doet naar staatsinkapseling, fraude en corruptie tijdens Zuma’s bestuur.

Zuma, die al veertig keer werd genoemd tijdens de getuigenissen, weigerde onlangs, ondanks een bevel van het constitutionele hof, voor de commissie te verschijnen. Hij zei dat hij liever gevangenschap riskeert dan tegenover het ‘bevooroordeelde’ gezelschap te staan. Zijn recalcitrante houding werd goedgekeurd door een aantal topleden van het regerende anc, onder wie secretaris-generaal Ace Magashule, tegen wie een rechtszaak wegens corruptie loopt. Plaatsvervangend secretaris-generaal Jessie Duarte deed een duit in het zakje door bepaalde het anc onwelgevallige getuigenissen voor de commissie ‘een aanval op het volk’ te noemen. De leider van de oppositiepartij Economic Freedom Fighters (eff), Julius Malema, eveneens tot over zijn nek in schandalen verwikkeld, beschuldigde op zijn beurt leden van het Openbaar Ministerie ervan in dienst te zijn van het ‘witte kapitalistische establishment.’ Malema ging onlangs op ‘theevisite’ bij Zuma.

De aanvallen zijn bedoeld om het geloof in de rechtsstaat te ondermijnen, en ze vinden navolging. Zo moest zakenman Auswell Mashaba vorige week voor de Zondo-commissie verschijnen, maar liet weten dat hij, indachtig Zuma, de dagvaarding niet als rechtmatig beschouwde. Mashaba was betrokken bij de aankoop van zeventig locomotieven ter waarde van ruim tweehonderd miljoen euro, bedoeld om de zieltogende spoorwegen een impuls te geven. Zijn bedrijf importeerde dertien locomotieven en kreeg daar volgens de getuigenissen ruim 160 miljoen euro voor betaald, waarvan vijf miljoen in de kas van Zuma’s anc verdween. Naderhand bleek dat de treinen te hoog waren en niet op de rails pasten. Het geld is inmiddels opgesoupeerd.

De commissie heeft het hof gevraagd om Zuma en Mashaba te arresteren. Zondo waarschuwde dat als dergelijk gedrag gemeengoed wordt dit het hele rechtssysteem in chaos zal storten. President Cyril Ramaphosa zei dat de aanvallen de essentie van de grondwettelijke democratie ondermijnen.