FILM

Jagen op mensen

Essential Killing

Medium essential killing0 1712719c

De Poolse regisseur Jerzy Skolimowski groeide op in Praag waar hij naar school ging met onder anderen Milos Forman en Ivan Passer, die later sleutelwerken van de jaren-zeventigcinema maakten. Zelf was de jonge macho Skolimowski meer geïnteresseerd in boksen en poëzie, maar hij belandde uiteindelijk toch op de prestigieuze filmschool in Lodz, zijn geboortestad, waar hij de kans kreeg mee te werken aan het script voor Roman Polanski’s Knife in the Water (1962). In 1970 brak hij door met zijn eigen film, Deep End, over een jongen die in een zwembad in Londen werkt. Daarna werd het stil rond Skolimowski. Hij vertrok naar Amerika, waar hij veel schilderde en soms acteerde. Toen hij drie jaar geleden eindelijk weer een film uitbracht, zei hij in een interview in The Guardian dat hij liever kleine films maakte die hij in de omgeving van zijn huis in Polen kon draaien. Hij voegde er wel aan toe dat hij aan een nieuw werk hoopte te beginnen, getiteld Essential Killing.

Wat een film is het geworden: een mokerslag van beeld en geluid die de dierlijke instincten van de moderne mens uitbeeldt. Een commentaar op vloeibare noties van ‘beschaving’ en een filosofisch genrewerk: een existentiële avonturenfilm waarin een Afghaanse vluchteling gevangen wordt genomen nadat hij drie militairen, wellicht verbonden aan de CIA, met een raketwerper heeft gedood. In een geheime gevangenis in een niet nader genoemd Oost-Europees land wordt hij gemarteld. Hij ontsnapt en belandt in een onherbergzaam, besneeuwd landschap. Militairen met honden zitten hem op de hielen; mannen in helikopters zoeken naar hem. Hij weet hen steeds een stapje voor te zijn, maar zijn krachten blijken eindig.
Over de hoofdpersoon, slechts aangeduid als 'Mohammed’, wordt niets gezegd. De kijker moet alles invullen, wat prachtig lukt. Via flashbacks reikt Skolimowski slechts mysterieuze beelden aan over een vrouw in een smaragdgroene chador. En een kind. Ergens in Afghanistan. En in een flits: Mohammed die hen slapend achterlaat. Om wat te gaan doen? Iets noodzakelijks in de helwitte woestijn, zo blijkt.
Nog iets ongewoons aan Essential Killing: Mohammed wordt gespeeld door de opstandige Amerikaanse regisseur Vincent Gallo, die eerder depressieve, mislukte films maakte en die als maker slechts interessant is door zijn transgressies, zoals zich in een scène in het controversiële The Brown Bunny (2003) in het echt oraal laten bevredigen door een tamelijk bekende actrice. Beter is om deze Vincent Gallo te vergeten en te focussen op de Vincent Gallo die in Essential Killing een fabelachtige acteerprestatie levert, een van de beste door een mannelijke acteur in de laatste jaren. Mohammed zegt in de hele film geen woord; sterker, de film heeft géén dialoog, behalve het betekenisloze geraaskal van de Amerikanen.
Mooi is de wijze waarop Skolimowski soundscapes gebruikt om het effect van een bestaan teruggebracht naar de kern te creëren. Terwijl Mohammed gewond door de sneeuw vlucht, is slechts het geluid van het krampachtig ademen hoorbaar, raspend, net als wanneer hij met zijn vermoeide benen door metershoge, bevroren sneeuw moeten ploegen.
Wat betekent het allemaal: het jagen op mensen in een gevaarlijk landschap in films als deze en als in The Most Dangerous Game (1932) van Ernest B. Schoedsack en Merian C. Cooper en Cornel Wilde’s magnifieke The Naked Prey (1966)? Een genre dat bijna zo oud als film zelf is. Tijd en ruimte samengeperst tot de essentie. Tot een moordpartij.

Te zien vanaf 8 september